ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា តម្លៃប្រេង (oil price) ជាទូទៅសំដៅទៅលើតម្លៃថ្ងៃ (spot price) នៃប្រេងឆៅគោលមួយបារ៉ែល ដែលជាតម្លៃយោងសម្រាប់អ្នកទិញ និងអ្នកលក់ប្រេងឆៅទូទាំងពិភពលោក។ ប្រេងឆៅគោលសំខាន់ៗដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងទីផ្សាររួមមាន West Texas Intermediate (WTI) របស់សហរដ្ឋអាមេរិក, Brent Crude របស់សមុទ្រខាងជើង, Dubai Crude, OPEC Reference Basket, Tapis crude, Bonny Light, Urals oil និង Western Canadian Select (WCS) ជាដើម។ តម្លៃទាំងនេះមិនមែនកំណត់ដោយផលិតកម្មរបស់ប្រទេសណាមួយនោះទេ ប៉ុន្តែផ្អែកលើការផ្គត់ផ្គង់ និងតម្រូវការសកល ដោយមានការជួញដូរតាមរយៈកិច្ចសន្យាអនាគត (futures) នៅផ្សារទំនិញដូចជា NYMEX និង ICE ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ អង្គការប្រទេសនាំចេញប្រេងឆៅ (OPEC) មានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការរៀបចំការផ្គត់ផ្គង់ ដើម្បីថែរក្សាកម្រិតតម្លៃ នេះបើតាមវិគីភីឌា។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមការពិពណ៌នារបស់វិគីភីឌា ភូមិសាស្ត្រនៃការផលិតប្រេងមានសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់តម្លៃសកល។ ប្រេងគោល WTI មានមូលដ្ឋាននៅ Cushing រដ្ឋ Oklahoma ដែលជាចំណុចប្រមូលផ្តុំបំពង់បង្ហូរប្រេងនៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ Brent ត្រូវបានទាញចេញពីសមុទ្រខាងជើងរវាងចក្រភពអង់គ្លេសនិងន័រវែស ឯ Dubai/Oman ឆ្លុះបញ្ចាំងពីតម្លៃឈូងសមុទ្រពែក្ស ដែលជាតម្លៃយោងសម្រាប់ទីផ្សារអាស៊ី។ ប្រទេសផលិតប្រេងធំៗដូចជា សហរដ្ឋអាមេរិក រុស្ស៊ី និងអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត គ្រប់គ្រងចំណែកផ្គត់ផ្គង់សកល ហើយច្រក Hormuz ដែលជាផ្លូវដឹកជញ្ជូនប្រេងដ៏សំខាន់ តែងទទួលរងការតាមដានជាប្រចាំពីទីផ្សារ។

ផ្នែកប្រជាជន អ្នកជួញដូរប្រេងនៅមជ្ឈមណ្ឌលហិរញ្ញវត្ថុដូចជា ហ៊ូស្តុន ញូវយ៉ក និងឡុងដ៍ ដើរតួយ៉ាងសកម្មក្នុងការកំណត់តម្លៃប្រចាំថ្ងៃតាមរយៈការប៉ាន់ប្រមាណហានិភ័យ។ ពួកគេធ្វើប្រតិបត្តិការតាមរយៈទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ ដែលបានធ្វើឲ្យតម្លៃប្រេងឆ្លុះបញ្ចាំងមិនត្រឹមតែរូបវន្តជាក់ស្ដែងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងអារម្មណ៍ទីផ្សារផងដែរ នេះបើតាមវិគីភីឌា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមក្រាហ្វប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់វិគីភីឌា ការកត់ត្រាតម្លៃប្រេងបានចាប់ផ្តើមពីឆ្នាំ ១៨៦១ នៅពេលឧស្សាហកម្មប្រេងទើបនឹងកើតនៅរដ្ឋ Pennsylvania សហរដ្ឋអាមេរិក។ ពីឆ្នាំ ១៨៦១ ដល់ ១៩៤៤ តម្លៃមានស្ថិរភាពក្រោមឥទ្ធិពលនៃក្រុមហ៊ុនធំៗ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ ប្រេងអារ៉ាប់ពន្លឺ (Arabian Light) បានក្លាយជាគោលចម្បងរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៨៣ មុនពេល Brent ចូលមកជំនួស។

វិបត្តិប្រេងឆ្នាំ ១៩៧៣ គឺជាចំណុចរបត់ដ៏ធំមួយ នៅពេលដែលក្រុមរដ្ឋអារ៉ាប់ដាក់ទណ្ឌកម្មប្រេងទៅលើប្រទេសលោកខាងលិច បណ្តាលឲ្យតម្លៃកើនឡើងប្រហែល ៤ ដង។ នៅទសវត្សរ៍ ១៩៨០ ការលើសផលិតកម្មបានធ្វើឲ្យតម្លៃធ្លាក់យ៉ាងខ្លាំង។ ក្រាហ្វក៏បង្ហាញពីការកើនឡើងនៅដើមទសវត្សរ៍ ១៩៩០ ដោយសារសង្គ្រាមឈូងសមុទ្រ និងការធ្លាក់ចុះនៅចុងទសវត្សរ៍ ១៩៩០ ដោយសារវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ី។

នៅសតវត្សទី ២១ តម្រូវការពីប្រទេសចិន និងឥណ្ឌា បានរុញតម្លៃឲ្យឡើងដល់កំណត់ត្រាប្រហែល ១៤៧ ដុល្លារក្នុងមួយបារ៉ែលនៅឆ្នាំ ២០០៨ មុននឹងធ្លាក់ដោយសារវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុសកល។ ចាប់ពីឆ្នាំ ២០១០ ការរីកធំធាត់នៃប្រេងពីថ្មកក (shale oil) នៅអាមេរិកបានបង្កើនការផ្គត់ផ្គង់សកល ធ្វើឲ្យតម្លៃធ្លាក់នៅឆ្នាំ ២០១៤។ ដើម្បីទ្រទ្រង់តម្លៃ ក្រុម OPEC+ (OPEC បូករុស្ស៊ី) បានសម្របសម្រួលកាត់បន្ថយផលិតកម្មជាបន្តបន្ទាប់ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានសង្កត់ធ្ងន់ថាតម្លៃប្រេងជះឥទ្ធិពលដោយផ្ទាល់ទៅលើអតិផរណា និងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចសកល។ ការកើនឡើងតម្លៃធ្វើឲ្យថ្លៃដឹកជញ្ជូន និងថ្លៃផលិតកម្មឡើង ដែលនាំទៅដល់ការឡើងថ្លៃសាំងនៅស្ថានីយ និងទំនិញប្រើប្រាស់ផ្សេងៗ។ ក្រាហ្វប្រៀបធៀប WTI និងតម្លៃសាំងចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៩១ ដល់ ២០១៧ បង្ហាញពីទំនាក់ទំនងដ៏ជិតស្និទ្ធនេះ។

សេដ្ឋកិច្ចនៃប្រទេសនាំចេញប្រេងដូចជា អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត រុស្ស៊ី និងវ៉េណេស៊ុយអេឡា ពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើចំណូលពីប្រេង ដូច្នេះការធ្លាក់ចុះតម្លៃអាចបណ្តាលឲ្យមានវិបត្តិថវិកាជាតិ។ ផ្ទុយមកវិញ ការឡើងថ្លៃជួយជំរុញចំណូលរបស់ពួកគេ។ ក្រៅពីនេះ ប្រេងក៏បានជ្រាបចូលទៅក្នុងវប្បធម៌សម័យទំនើបផងដែរ ដោយសង្គមឧស្សាហកម្មពឹងផ្អែកលើប្រេងសម្រាប់ថាមពល ប្លាស្ទិក និងផលិតផលគីមី។ ការប្រកួតប្រជែងដណ្តើមធនធាននេះបានបង្កើតឲ្យមានជម្លោះភូមិសាស្ត្រនយោបាយធំៗជាច្រើន តាមការវិភាគរបស់វិគីភីឌា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា នៅខែមេសា ឆ្នាំ ២០២០ តម្លៃ WTI បានធ្លាក់ចុះជាលើកដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រទៅកម្រិតអវិជ្ជមាន ដោយសារតម្រូវការសកលរលាយបាត់ក្នុងអំឡុងជំងឺរាតត្បាត COVID-19។ ក្រោយមក ការស្តារសេដ្ឋកិច្ច និងការកាត់បន្ថយផលិតកម្មរបស់ OPEC+ បានជួយឲ្យតម្លៃងើបឡើងវិញ។ ប៉ុន្តែព្រឹត្តិការណ៍នានាដូចជាសង្គ្រាមរវាងរុស្ស៊ី និងអ៊ុយក្រែនចាប់ពីឆ្នាំ ២០២២ និងទណ្ឌកម្មអន្តរជាតិបានបន្ថែមភាពមិនប្រាកដប្រជាថ្មីៗ ដែលធ្វើឲ្យតម្លៃបន្តប្រែប្រួលយ៉ាងខ្លាំង តាមការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពរបស់វិគីភីឌា។

ការផ្លាស់ប្តូរទៅរកថាមពលកកើតឡើងវិញ និងយុគសម័យរថយន្តអគ្គិសនីចាប់ផ្តើមមានឥទ្ធិពលលើតម្រូវការរយៈពេលវែង ប៉ុន្តែប្រេងនៅតែជាធាតុផ្សំស្នូលនៃសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។ សម្រាប់កម្ពុជាដែលជាប្រទេសនាំចូលប្រេងសុទ្ធ ការយល់ដឹងអំពីសក្ដានុភាពនៃតម្លៃប្រេង គឺជាកត្តាចាំបាច់សម្រាប់ការរៀបចំផែនការថវិកាគ្រួសារ និងគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចជាតិ។