កីឡាអូឡាំពិក

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

កីឡាអូឡាំពិក គឺជាព្រឹត្តិការណ៍កីឡាអន្តរជាតិចម្រុះដ៏ធំបំផុតនៅលើសកលលោក ដែលត្រូវបានរៀបចំឡើងរៀងរាល់ ៤ ឆ្នាំម្តង។ តាមរយៈសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ភាសាខ្មែរ កីឡាអូឡាំពិករួមមានពីរព្រឹត្តិការណ៍ធំៗគឺ កីឡាអូឡាំពិករដូវក្តៅ និងកីឡាអូឡាំពិករដូវរងារ។ ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងពីរនេះពីមុនត្រូវបានប្រារព្ធក្នុងឆ្នាំតែមួយ ប៉ុន្តែចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៩២ មក ពួកគេត្រូវបានញែកចេញពីគ្នាចំនួន ២ ឆ្នាំ គឺធ្វើឡើងឆ្លាស់គ្នារៀងរាល់ ២ ឆ្នាំម្តង។ អត្តពលិករាប់ពាន់នាក់មកពីជាង ២០០ ប្រទេស និងដែនដីចូលរួមប្រកួតក្នុងវិញ្ញាសាកីឡាជាច្រើន ទាំងកីឡារដូវក្តៅដូចជា តិននីស ហែលទឹក និងបាល់ទាត់ និងកីឡារដូវរងារដូចជា ជិះស្គី វាយកូនគោលលើទឹកកក និងល្បឿនរអិល។ កីឡាអូឡាំពិកទទួលការចូលរួមពីអត្តពលិកទាំងកម្រិតស្ម័គ្រចិត្ត និងអាជីព ហើយស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់គណៈកម្មាធិការអូឡាំពិកអន្តរជាតិ (IOC)។

ទីកន្លែងប្រកួត និងអត្តពលិក

ប្រភព: Wikipedia

ការជ្រើសរើសទីក្រុងធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះកីឡាអូឡាំពិកត្រូវបានធ្វើឡើងដោយ IOC តាមរយៈការបោះឆ្នោតពីប្រទេសបេក្ខជន។ កាលពីអូឡាំពិករដូវក្តៅលើកដំបូងនៅទីក្រុងអាថែន ប្រទេសក្រិច ក្នុងឆ្នាំ ១៨៩៦ មានប្រទេសចូលរួមតែ ១៤ និងអត្តពលិក ២៤១ នាក់ប៉ុណ្ណោះ។ បច្ចុប្បន្ន ចំនួនអ្នកចូលរួមបានកើនឡើងដល់ជាង ១១.០០០ នាក់ មកពីជាតិសាសន៍ជាង ២០០។ អូឡាំពិករដូវរងារត្រូវបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ១៩២៤ នៅទីក្រុង Chamonix ប្រទេសបារាំង ហើយព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះតែងតែទាក់ទាញអត្តពលិកពីប្រទេសដែលមានរដូវត្រជាក់។ កីឡាអូឡាំពិកមិនមែនគ្រាន់តែជាទីលានប្រកួតប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាកន្លែងសម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌រវាងប្រទេសនានា ហើយភូមិអត្តពលិក (Olympic Village) គឺជាកន្លែងស្នាក់នៅរួមគ្នាដែលបង្កើតឱ្យមានការស្គាល់គ្នារវាងកីឡាករ។ ស្ត្រីបានចូលរួមជាលើកដំបូងនៅក្នុងកីឡាអូឡាំពិករដូវក្តៅឆ្នាំ ១៩០០ ហើយចំនួនអត្តពលិកស្ត្រីបានកើនឡើងជាលំដាប់រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ភាសាខ្មែរ កីឡាអូឡាំពិកមានដើមកំណើតតាំងពីសម័យបុរាណនៅប្រទេសក្រិច ដោយព្រឹត្តិការណ៍ដំបូងត្រូវបានកត់ត្រាក្នុងឆ្នាំ ៧៧៦ មុនគ.ស នៅទីក្រុងអូឡាំព្យ៉ា។ កីឡាបុរាណនេះត្រូវបានប្រារព្ធឡើងរៀងរាល់ ៤ ឆ្នាំម្តង រហូតដល់ឆ្នាំ ៣៩៣ នៃគ.ស ហើយជាផ្នែកមួយនៃពិធីសាសនាគោរពព្រះ Zeus។

ការរស់ឡើងវិញនៃកីឡាអូឡាំពិកទំនើបបានចាប់ផ្តើមពីការចាប់អារម្មណ៍របស់កវីនិពន្ធក្រិច Alexandros Soutsos ដែលនៅឆ្នាំ ១៨៣៣ បានសរសេរកំនាព្យ "Dialogue of the Dead" អំពីការបាត់បង់កីឡានេះ។ បន្ទាប់មក លោក Evangelos Zappas ដែលជាសប្បុរសជនជនជាតិក្រិច បានផ្តល់ហិរញ្ញវត្ថុដើម្បីរៀបចំកីឡាអូឡាំពិកឡើងវិញនៅឆ្នាំ ១៨៥៩ ១៨៧០ និង ១៨៧៥ នៅទីក្រុងអាថែន ដោយប្រើប្រាស់ពហុកីឡដ្ឋានប៉ាណាស្ស៊ីណៃកូ។ ការប្រកួតទាំងនេះត្រូវបានចុះផ្សាយនៅក្នុងកាសែត និងទស្សនាវដ្តី London Review ដែលបានទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍ជាអន្តរជាតិ។

ក្រោយមក លោក Pierre de Coubertin ដែលជាអភិជនបារាំង បានយកគំនិតទាំងនេះមកបង្កើតគណៈកម្មាធិការអូឡាំពិកអន្តរជាតិនៅឆ្នាំ ១៨៩៤ ហើយកីឡាអូឡាំពិកទំនើបជាអន្តរជាតិលើកដំបូងត្រូវបានរៀបចំនៅឆ្នាំ ១៨៩៦ នៅទីក្រុងអាថែន ដោយមានអត្តពលិកមកពី ១៤ ប្រទេស។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក កីឡាអូឡាំពិកបានពង្រីកខ្លួនជាបន្តបន្ទាប់ ដោយរួមបញ្ចូលកីឡាថ្មីៗ ព្រមទាំងការចូលរួមពីស្ត្រីដំបូងនៅឆ្នាំ ១៩០០។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

កីឡាអូឡាំពិកមិនគ្រាន់តែជាព្រឹត្តិការណ៍កីឡាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏មានផលប៉ះពាល់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌យ៉ាងធំធេងផងដែរ។ ប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះត្រូវចំណាយថវិការាប់ពាន់លានដុល្លារលើការសាងសង់ពហុកីឡដ្ឋាន ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងទីកន្លែងស្នាក់នៅ ប៉ុន្តែវាក៏អាចនាំមកនូវការកើនឡើងនៃទេសចរណ៍ និងការអភិវឌ្ឍទីក្រុងផងដែរ។ និមិត្តសញ្ញាដ៏ល្បីរបស់កីឡាអូឡាំពិករួមមាន រង្វង់ចំនួន ៥ តំណាងឱ្យទ្វីបទាំង ៥ នៃពិភពលោក ដែលត្រូវបានបង្កើតដោយលោក Pierre de Coubertin ក្នុងឆ្នាំ ១៩១៣។ ទង់អូឡាំពិកត្រូវបានហោះឡើងជាលើកដំបូងនៅឆ្នាំ ១៩២០។ ពាក្យស្លោកផ្លូវការគឺ "Citius, Altius, Fortius" មានន័យថា "លឿនជាង ខ្ពស់ជាង ខ្លាំងជាង"។

ពិធីបើក និងបិទកីឡាអូឡាំពិកគឺជាកម្មវិធីដ៏ធំសម្បើមដែលបង្ហាញពីវប្បធម៌របស់ប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះ ហើយត្រូវបានផ្សាយបន្តផ្ទាល់ដល់ទស្សនិកជនរាប់ពាន់លាននាក់ទូទាំងពិភពលោក។ ការបញ្ជូនពន្លឺពិដោរភ្លើងអូឡាំពិក (Olympic Torch Relay) ក៏ជាប្រពៃណីដ៏សំខាន់ដែលតំណាងឱ្យការបន្តនិងសាមគ្គីភាព។ ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ កីឡាអូឡាំពិកក៏បានក្លាយជាទីកន្លែងសម្រាប់ការធ្វើសេចក្តីថ្លែងការណ៍នយោបាយ ដូចជាការធ្វើពហិការនៅឆ្នាំ ១៩៥៦ ១៩៧៦ ១៩៨០ និង ១៩៨៤ ដោយប្រទេសផ្សេងៗ ដើម្បីប្រឆាំងនឹងសកម្មភាពរបស់ប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះ ឬប្រទេសដែលចូលរួម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅសតវត្សរ៍ទី ២១ កីឡាអូឡាំពិកបានប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាថ្មីៗ ដូចជាការរាតត្បាតនៃជំងឺកូវីដ-១៩ ដែលបានបង្ខំឱ្យកីឡាតូក្យូ ២០២០ ត្រូវពន្យារពេលដល់ឆ្នាំ ២០២១។ ទោះជាយ៉ាងណា ព្រឹត្តិការណ៍នេះនៅតែបន្តទាក់ទាញទស្សនិកជនរាប់ពាន់លាននាក់។ បច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗដូចជាការប្រើដ្រូនក្នុងពិធីបើក (រូបខាងលើ) បានធ្វើឱ្យកម្មវិធីកាន់តែអស្ចារ្យ។

ម៉្យាងវិញទៀត ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបានជះឥទ្ធិពលដល់ការជ្រើសរើសទីក្រុងម្ចាស់ផ្ទះកីឡារដូវរងារ ដោយមានការព្រួយបារម្ភថា តំបន់ជិះស្គីជាច្រើនអាចមិនមានព្រិលគ្រប់គ្រាន់នាពេលអនាគត។ IOC បានដាក់ចេញគោលការណ៍អភិវឌ្ឍដោយចីរភាព ដើម្បីកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន។

សម្រាប់ពេលអនាគត កីឡាអូឡាំពិករដូវក្តៅឆ្នាំ ២០២៨ ត្រូវបានគ្រោងធ្វើនៅទីក្រុង Los Angeles សហរដ្ឋអាមេរិក និងឆ្នាំ ២០៣២ នៅទីក្រុង Brisbane អូស្ត្រាលី។ ការបន្ថែមកីឡាថ្មីៗដូចជាក្តារជិះស្គី (skateboarding) និងកីឡាឡើងថ្ម (sport climbing) បានជួយឱ្យអូឡាំពិកបន្តទាក់ទាញយុវជនទូទាំងពិភពលោក។