ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ការឆបោកតាមអ៊ីនធឺណិត (Online scam) គឺជាទម្រង់មួយនៃឧក្រិដ្ឋកម្មតាមអ៊ីនធឺណិត (cybercrime) ដែលប្រើប្រាស់បណ្តាញអ៊ីនធឺណិតដើម្បីបោកប្រាស់ជនរងគ្រោះឱ្យបាត់បង់ប្រាក់កាស ព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួន ឬទ្រព្យសម្បត្តិ។ យោងតាមវីគីភីឌា ការឆបោកតាមអ៊ីនធឺណិតមិនមែនជាឧក្រិដ្ឋកម្មតែមួយមុខនោះទេ តែគ្របដណ្តប់ទៅលើសកម្មភាពខុសច្បាប់ជាច្រើនដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងលំហអ៊ីនធឺណិត។

ភាពខុសគ្នារវាងការឆបោកនិងការលួច គឺនៅត្រង់ថាជនរងគ្រោះត្រូវបានបោកបញ្ឆោតឱ្យស្ម័គ្រចិត្តផ្តល់ព័ត៌មាន ប្រាក់ ឬទ្រព្យសម្បត្តិទៅឱ្យជនល្មើស។ ជាធម្មតា អ្នកប្រព្រឹត្តនិងជនរងគ្រោះមានចម្ងាយឆ្ងាយពីគ្នាទាំងផ្នែកភូមិសាស្ត្រនិងពេលវេលា ដែលធ្វើឱ្យការតាមដាននិងការអនុវត្តច្បាប់មានការលំបាក។

ប្រភេទនៃការឆបោកតាមអ៊ីនធឺណិត

វីគីភីឌាបានកំណត់ថា ការឆបោកតាមអ៊ីនធឺណិតមានច្រើនទម្រង់ ដោយចាប់ពីការផ្ញើសាររំខាន (spam) តាមអ៊ីម៉ែល រហូតដល់ការឆបោកដ៏ស្មុគស្មាញជាច្រើនទៀត។ ទម្រង់ទូទៅមួយចំនួនរួមមាន៖

• វិស្វកម្មសង្គម (Social engineering)៖ ការប្រើល្បិចផ្លូវចិត្តដើម្បីឱ្យជនរងគ្រោះបង្ហាញព័ត៌មានសម្ងាត់ ឬធ្វើសកម្មភាពមួយចំនួន។
• ការលួចទិន្នន័យ (Phishing)៖ ការក្លែងជាស្ថាប័នឬគេហទំព័រគួរឱ្យទុកចិត្ត ដើម្បីបោកយកពាក្យសម្ងាត់ លេខគណនី ឬព័ត៌មានផ្សេងទៀត។
• ការឆបោករូបិយប័ណ្ណគ្រីបតូ (Cryptocurrency frauds)៖ ការប្រើការបោកបញ្ឆោតពាក់ព័ន្ធនឹងទ្រព្យសកម្មឌីជីថល។
• ការឆបោកបែបស្នេហា (Romance scams) ឬជាពិសេស ការឆបោកជ្រូកចិញ្ចឹម (Pig butchering scams)៖ ជនល្មើសបង្កើតទំនាក់ទំនងស្នេហាក្លែងក្លាយ រួចបញ្ចុះបញ្ចូលឱ្យវិនិយោគក្នុងគម្រោងក្លែងក្លាយ ហើយយកប្រាក់ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់មុននឹងបាត់ខ្លួន។

ទាំងអស់នេះគ្រាន់តែជាឧទាហរណ៍មួយចំនួនប៉ុណ្ណោះ ព្រោះការឆបោកតាមអ៊ីនធឺណិតមានការវិវត្តឥតឈប់ឈរ។

ប្រវត្តិ

ការឆបោកតាមអ៊ីនធឺណិតកើតមានឡើងតាំងពីសម័យដំបូងនៃការប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិតសម្រាប់ពាណិជ្ជកម្មនិងទំនាក់ទំនង។ នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ ការឆបោកតាមអ៊ីម៉ែលដូចជាលិខិត «ម្ចាស់ព្រះអង្គម្ចាស់នីហ្សេរីយ៉ា» បានរីករាលដាល។ នៅពេលនោះ ជនខិលខូចបានផ្ញើសារអះអាងថាមានប្រាក់ច្រើនដែលត្រូវផ្ទេរ ដោយសុំជំនួយប្រាក់មុន ហើយជនរងគ្រោះជាច្រើនបានបាត់បង់ទ្រព្យ។

នៅពេលដែលអ៊ីនធឺណិតរីកចម្រើន បច្ចេកទេសបោកប្រាស់ក៏កាន់តែទំនើបឡើង។ ការលួចទិន្នន័យ (phishing) បានក្លាយជាវិធីសាស្ត្រដ៏ពេញនិយមនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០០០ ហើយក្រោយមកទៀត ការប្រើប្រាស់មេរោគ (malware) និងការវាយប្រហារបែបរ៉េនសូមវែរ (ransomware) ក៏បានបង្កើនគ្រោះថ្នាក់។ ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ ការឆបោករូបិយប័ណ្ណគ្រីបតូ និងការប្រើបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) បានបន្ថែមវិមាត្រថ្មី ដែលធ្វើឱ្យការការពារកាន់តែស្មុគស្មាញ។

ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ច និងសង្គម

យោងតាមវីគីភីឌា ការឆបោកតាមអ៊ីនធឺណិតបានបង្កឱ្យមានការខូចខាតផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុយ៉ាងធំធេងនៅទូទាំងសកលលោក។ ជនរងគ្រោះមិនត្រឹមតែបាត់បង់ប្រាក់កាសប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងទទួលរងនូវផលប៉ះពាល់ផ្លូវចិត្តជាពិសេសក្នុងករណីការឆបោកបែបស្នេហា។ ឧក្រិដ្ឋកម្មនេះត្រូវបានរៀបចំឡើងជាញឹកញាប់ដោយក្រុមឧក្រិដ្ឋជនឆ្លងដែន ដែលធ្វើឱ្យការតាមដាននិងការយកខ្លួនមកផ្តន្ទាទោសមានការលំបាកខ្លាំង។

ដើម្បីប្រឆាំង កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរួមមានវិធានការសន្តិសុខអ៊ីនធឺណិត និងកម្មវិធីអប់រំប្រជាពលរដ្ឋអំពីសុវត្ថិភាពតាមអ៊ីនធឺណិត។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ទម្រង់ឆបោកថ្មីៗបន្តលេចឡើងជាប្រចាំ ដែលតម្រូវឱ្យមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ពីអ្នកប្រើប្រាស់គ្រប់រូប។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ការឆបោកតាមអ៊ីនធឺណិតនៅតែជាបញ្ហាដ៏ក្តៅគគុកនៅទូទាំងពិភពលោក ហើយជាពិសេសសម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងសហគមន៍នៅក្រៅប្រទេស។ ការកើនឡើងនៃការប្រើប្រាស់ទូរស័ព្ទឆ្លាតវៃ ប្រព័ន្ធទូទាត់តាមឌីជីថល និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម បានបង្កើនឱកាសសម្រាប់ជនខិលខូចក្នុងការកំណត់គោលដៅលើប្រជាជនកម្ពុជា។

ករណីឆបោកដែលទាក់ទងនឹងការងារក្លែងក្លាយ ការវិនិយោគបោកប្រាស់ និងការឆបោកតាមកម្មវិធីផ្ញើសារ បានកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ រួមទាំងកម្ពុជា ក៏បានក្លាយជាទីតាំងនៃក្រុមឆបោកឆ្លងដែន ដែលជួនកាលពាក់ព័ន្ធនឹងការជួញដូរមនុស្សសម្រាប់បង្ខំឱ្យធ្វើការឆបោក។ រដ្ឋាភិបាលនិងអង្គការអន្តរជាតិបានបង្កើនកិច្ចសហការដើម្បីបង្ការ ប៉ុន្តែការយល់ដឹងនិងការប្រុងប្រយ័ត្នផ្ទាល់ខ្លួននៅតែជាខែលដ៏សំខាន់បំផុតសម្រាប់សាធារណជន។