ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា អូដេសា (Odesa ឬ Odessa) គឺជាទីក្រុងធំជាងគេទី ៣ នៅអ៊ុយក្រែន និងជាកំពង់ផែសមុទ្រដ៏សំខាន់មួយ ព្រមទាំងជាមជ្ឈមណ្ឌលដឹកជញ្ជូនដែលស្ថិតនៅប៉ែកនិរតីនៃប្រទេស លើឆ្នេរសមុទ្រខ្មៅភាគពាយព្យ។ ទីក្រុងនេះក៏ជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាលនៃតំបន់អូដេសា និងខេត្តអូដេសា ហើយត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ពហុជាតិសាសន៍ដ៏សំខាន់មួយ។ គិតត្រឹមខែមករា ឆ្នាំ ២០២១ ចំនួនប្រជាជនរបស់អូដេសាមានប្រមាណ ១ ០១០ ៥៣៧ នាក់។

នៅថ្ងៃទី ២៥ មករា ២០២៣ គណៈកម្មាធិការបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ (UNESCO) បានប្រកាសមជ្ឈមណ្ឌលប្រវត្តិសាស្ត្រនៃអូដេសាជាតំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោក និងបញ្ចូលក្នុងបញ្ជីតំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោកដែលស្ថិតក្នុងគ្រោះថ្នាក់ ដើម្បីទទួលស្គាល់ពហុវប្បធម៌ និងការរៀបចំផែនការទីក្រុងនាសតវត្សរ៍ទី ១៩ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា។ ការសម្រេចនេះក៏ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងការទម្លាក់គ្រាប់បែកលើអូដេសាក្នុងអំឡុងការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ទីក្រុងអូដេសាស្ថិតនៅលើឆ្នេរភាគពាយព្យនៃសមុទ្រខ្មៅ ក្នុងតំបន់និរតីនៃប្រទេសអ៊ុយក្រែន។ ទីតាំងនេះធ្វើឱ្យវាក្លាយជាកំពង់ផែយុទ្ធសាស្ត្រសម្រាប់ពាណិជ្ជកម្មតាមសមុទ្រ។ តាមវិគីភីឌា ឆ្នេរសមុទ្រឈូងអូដេសាមានបង្គោលភ្លើងហ្វាវ៉ូរ៉ុនស្គី ដែលជាសញ្ញាណសម្គាល់ដ៏ល្បីមួយ។ ចំនួនប្រជាជនប្រមាណ ១ លាននាក់ធ្វើឱ្យវាក្លាយជាទីក្រុងធំទី ៣ នៅអ៊ុយក្រែនបន្ទាប់ពីកៀវ និងខាគីវ។

អូដេសាមានប្រវត្តិជាមជ្ឈមណ្ឌលពហុជាតិសាសន៍។ យោងតាមក្រាហ្វិកពីវិគីភីឌា សមាសភាពជនជាតិបានផ្លាស់ប្តូរចាប់ពីឆ្នាំ ១៨៩៧ ដល់ ២០១៥ ដោយមានវត្តមានជនជាតិអ៊ុយក្រែន រុស្ស៊ី ជ្វីហ្វ ក្រិច អ៊ីតាលី និងជនជាតិផ្សេងៗទៀត។ ការលាយបញ្ចូលគ្នានៃវប្បធម៌នេះបានផ្តល់អត្តសញ្ញាណពិសេសដល់ទីក្រុង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា អូដេសាត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៧៩៤ ជាទីក្រុងកំពង់ផែនៃចក្រភពរុស្ស៊ី ដោយមានផែនការរៀបចំទីក្រុងដែលមានផ្លូវធំទូលាយ និងស្ថាបត្យកម្មបែបអឺរ៉ុប។ ក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ ទីក្រុងបានរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដោយសារការធ្វើពាណិជ្ជកម្ម និងការហូរចូលនៃជនអន្តោប្រវេសន៍មកពីអ៊ីតាលី ក្រិច និងទីកន្លែងផ្សេងៗទៀត។ ជនជាតិអ៊ីតាលីបានចូលរួមយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការសាងសង់ជណ្តើរប៉ូតេមគីន (Potemkin Stairs) ប្រវែង ១៤២ ម៉ែត្រ (ឆ្នាំ ១៨៣៧-១៨៤១) និងរោងល្ខោនអូប៉េរ៉ា។ ជណ្តើរនេះក្រោយមកបានល្បីល្បាញតាមរយៈខ្សែភាពយន្ត Battleship Potemkin ឆ្នាំ ១៩២៥។ នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី ១៩ អូដេសាក៏បានក្លាយជាទីក្រុងរមណីយដ្ឋានសម្រាប់វណ្ណៈខ្ពស់រុស្ស៊ី ហើយនៅដើមសតវត្សរ៍ទី ២០ ទីក្រុងមានការដឹកជញ្ជូនសាធារណៈអគ្គិសនី និងស្ថាបត្យកម្មបែបអឺរ៉ុបយ៉ាងទំនើប។

ក្នុងសម័យសូវៀត អូដេសាបានក្លាយជាកំពង់ផែធំជាងគេរបស់សហភាពសូវៀត (ដូចរូបភាពឆ្នាំ ១៩៦០ បង្ហាញពីកប៉ាល់ជាច្រើននៅយុថ្កា) និងជាមជ្ឈមណ្ឌលឧស្សាហកម្ម។ ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ ទីក្រុងត្រូវបានឡោមព័ទ្ធដោយកងកម្លាំងអ័ក្សអស់រយៈពេល ៧៣ ថ្ងៃ មុនពេលត្រូវបានកាន់កាប់នៅឆ្នាំ ១៩៤១ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៤៤។ ក្រោយសង្គ្រាម ទីក្រុងត្រូវបានស្តារឡើងវិញ និងអភិវឌ្ឍជាបន្តបន្ទាប់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចអូដេសាពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើកំពង់ផែសមុទ្រ ដែលជាច្រកចេញចូលដ៏សំខាន់សម្រាប់ការនាំចេញគ្រាប់ធញ្ញជាតិ និងទំនិញផ្សេងៗរបស់អ៊ុយក្រែន។ តាមវិគីភីឌា កំពង់ផែនេះធំជាងគេនៅសហភាពសូវៀត ហើយនៅតែដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន។ ក្រៅពីនេះ មានរោងចក្រផលិតយន្តហោះ Anatra ដែលបង្កើតឡើងដោយជនជាតិអ៊ីតាលីនៅអូដេសា និងឧស្សាហកម្មផ្សេងទៀត។ បច្ចុប្បន្នទីក្រុងកំពុងស្តារអគារប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើន ដូចជាអគារ Russov House ដែលត្រូវបានជួសជុលនៅឆ្នាំ ២០២០។

ខាងវប្បធម៌ អូដេសាមានកេរ្តិ៍ដំណែលស្ថាបត្យកម្មដ៏សម្បូរបែប។ តាមវិគីភីឌា រោងល្ខោនអូប៉េរ៉ា និងរបាំ សាងសង់ដោយ facade បារ៉ុកអ៊ីតាលី ជាគុជមួយរបស់ទីក្រុង។ អូដេសាក៏មានសាលាតន្ត្រី Stolyarsky (បង្កើតឆ្នាំ ១៩៣៣) បណ្ណាល័យវិទ្យាសាស្ត្រជាតិ សារមន្ទីរបុរាណវិទ្យា (ដែលដាក់តាំងសំណល់ទីក្រុងក្រិចបុរាណ) និងសារមន្ទីរដទៃទៀត។ ឆ្នេរដូចជា Arkadia និង Chayka ទាក់ទាញទេសចរជាតិ និងអន្តរជាតិ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការអភិវឌ្ឍថ្មីៗនៅអូដេសាមានទំនាក់ទំនងដោយផ្ទាល់ទៅនឹងសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន។ ចាប់តាំងពីការឈ្លានពានពេញលេញក្នុងឆ្នាំ ២០២២ ទីក្រុងបានរងការវាយប្រហារដោយកាំជ្រួច និងដ្រូនជាប្រចាំ។ តាមការរាយការណ៍របស់ BBC ការវាយប្រហារទាំងនេះបានបណ្តាលឱ្យខូចខាតអគារប្រវត្តិសាស្ត្រ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ហើយបានសម្លាប់ជនស៊ីវិល។ តាមវិគីភីឌា ដើម្បីការពារកេរដំណែលដ៏មានតម្លៃនេះ អង្គការសហប្រជាជាតិ (UNESCO) បានប្រកាសមជ្ឈមណ្ឌលប្រវត្តិសាស្ត្រអូដេសាជាតំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោក និងបន្ថែមទៅក្នុងបញ្ជីតំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោកដែលស្ថិតក្នុងគ្រោះថ្នាក់ កាលពីថ្ងៃទី ២៥ មករា ២០២៣។ ការសម្រេចនេះមិនត្រឹមតែទទួលស្គាល់ពហុវប្បធម៌ និងផែនការទីក្រុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជាការឆ្លើយតបទៅនឹងការគំរាមកំហែងពីសង្គ្រាមផងដែរ។

ទីក្រុងអូដេសានៅតែជាចំណុចបង្គោលយុទ្ធសាស្ត្រ និងជានិមិត្តរូបនៃការតស៊ូរបស់អ៊ុយក្រែន ដែលទាក់ទាញការយកចិត្តទុកដាក់ពីសហគមន៍អន្តរជាតិជាបន្តបន្ទាប់។