ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌា វ័យចំណាស់ (Old age) គឺជាដំណាក់កាលមួយនៅចុងបញ្ចប់នៃជីវិតមនុស្ស ដែលមនុស្សមានអាយុជិត ឬលើសពីអាយុកាលមធ្យមនៃប្រជាជន។ ជនដែលស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលនេះត្រូវបានហៅដោយឈ្មោះផ្សេងៗគ្នាដូចជា ជនចំណាស់ អ្នកវ័យចំណាស់ អ្នកមានវ័យច្រើន អ្នកចូលនិវត្តន៍ ឬពាក្យថា «senior citizens» ជាភាសាអង់គ្លេស។ វ័យចំណាស់មិនមែនជាដំណាក់កាលជីវសាស្ត្រដែលមានការកំណត់ច្បាស់លាស់នោះទេ ពីព្រោះអាយុដែលគេចាត់ទុកថាជា «វ័យចំណាស់» មានការប្រែប្រួលអាស្រ័យលើវប្បធម៌ ប្រពៃណី និងសម័យកាលប្រវត្តិសាស្ត្រ។ មនុស្សខ្លះអាចត្រូវបានចាត់ទុកថាចាស់នៅអាយុ ៦០ រីឯអ្នកខ្លះទៀតនៅអាយុ ៧០ ឆ្នាំ អាស្រ័យលើសុខភាពរូបរាងកាយ និងតួនាទីសង្គម។

វីគីភីឌាក៏បានបញ្ជាក់ផងដែរថា មានវិស័យសិក្សាជាច្រើនដែលផ្តោតលើវ័យចំណាស់ និងជនវ័យចំណាស់។ ក្នុងនោះរួមមាន ការសិក្សាអំពីដំណើរការជរារាងកាយ (senescence) ដែលជាដំណើរការជីវសាស្ត្រធម្មជាតិនៃការចាស់បន្តិចម្តងៗ ការសិក្សាផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រសម្រាប់ជំងឺ និងការថែទាំជនវ័យចំណាស់ (geriatrics) ការស្រាវជ្រាវអំពីដំណើរការចាស់ទាំងមូល (gerontology) និងបច្ចេកវិទ្យាសម្រាប់គាំទ្រសង្គមវ័យចំណាស់ (gerontechnology) ព្រមទាំងកីឡា និងសកម្មភាពកម្សាន្តដែលកែសម្រួលសម្រាប់ជនវ័យចំណាស់ផងដែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ស្របតាមការរាយការណ៍របស់វីគីភីឌា និយមន័យនៃវ័យចំណាស់ប្រែប្រួលយ៉ាងខ្លាំងនៅតាមតំបន់ភូមិសាស្ត្រនិងក្រុមប្រជាជនផ្សេងៗគ្នា។ នៅបណ្តាប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ ដែលប្រជាជនមានអាយុកាលមធ្យមខ្ពស់ វ័យចំណាស់ជាទូទៅត្រូវបានភ្ជាប់ទៅនឹងអាយុចូលនិវត្តន៍ផ្លូវការ ដូចជាអាយុ ៦៥ ឆ្នាំជាដើម។ ចំណែកនៅប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍ ដែលភាគច្រើនមានអាយុកាលមធ្យមទាបជាង ការកំណត់វ័យចំណាស់អាចផ្អែកលើសមត្ថភាពរាងកាយ ឬតួនាទីក្នុងគ្រួសារ ដូចជាពេលដែលបុគ្គលនោះមានចៅជាដើម។ កត្តាជីវភាព ការទទួលបានសេវាសុខាភិបាល និងបរិស្ថានក៏មានឥទ្ធិពលលើចំនួន និងសុខុមាលភាពរបស់ជនវ័យចំណាស់ផងដែរ។

ក្នុងប៉ុន្មានទស្សវត្សថ្មីៗនេះ សហគមន៍អន្តរជាតិបានសង្កេតឃើញពីការកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័សនៃសមាមាត្រជនវ័យចំណាស់ធៀបនឹងប្រជាជនសរុប ជាពិសេសនៅអឺរ៉ុប អាមេរិកខាងជើង និងប៉ែកអាស៊ីខាងកើត។ បាតុភូតនេះ ដែលគេហៅថា «ភាពចាស់នៃសង្គម» (population aging) បានជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាល និងអង្គការនានាពិនិត្យឡើងវិញនូវគោលនយោបាយសង្គម និងសេដ្ឋកិច្ច។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវីគីភីឌា ការយល់ឃើញពីវ័យចំណាស់មានការផ្លាស់ប្តូរជាបន្តបន្ទាប់តាមកាលសម័យប្រវត្តិសាស្ត្រ។ នៅសម័យបុរេប្រវត្តិ និងសម័យបុរាណ មានមនុស្សតិចតួចណាស់ដែលអាចរស់នៅដល់អាយុដែលសព្វថ្ងៃយើងចាត់ទុកថាជាវ័យចំណាស់ ដោយសារជំងឺឆ្លង ទុរ្ភិក្ស និងសង្គ្រាម។ នៅពេលដែលវិស័យកសិកម្មរីកចម្រើន និងសង្គមមានស្ថិរភាព ចំនួនជនវ័យចំណាស់បានកើនឡើង ហើយពួកគេច្រើនត្រូវបានគោរពជាអ្នកដឹកនាំ ឬជាអ្នករក្សាចំណេះដឹងប្រពៃណី។

រូបគំនូរ និងស្នាដៃសិល្បៈពីសតវត្សនានា បានផ្តល់ជាភស្តុតាងអំពីរបៀបដែលសង្គមបានមើលឃើញជនវ័យចំណាស់។ ឧទាហរណ៍ រូបគំនូរ «Old Woman Dozing» របស់វិចិត្រករជនជាតិហូឡង់ Nicolaes Maes ដែលបានគូរក្នុងឆ្នាំ ១៦៥៦ បង្ហាញពីស្ត្រីវ័យចំណាស់ម្នាក់កំពុងសម្រាកយ៉ាងស្ងប់ស្ងាត់ ដែលអាចឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពសុខសាន្តនៃជីវិតពេលចុងក្រោយ។ ក្រោយបដិវត្តឧស្សាហកម្ម វឌ្ឍនភាពខាងវេជ្ជសាស្ត្រ អនាម័យ និងអាហារូបត្ថម្ភ បានធ្វើឱ្យអាយុកាលមធ្យមរបស់មនុស្សកើនឡើងជាលំដាប់ ហើយការសិក្សាជាប្រព័ន្ធអំពីវ័យចំណាស់បានវិវត្តទៅជាមុខវិជ្ជា gerontology និង geriatrics នាពេលក្រោយមក។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា វត្តមាននៃចំនួនជនវ័យចំណាស់ដ៏ច្រើននៅក្នុងសង្គមមួយ បង្កើតឱ្យមានផលប៉ះពាល់យ៉ាងសំខាន់ដល់សេដ្ឋកិច្ច។ វិស័យ gerontechnology ដែលជាការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាដើម្បីជួយដល់ជនវ័យចំណាស់ ត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុងវីគីភីឌា ហើយតម្រូវការសម្រាប់សេវាថែទាំសុខភាព និងសេវាសង្គមនានាក៏បានកើនឡើង ដែលបង្កើតឱកាសការងារថ្មីៗ និងសម្ពាធលើថវិការដ្ឋាភិបាល។

ផ្នែកវប្បធម៌ វីគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា ឥរិយាបថរបស់សង្គមចំពោះជនវ័យចំណាស់មានភាពខុសគ្នា។ នៅក្នុងសង្គមដែលផ្តោតលើគ្រួសារ ជនវ័យចំណាស់ត្រូវបានគោរព និងថែរក្សាដោយកូនចៅ រីឯនៅក្នុងសង្គមបែបបុគ្គលនិយម ពួកគេអាចប្រឈមមុខនឹងភាពឯកោ និងការរើសអើងអាយុ (ageism)។ ការសម្របសកម្មភាពកម្សាន្ត និងកីឡាសម្រាប់ជនវ័យចំណាស់ ដូចមានរៀបរាប់ក្នុងវីគីភីឌា ក៏ជាផ្នែកមួយនៃការឆ្លើយតបខាងវប្បធម៌នេះដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ការកើនឡើងនៃចំនួនជនវ័យចំណាស់គឺជាបញ្ហាសាកលមួយ ហើយប្រទេសកម្ពុជាក៏កំពុងយកចិត្តទុកដាក់កាន់តែខ្លាំងលើបញ្ហានេះ។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ មានការពិភាក្សាជាសាធារណៈកាន់តែច្រើនអំពីគោលនយោបាយសម្រាប់ជនវ័យចំណាស់ ដូចជាប្រព័ន្ធសោធននិវត្តន៍ សេវាថែទាំសុខភាព និងការគាំពារសង្គម។ អង្គការសង្គមស៊ីវិល និងដៃគូអន្តរជាតិក៏បានចូលរួមយ៉ាងសកម្មក្នុងការជួយដល់ជនវ័យចំណាស់ ជាពិសេសនៅតំបន់ជនបទ។ លោកអ្នកអាចតាមដានព័ត៌មានថ្មីៗអំពីប្រធានបទនេះ និងរបាយការណ៍ពីប្រភពជាច្រើននៅលើ KhmerPulse។