គិលានុបដ្ឋាយិកា

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវីគីភីឌា គិលានុបដ្ឋាក (ឬគិលានុបដ្ឋាយិកា) គឺជាអ្នកប្រកបវិជ្ជាជីវៈផ្នែកថែទាំសុខភាព ដែលរួមបញ្ចូលនូវសិល្បៈ និងវិទ្យាសាស្ត្រនៃការថែទាំ។ វិជ្ជាជីវៈនេះផ្តោតសំខាន់លើការការពារ ការលើកកម្ពស់ និងការធ្វើឱ្យមុខងារសុខភាព និងមុខងាររបស់មនុស្សកាន់តែប្រសើរឡើង។ មួយវិញទៀត វាក៏រួមបញ្ចូលការការពារជំងឺ និងរបួស ការជួយសម្រួលដល់ការជាសះស្បើយ និងការកាត់បន្ថយការរងទុក្ខតាមរយៈវត្តមានប្រកបដោយការអាណិតអាសូរ។

គិលានុបដ្ឋាយិកាដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងប្រព័ន្ធថែទាំសុខភាពទូទាំងពិភពលោក។ ពួកគេធ្វើការយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយអ្នកជំងឺ និងក្រុមគ្រួសារ ហើយជាអ្នកផ្តល់សេវាថែទាំសំខាន់ៗនៅក្នុងមន្ទីរពេទ្យ គ្លីនិក មណ្ឌលសុខភាពសហគមន៍ សាលារៀន និងកន្លែងផ្សេងៗទៀត។ យោងតាមវីគីភីឌា វិជ្ជាជីវៈគិលានុបដ្ឋាកគឺជាក្រុមការងារធំបំផុតក្នុងវិស័យថែទាំសុខភាព ហើយតម្រូវការសម្រាប់គិលានុបដ្ឋាកនៅតែបន្តកើនឡើងឥតឈប់ឈរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

វិជ្ជាជីវៈគិលានុបដ្ឋាកមានវត្តមាននៅគ្រប់ប្រទេសទូទាំងពិភពលោក។ យោងតាមវីគីភីឌា ចំនួនគិលានុបដ្ឋាកសរុបមានច្រើនលាននាក់ ហើយភាគច្រើនជាស្ត្រី ទោះបីជាបុរសកំពុងចូលរួមក្នុងវិស័យនេះកាន់តែច្រើនក៏ដោយ។ នៅប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ តម្រូវការគិលានុបដ្ឋាកគឺខ្ពស់ខ្លាំង ហើយពួកគេតែងតែជាសសរទ្រូងដ៏សំខាន់នៃសេវាសុខភាពបឋម។

ភាពខុសគ្នានៃបទដ្ឋានអប់រំ និងបទប្បញ្ញត្តិរវាងប្រទេសនានា បានធ្វើឱ្យតួនាទីរបស់គិលានុបដ្ឋាកមានលក្ខណៈខុសៗគ្នា។ ជាឧទាហរណ៍ នៅប្រទេសខ្លះ គិលានុបដ្ឋាកអាចធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ និងចេញវេជ្ជបញ្ជាថ្នាំបានក្នុងកម្រិតណាមួយ ខណៈនៅប្រទេសខ្លះទៀត ពួកគេធ្វើការក្រោមការត្រួតពិនិត្យយ៉ាងជិតស្និទ្ធរបស់គ្រូពេទ្យ។ តាមវីគីភីឌា ការចែកចាយគិលានុបដ្ឋាកនៅលើពិភពលោកគឺមិនស្មើគ្នាឡើយ ដោយប្រទេសដែលមានប្រាក់ចំណូលខ្ពស់មានដង់ស៊ីតេគិលានុបដ្ឋាកខ្ពស់ជាងប្រទេសប្រាក់ចំណូលទាប។ ស្ថានភាពនេះបាននាំឱ្យមានការធ្វើចំណាកស្រុកនៃគិលានុបដ្ឋាកពីប្រទេសក្រីក្រទៅកាន់ប្រទេសអ្នកមាន ដែលបង្កឱ្យមានវិបត្តិកង្វះកម្លាំងពលកម្មនៅក្នុងប្រទេសដើម។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃការថែទាំមានឫសគល់តាំងពីសម័យបុរាណ ប៉ុន្តែការអភិវឌ្ឍជាវិជ្ជាជីវៈទំនើបបានចាប់ផ្តើមនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី១៩។ តាមវីគីភីឌា ក្នុងសម័យអតីតកាល ការថែទាំអ្នកជំងឺជារឿយៗត្រូវបានអនុវត្តដោយសមាជិកគ្រួសារ ឬអ្នកកាន់សាសនា។ នៅក្នុងប្រពៃណីគ្រិស្តសាសនា ដូនជី និងបុព្វជិតបានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការថែទាំអ្នកឈឺ។

របត់ដ៏សំខាន់មួយបានកើតឡើងនៅក្នុងសង្គ្រាមគ្រីមៀ (ឆ្នាំ ១៨៥៤-១៨៥៥) នៅពេលដែលហ្វ្លរិន ណាយធីងហ្គេល (Florence Nightingale) បានដឹកនាំក្រុមគិលានុបដ្ឋាយិកាដើម្បីថែទាំទាហានអង់គ្លេសដែលរងរបួស។ លោកស្រីបានកែលំអលក្ខខណ្ឌអនាម័យយ៉ាងខ្លាំង ហើយបង្ហាញថាការថែទាំដែលមានប្រព័ន្ធអាចកាត់បន្ថយអត្រាមរណភាព។ តាមវីគីភីឌា ណាយធីងហ្គេលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអ្នកទ្រឹស្តីគិលានុបដ្ឋាកដំបូងគេ។ លោកស្រីបានភ្ជាប់សុខភាពជាមួយកត្តាបរិស្ថានចំនួនប្រាំ៖ (១) ខ្យល់បរិសុទ្ធ ឬខ្យល់ស្រស់ (២) ទឹកបរិសុទ្ធ (៣) ប្រព័ន្ធបង្ហូរទឹកមានប្រសិទ្ធភាព (៤) ភាពស្អាតស្អំ និង (៥) ពន្លឺ ជាពិសេសពន្លឺព្រះអាទិត្យដោយផ្ទាល់។ កង្វះខាតក្នុងកត្តាទាំងប្រាំនេះនាំឱ្យខ្សោយសុខភាព ឬឈឺថ្កាត់។

ក្រោយពីសង្គ្រាម ណាយធីងហ្គេលបានបង្កើតសាលាគិលានុបដ្ឋាកដំបូងនៅមន្ទីរពេទ្យសន្ត ថូម៉ាស់ (St. Thomas' Hospital) ក្នុងទីក្រុងឡុងដ៍ ឆ្នាំ ១៨៦០។ សាលានេះបានក្លាយជាគំរូសម្រាប់ការអប់រំគិលានុបដ្ឋាកបែបវិជ្ជាជីវៈទូទាំងពិភពលោក។ នៅសតវត្សរ៍ទី២០ វិជ្ជាគិលានុបដ្ឋាកបានបន្តអភិវឌ្ឍជាមួយនឹងការបង្កើតប្រព័ន្ធអាជ្ញាប័ណ្ណ និងការទទួលស្គាល់ផ្លូវការ។ សង្គ្រាមលោកលើកទី១ និងទី២ បានបង្កើនតម្រូវការគិលានុបដ្ឋាកយ៉ាងសម្បើម ហើយបាននាំឱ្យស្ត្រីជាច្រើនចូលរួមក្នុងកម្លាំងពលកម្ម។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វិជ្ជាគិលានុបដ្ឋាកមានផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងសំខាន់។ យោងតាមវីគីភីឌា ការចំណាយលើសេវាថែទាំសុខភាពក្នុងប្រទេសជាច្រើនមានចំណែកធំនៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប ហើយប្រាក់ខែគិលានុបដ្ឋាកគឺជាធាតុផ្សំសំខាន់។ កង្វះគិលានុបដ្ឋាកអាចប៉ះពាល់ដល់គុណភាពថែទាំ និងបណ្តាលឱ្យមានការចំណាយខ្ពស់សម្រាប់ប្រព័ន្ធសុខាភិបាល ដោយសារតែត្រូវជួលបុគ្គលិកបណ្តោះអាសន្ន ឬធ្វើម៉ោងបន្ថែម។ នៅប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ គិលានុបដ្ឋាកដែលមានគុណវុឌ្ឍិខ្ពស់អាចរកប្រាក់ខែបានច្រើន ប៉ុន្តែនៅតែប្រឈមនឹងបន្ទុកការងារធ្ងន់ធ្ងរ និងភាពតានតឹង។

ខាងផ្នែកវប្បធម៌ គិលានុបដ្ឋាយិកាត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាអាជីពមួយដែលពោរពេញដោយការអាណិតអាសូរ និងការលះបង់។ តាមវីគីភីឌា ក្នុងវប្បធម៌ជាច្រើន គិលានុបដ្ឋាយិកាច្រើនតែត្រូវបានគេពណ៌នាថាជា "ទេវតា" ឬ "វីរៈជន" ដែលជារូបភាពពង្រឹងដោយការឃោសនាក្នុងសម័យសង្គ្រាមដូចជាផ្ទាំងរូបភាពជ្រើសរើសគិលានុបដ្ឋាកអូស្ត្រាលីក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១។ ទោះយ៉ាងណា អាជីពនេះក៏ប្រឈមនឹងបញ្ហាស្តេរ៉េអូ ដូចជាការយល់ច្រឡំថាជាអ្នកជំនួយគ្រូពេទ្យ។ ក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ ការចូលរួមរបស់បុរសក្នុងវិស័យគិលានុបដ្ឋាកបានកើនឡើង ដែលបានផ្លាស់ប្តូរទស្សនៈវប្បធម៌មួយចំនួន។ រូបភាពប្រវត្តិសាស្ត្របង្ហាញថា គិលានុបដ្ឋាកបុរសមានវត្តមានតាំងពីយូរលង់មកហើយ ដូចជានៅមន្ទីរពេទ្យ Runwell ឆ្នាំ ១៩៤៣ ជាដើម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី២១ វិជ្ជាគិលានុបដ្ឋាកកាន់តែមានសារៈសំខាន់ជាងពេលណាៗទាំងអស់។ ការរាតត្បាតនៃជំងឺកូវីដ-១៩ បានបង្ហាញពីតួនាទីសំខាន់ដែលមិនអាចខ្វះបានរបស់គិលានុបដ្ឋាកនៅជួរមុខនៃការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជំងឺរាតត្បាត។ តាមវីគីភីឌា គិលានុបដ្ឋាកជាច្រើនបានប្រឈមមុខនឹងហានិភ័យខ្ពស់ក្នុងការឆ្លងជំងឺ ហើយមួយចំនួនបានបាត់បង់ជីវិតដោយសារការងាររបស់ពួកគេ។ វិបត្តិនេះក៏បានគូសបញ្ជាក់អំពីវិបត្តិកង្វះគិលានុបដ្ឋាកជាសកលផងដែរ។

ទន្ទឹមនឹងនោះ វឌ្ឍនភាពបច្ចេកវិទ្យាបានផ្លាស់ប្តូរវិធីធ្វើការរបស់គិលានុបដ្ឋាក។ ការប្រើប្រាស់កំណត់ត្រាសុខភាពអេឡិចត្រូនិក ទូរស័ព្ទវេជ្ជសាស្ត្រ និងឧបករណ៍តាមដានពីចម្ងាយ បានពង្រីកតួនាទីរបស់ពួកគេ។ យោងតាមវីគីភីឌា ការអប់រំគិលានុបដ្ឋាកកំពុងសម្របខ្លួនទៅនឹងតម្រូវការថ្មីៗទាំងនេះ ដោយផ្តោតលើការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យ និងការអនុវត្តផ្អែកលើភស្តុតាង។ បញ្ហាចាស់ៗដូចជា ភាពចាស់របស់ប្រជាជន និងការកើនឡើងនៃជំងឺរ៉ាំរ៉ៃ ក៏កំពុងជំរុញឱ្យមានតម្រូវការគិលានុបដ្ឋាកកាន់តែខ្លាំងឡើងដែរ។