ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

គោលការណ៍ចិនតែមួយ (One China) គឺជាពាក្យនយោបាយដែលមានអត្ថន័យខុសៗគ្នា ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយរដ្ឋនានាដើម្បីពណ៌នាអំពីជំហររបស់ខ្លួនទាក់ទងនឹងទំនាក់ទំនងរវាងសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន (PRC) ដែលមានមូលដ្ឋាននៅចិនដីគោក និងសាធារណរដ្ឋចិន (ROC) ដែលមានមូលដ្ឋាននៅតំបន់តៃវ៉ាន់។ តាមវិគីភីឌា គោលការណ៍នេះអះអាងថាមានប្រទេសចិនតែមួយគត់តាមច្បាប់ (de jure) បើទោះបីជាមានការបែងចែករដ្ឋាភិបាលពីរផ្សេងគ្នាក្រោយសង្គ្រាមស៊ីវិលចិនក៏ដោយ។

តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា គោលការណ៍ចិនតែមួយមានការបកស្រាយសំខាន់ៗចំនួនបី។ ទីមួយ "គោលការណ៍ចិនតែមួយ" (One China principle) របស់ PRC និងបក្សកុម្មុយនីស្តចិន ប្រកាសថាមានរដ្ឋអធិបតេយ្យតែមួយឈ្មោះចិន ដែល PRC ជារដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់តែមួយ ហើយតៃវ៉ាន់គឺជាផ្នែកមួយដែលមិនអាចកាត់ផ្តាច់បានរបស់ចិន។ ទីពីរ "គោលនយោបាយចិនតែមួយ" (One China policy) របស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលបានបង្កើតឡើងក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមឆ្នាំ១៩៧២ បញ្ជាក់ថាសហរដ្ឋអាមេរិក "ទទួលស្គាល់" (acknowledge) ជំហរថាមានចិនតែមួយ និងថាតៃវ៉ាន់ជាផ្នែកមួយនៃចិន ប៉ុន្តែមិន "គាំទ្រ" (endorse) ជំហរនេះ ហើយក៏មិនកំណត់ជំហរលើអធិបតេយ្យភាពតៃវ៉ាន់ឡើយ។ ទីបី "ការឯកភាពឆ្នាំ១៩៩២" (1992 Consensus) ដែលបកស្រាយដោយគណបក្សកួមីនតាង (KMT) របស់ ROC ថាភាគីទាំងពីរយល់ស្របថាមាន "ចិន" តែមួយ តែមិនយល់ស្របថាត្រូវតំណាងដោយ PRC ឬ ROC ។ ទោះយ៉ាងណា គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យជឿនលឿន (DPP) មិនទទួលស្គាល់ការឯកភាពនេះឡើយ។

ប្រទេសជាច្រើនមានការបកស្រាយផ្សេងៗគ្នាអំពីគោលការណ៍នេះ។ តាមវិគីភីឌា ប្រទេសមួយចំនួនដូចជា ចក្រភពអង់គ្លេស កាណាដា អូស្ត្រាលី និងជប៉ុន បាន "ទទួលស្គាល់" (acknowledge) ប៉ុន្តែមិន "ទទួលស្គាល់" (recognize) ជាផ្លូវការនូវការអះអាងរបស់ PRC ទេ។ រីឯប្រទេសមួយចំនួនទៀតដូចជា អ៊ីស្រាអែល ប៉ាណាម៉ា និងហ្គំប៊ី បានយល់ស្របជាមួយការបកស្រាយរបស់ PRC ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមគោលការណ៍ចិនតែមួយរបស់ PRC ទឹកដីនៃប្រទេសចិនរួមមានចិនដីគោក កោះតៃវ៉ាន់ និងកោះតូចៗជាច្រើនទៀត។ យោងតាមវិគីភីឌា ចិនដីគោកមានផ្ទៃដីប្រមាណ ៩,៦ លានគីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានប្រជាជនជាង ១,៤ ពាន់លាននាក់ ខណៈតំបន់តៃវ៉ាន់មានផ្ទៃដីប្រមាណ ៣៦,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានប្រជាជនប្រមាណ ២៣ លាននាក់។ ប្រជាជនភាគច្រើនជាជនជាតិហាន (Han Chinese) ដោយប្រើភាសាចិនកុកងឺ (Mandarin) ជាភាសាផ្លូវការ។

ការបែងចែកនយោបាយនេះបានបង្កើតឱ្យមានសហគមន៍ជនជាតិចិននៅបរទេសដែលមានមតិផ្សេងគ្នាអំពីអត្តសញ្ញាណជាតិ។ រូបភាពខាងលើបង្ហាញទង់ជាតិរបស់រដ្ឋាភិបាលទាំងពីរដាក់ជាមួយគ្នានៅទីក្រុងសាន់ហ្វ្រាន់ស៊ីស្កូ សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពចម្រុះនៃទស្សនៈនយោបាយក្នុងចំណោមជនភៀសខ្លួនចិន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃគោលការណ៍ចិនតែមួយមានឫសគល់នៅក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលចិន (១៩២៧-១៩៤៩) រវាងបក្សកុម្មុយនីស្តចិន (CCP) ដឹកនាំដោយម៉ៅ សេទុង និងបក្សកួមីនតាង (KMT) ដឹកនាំដោយចាង កៃចឹក។ ក្រោយជ័យជម្នះក្នុងឆ្នាំ១៩៤៩ ពួកកុម្មុយនីស្តបានប្រកាសបង្កើត PRC លើចិនដីគោក រីឯ KMT បានភៀសខ្លួនទៅកោះតៃវ៉ាន់ ហើយបន្តរក្សារដ្ឋាភិបាល ROC ដោយអះអាងថាជារដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់នៃប្រទេសចិនទាំងមូល។

នៅឆ្នាំ១៩៧១ មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិបានអនុម័តសេចក្តីសម្រេចលេខ ២៧៥៨ ដោយទទួលស្គាល់ PRC ជាតំណាងស្របច្បាប់តែមួយគត់របស់ចិន និងបណ្តេញ ROC ចេញពីអង្គការ។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ សហរដ្ឋអាមេរិកបានផ្លាស់ប្តូរការទទួលស្គាល់ការទូតពី ROC មក PRC វិញ។ ក្នុងដំណើរទស្សនកិច្ចជាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ប្រធានាធិបតីអាមេរិក រីឆាដ និចសុន ទៅកាន់ប្រទេសចិនក្នុងឆ្នាំ១៩៧២ ភាគីទាំងពីរបានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមសៀងហៃ (Shanghai Communiqué) ដែលសហរដ្ឋអាមេរិក "ទទួលស្គាល់" (acknowledge) ជំហរថាមានចិនតែមួយ និងថាតៃវ៉ាន់ជាផ្នែកមួយនៃចិន ប៉ុន្តែមិនបានគាំទ្រជំហរនេះដោយផ្លូវការឡើយ។ គោលនយោបាយនេះត្រូវបានរក្សារហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។

នៅខាងតៃវ៉ាន់ ការបកស្រាយគោលការណ៍ចិនតែមួយមានភាពស្មុគស្មាញ។ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ប្រធានាធិបតីលី តេងហ៊ួយ (Lee Teng-hui) គណបក្ស KMT បានស្នើ "ការឯកភាពឆ្នាំ១៩៩២" ប៉ុន្តែលោកលីផ្ទាល់បានបដិសេធថាគ្មានការឯកភាពបែបនេះឡើយ។ តាមវិគីភីឌា គណបក្ស DPP ដែលឡើងកាន់អំណាចក្រោយមក មិនបានទទួលស្គាល់ការឯកភាពនេះ និងបានជំរុញឱ្យមានការទទួលស្គាល់តៃវ៉ាន់ជារដ្ឋឯករាជ្យមួយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ទោះបីជាមានការបែកបាក់ផ្នែកនយោបាយក៏ដោយ ទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌រវាងចិនដីគោកនិងតៃវ៉ាន់នៅតែសកម្ម។ តាមវិគីភីឌា ប្រទេសជាច្រើនដែលទទួលស្គាល់ PRC បានរក្សាការិយាល័យតំណាងសេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌នៅតៃវ៉ាន់ ដើម្បីសម្របសម្រួលពាណិជ្ជកម្មនិងការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌ដោយមិនចាំបាច់ផ្តល់ការទទួលស្គាល់ការទូតជាផ្លូវការ។ ជាឧទាហរណ៍ ការិយាល័យតំណាងសេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌តៃប៉ិនៅទីក្រុងតូក្យូ ប្រទេសជប៉ុន បានបំពេញមុខងារជាស្ថានទូតក្រៅផ្លូវការ។

ពាណិជ្ជកម្មឆ្លងច្រកសមុទ្រតៃវ៉ាន់បានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង ដោយក្រុមហ៊ុនតៃវ៉ាន់ជាច្រើនបានវិនិយោគនៅចិនដីគោក។ នៅក្នុងវិស័យវប្បធម៌ តៃវ៉ាន់ចូលរួមក្នុងព្រឹត្តិការណ៍អន្តរជាតិដូចជាកីឡាអូឡាំពិកក្រោមឈ្មោះ "ចិនតៃប៉ិ" (Chinese Taipei) ដើម្បីគោរពគោលការណ៍ចិនតែមួយ។ ទោះយ៉ាងណា ភាពតានតឹងនយោបាយនៅតែបន្តប៉ះពាល់ដល់ការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌នេះម្ដងម្កាល។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

គោលការណ៍ចិនតែមួយនៅតែជាប្រធានបទក្តៅគគុកក្នុងនយោបាយអន្តរជាតិសព្វថ្ងៃ។ តាមវិគីភីឌា សហរដ្ឋអាមេរិកបន្តប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលនយោបាយនេះ ដែលត្រូវបានគាំទ្រដោយប្រធានាធិបតីជាច្រើនរូប រួមទាំងលោកបារ៉ាក់ អូបាម៉ា ដូចរូបភាពខាងលើបង្ហាញ។ ទោះយ៉ាងណា ភាពតានតឹងរវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងចិនបានកើនឡើងក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ ដោយសារការពង្រឹងវត្តមានយោធាចិននៅជុំវិញតៃវ៉ាន់ និងការទស្សនកិច្ចរបស់មន្ត្រីអាមេរិកទៅកាន់តៃវ៉ាន់ ដែលចិនចាត់ទុកថាជាការរំលោភលើគោលការណ៍នេះ។

កម្ពុជាដូចជាប្រទេសជាច្រើនទៀត គោរពគោលការណ៍ចិនតែមួយ ដោយរក្សាទំនាក់ទំនងការទូតតែជាមួយ PRC និងមិនទទួលស្គាល់ ROC ឡើយ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ប្រធានបទនេះមានសារៈសំខាន់ព្រោះវាជះឥទ្ធិពលដល់សន្តិភាពនិងស្ថិរភាពក្នុងតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក និងប៉ះពាល់ដល់ទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចនិងការទូតរវាងប្រទេសក្នុងតំបន់។ បច្ចុប្បន្ននេះ មានតែប្រទេសមួយចំនួនតូចប៉ុណ្ណោះដែលរក្សាទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយ ROC ដោយប្រទេសភាគច្រើនទទួលស្គាល់ PRC ជាតំណាងនៃប្រទេសចិន។