ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ការវាយប្រហារថ្ងៃទី ៧ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០២៣ គឺជាស៊េរីនៃការលុកលុយដោយប្រដាប់អាវុធសម្របសម្រួល ពីតំបន់ហ្គាហ្សាស្ទ្រីបដែលត្រូវបានបិទខ្ទប់ ចូលទៅក្នុងតំបន់ព័ទ្ធជុំវិញហ្គាហ្សានៃភាគខាងត្បូងអ៊ីស្រាអែល។ ការវាយប្រហារនេះធ្វើឡើងដោយក្រុម Hamas និងក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធប៉ាឡេស្ទីនជាច្រើនទៀត ក្នុងឱកាសបុណ្យសាសន៍យូដា Simchat Torah។ វាជាការឈ្លានពានទ្រង់ទ្រាយធំលើកដំបូងចូលទៅក្នុងទឹកដីអ៊ីស្រាអែល ចាប់តាំងពីសង្គ្រាមអារ៉ាប់-អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ ១៩៤៨ មក។

ការវាយប្រហារបានចាប់ផ្តើមដោយការបាញ់គ្រាប់រ៉ុក្កែតយ៉ាងសន្ធឹកសន្ធាប់ អមដោយការលុកលុយជើងគោក។ មន្ទីរពេទ្យ Barzilai ក្នុងភាគខាងត្បូងអ៊ីស្រាអែល ក៏ត្រូវបានវាយប្រហារដោយគ្រាប់រ៉ុក្កែតដែរ។ ក្រុមប្រដាប់អាវុធបានឆ្លងកាត់របងព្រំដែន និងវាយលុកសហគមន៍ជនបទ រួមទាំង Be'eri និង Nir Yitzhak ព្រមទាំងពិធីបុណ្យតន្ត្រី Re'im ដោយបានសម្លាប់ជនស៊ីវិលរាប់រយនាក់ និងចាប់អ្នកដទៃទៀតធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំង។ យោងតាមឯកសាររូបភាព សាកសពរាប់រយបានមកដល់វិទ្យាស្ថានវេជ្ជសាស្ត្រ Abu Kabir ក្នុងសភាព «មិនអាចសម្គាល់បាន»។ ជាលទ្ធផល អ៊ីស្រាអែលបានបើកប្រតិបត្តិការយោធាទ្រង់ទ្រាយធំនៅក្នុងហ្គាហ្សា។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តំបន់ហ្គាហ្សាស្ទ្រីប ជាដែនដីឆ្នេរតូចមួយ មានព្រំដែនជាប់នឹងអ៊ីស្រាអែល អេហ្ស៊ីប និងសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០០៧ តំបន់នេះស្ថិតក្រោមការបិទខ្ទប់យ៉ាងតឹងរឹងដោយអ៊ីស្រាអែល និងអេហ្ស៊ីប។ ការវាយប្រហារថ្ងៃទី ៧ ខែតុលាបានផ្ទុះឡើងពីក្នុងតំបន់បិទខ្ទប់នេះ ដោយបានបំបែករបងព្រំដែនដ៏រឹងមាំ។

សហគមន៍ដែលរងការវាយប្រហារស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ «ស្រោមស្រោបហ្គាហ្សា» (Gaza envelope) នៃភាគខាងត្បូងអ៊ីស្រាអែល។ ក្នុងនោះមានភូមិកសិកម្ម Be'eri និង Nir Yitzhak ព្រមទាំងទីតាំងព្រៃ Re'im ជាកន្លែងរៀបចំពិធីបុណ្យតន្ត្រី។ ក្រុមប្រដាប់អាវុធ Hamas បានសម្លាប់និងចាប់ជនស៊ីវិល រួមទាំងសហគមន៍ Bedouin ដែលប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែលបានទៅសួរសុខទុក្ខនៅថ្ងៃទី ២៦ ខែតុលា។ ក្រោយមក កងទ័ពអ៊ីស្រាអែលបានកំណត់ខ្សែបន្ទាត់ជម្លៀសនៅ Wadi Gaza សម្រាប់តំបន់ភាគខាងជើងហ្គាហ្សា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ជម្លោះអ៊ីស្រាអែល-ប៉ាឡេស្ទីនមានឬសគល់យូរអង្វែង ដោយមានសង្គ្រាមសំខាន់ៗនៅឆ្នាំ ១៩៤៨ ១៩៦៧ និងពេលបន្តបន្ទាប់។ តំបន់ហ្គាហ្សាបានស្ថិតក្រោមការកាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែលតាំងពីឆ្នាំ ១៩៦៧ ហើយក្រោយពីកិច្ចព្រមព្រៀងអូស្លូ អ៊ីស្រាអែលបានដកទ័ពចេញនៅឆ្នាំ ២០០៥។ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ ២០០៧ ក្រុម Hamas បានដណ្តើមអំណាច ហើយអ៊ីស្រាអែល និងអេហ្ស៊ីបបានដាក់ការបិទខ្ទប់យ៉ាងតឹងរឹង។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក មានជម្លោះប្រដាប់អាវុធជាច្រើនលើក (២០០៨-២០០៩, ២០១២, ២០១៤, ២០២១) ដែលបណ្តាលឱ្យមានអ្នកស្លាប់និងរបួសយ៉ាងច្រើននៅភាគីទាំងសងខាង។

ការវាយប្រហារថ្ងៃទី ៧ ខែតុលា ត្រូវបាន Hamas ដាក់ឈ្មោះថា «ខ្យល់ព្យុះអាល់អាក់សា» (Al-Aqsa storm) ដោយយោងទៅលើវិហារ Al-Aqsa ក្នុងទីក្រុងយេរូសាឡឹម ដែលជានិមិត្តរូបសាសនានិងជាតិនិយម។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានធ្វើឡើងក្នុងថ្ងៃឈប់សម្រាក Simchat Torah ដែលជាថ្ងៃបញ្ចប់នៃពិធីបុណ្យជ្វីហ្វ។ វាជាការវាយប្រហារដ៏សាហាវបំផុតមកលើអ៊ីស្រាអែលចាប់តាំងពីការបង្កើតរដ្ឋ។ ក្នុងប៉ុន្មានម៉ោងដំបូង គ្រាប់រ៉ុក្កែតបានបំផ្លាញអគារនានា រួមទាំងមន្ទីរពេទ្យ Barzilai ខណៈក្រុមប្រដាប់អាវុធចូលមកដុតបំផ្លាញផ្ទះសម្បែង និងរថយន្ត។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ការវាយប្រហារនិងសង្គ្រាមបន្តបន្ទាប់បានធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចអ៊ីស្រាអែលរង្គោះរង្គើ ដោយវិស័យទេសចរណ៍ត្រូវបានផ្អាកស្ទើរតែទាំងស្រុង និងអាជីវកម្មជាច្រើនបានបញ្ឈប់ដំណើរការ។ ចំណាយយោធាកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង។ នៅក្នុងតំបន់ហ្គាហ្សា ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗត្រូវបានបំផ្លាញ ហើយការបិទខ្ទប់កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរដល់ស្ថានភាពមនុស្សធម៌។

តាមផ្នែកវប្បធម៌ ពិធីបុណ្យតន្ត្រី Nova នៅព្រៃ Re'im ដែលប្រមូលផ្តុំយុវជនរាប់ពាន់នាក់ ត្រូវបានប្រែក្លាយទៅជាកន្លែងសម្លាប់រង្គាល ដោយបណ្តាលឱ្យអ្នកស្លាប់យ៉ាងហោចណាស់ ៣៦០ នាក់។ រូបភាពយានយន្តដែលត្រូវគេបោះបង់ចោលនិងខូចខាតបានក្លាយជាសញ្ញានៃភាពភ័យខ្លាច។ ថ្ងៃបុណ្យ Simchat Torah ដែលគួរជាថ្ងៃអរសប្បាយ បានក្លាយជាថ្ងៃកាន់ទុក្ខជាតិ។ ទីតាំងរំលឹកវិញ្ញាណក្ខន្ធត្រូវបានសាងសង់នៅព្រៃ Re'im ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ជនរងគ្រោះ។ ក្រៅពីនេះ ការប្រារព្ធពិធីនៅប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ និងកន្លែងខ្លះទៀត បានបង្ហាញពីការបែកបាក់វប្បធម៌និងមនោគមវិជ្ជាជុំវិញជម្លោះនេះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមហ្គាហ្សាដែលផ្ទុះឡើងបន្ទាប់ពីការវាយប្រហារនេះ នៅតែបន្តរហូតដល់ពេលបច្ចុប្បន្ន ដោយបណ្តាលឱ្យមានអ្នកស្លាប់និងរបួសរាប់ម៉ឺននាក់នៅតំបន់ហ្គាហ្សា និងការបំផ្លិចបំផ្លាញយ៉ាងទូលំទូលាយ។ ការចរចាដោះលែងចំណាប់ខ្មាំង និងការប៉ុនប៉ងឈប់បាញ់ បានក្លាយជាប្រធានបទសំខាន់ក្នុងកិច្ចប្រជុំអន្តរជាតិ និងក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ។

ជម្លោះនេះបានជះឥទ្ធិពលដល់ស្ថិរភាពតំបន់មជ្ឈឹមបូព៌ា តម្លៃថាមពលសកល និងទំនាក់ទំនងការទូត។ កម្ពុជាក្នុងនាមជារដ្ឋសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិ បានអំពាវនាវឱ្យមានការអត់ធ្មត់ និងការដោះស្រាយដោយសន្តិវិធី។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះក៏ជាការរំឭកដល់ពលរដ្ឋខ្មែរអំពីសារៈសំខាន់នៃសន្តិភាព និងឥទ្ធិពលនៃជម្លោះភូមិសាស្ត្រនយោបាយលើពិភពលោកទាំងមូល។