បញ្ញាសិប្បនិម្មិតប្រភពបើកចំហ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

បញ្ញាសិប្បនិម្មិតប្រភពបើកចំហ (Open-source AI) គឺជាប្រព័ន្ធបញ្ញាសិប្បនិម្មិតដែលអាចរកបានដោយសេរីសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ សិក្សា កែប្រែ និងចែករំលែក។ តាមនិយមន័យរបស់អង្គការគំនិតផ្តួចផ្តើមប្រភពបើកចំហ (Open Source Initiative - OSI) ដែលបានដកស្រង់ដោយវិគីភីឌា ប្រព័ន្ធ AI បែបនេះរួមបញ្ចូលទាំងសំណុំទិន្នន័យដែលប្រើសម្រាប់បណ្តុះបង្វឹកគំរូ កូដកម្មវិធី និងប៉ារ៉ាម៉ែត្រគំរូ ដែលជំរុញឱ្យមានវិធីសាស្រ្តសហការ និងតម្លាភាពក្នុងការអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យា AI។ គោលការណ៍នេះអាចឱ្យអ្នកអភិវឌ្ឍន៍ ឬស្ថាប័នណាមួយអាចសាងសង់ប្រព័ន្ធដែលមានសមត្ថភាពប្រហាក់ប្រហែលគ្នាឡើងវិញបាន។

លក្ខណៈសំខាន់នៃបញ្ញាសិប្បនិម្មិតប្រភពបើកចំហគឺការបើកចំហរចំពោះធាតុផ្សំស្នូលរបស់វា ខុសពី AI បិទជិត (Closed-source AI) ដែលក្រុមហ៊ុនរក្សាកម្មសិទ្ធិដោយមិនបញ្ចេញព័ត៌មានលម្អិត។ ការបើកចំហរនេះជួយបង្កើនការច្នៃប្រឌិត ហើយអនុញ្ញាតឱ្យសហគមន៍សកលពិនិត្យ និងកែលម្អប្រព័ន្ធ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ចលនាបញ្ញាសិប្បនិម្មិតប្រភពបើកចំហមានលក្ខណៈជាសកល ដោយមានការរួមចំណែកពីអ្នកអភិវឌ្ឍន៍ អ្នកស្រាវជ្រាវ និងអង្គការមកពីគ្រប់តំបន់នៃពិភពលោក។ មិនមានមជ្ឈមណ្ឌលភូមិសាស្ត្រតែមួយសម្រាប់សកម្មភាពនេះទេ ប៉ុន្តែបណ្ដាញអនឡាញដូចជា GitHub និងវេទិកា Hugging Face បានក្លាយជាកន្លែងប្រមូលផ្ដុំគម្រោង និងកូដ។ ក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាធំៗដូចជា Meta (សហរដ្ឋអាមេរិក) Mistral AI (បារាំង) និងក្រុមបរិស្ថានស្រាវជ្រាវជាច្រើនបានចេញផ្សាយគំរូប្រភពបើកចំហ ដែលបង្ហាញពីកិច្ចសហការឆ្លងដែន។

សហគមន៍ប្រជាជនដែលចូលរួមមានចាប់ពីសិស្សនិស្សិតរហូតដល់អ្នកជំនាញថ្នាក់កំពូល ដោយមានគោលដៅរួមគឺធ្វើឱ្យ AI អាចចូលដំណើរការបានគ្រប់គ្នា។ នៅកម្ពុជា ទោះបីមានកម្រិតតូចនៅឡើយក៏ដោយ ក៏មានអ្នកអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងស្រុកដែលចាប់អារម្មណ៍លើការប្រើប្រាស់ និងបង្កើតឧបករណ៍ AI ប្រភពបើកចំហ ជាពិសេសសម្រាប់ភាសាខ្មែរ និងកម្មវិធីក្នុងស្រុក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ឫសគល់នៃបញ្ញាសិប្បនិម្មិតប្រភពបើកចំហស្ថិតក្នុងចលនាកម្មវិធីប្រភពបើកចំហ (Open Source Software) ដែលបានចាប់ផ្ដើមតាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៨០ ជាមួយគម្រោង GNU និងខឺណែល Linux។ គំនិតនៃការចែករំលែកកូដ និងចំណេះដឹងដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍រួមគ្នាបានពង្រីកមកដល់ AI នៅពេលបណ្ណាល័យ និងក្របខ័ណ្ឌសិក្សាស៊ីជម្រៅដូចជា TensorFlow (ចេញដោយ Google ក្នុងឆ្នាំ ២០១៥) និង PyTorch (ចេញដោយ Facebook ក្នុងឆ្នាំ ២០១៦) ត្រូវបានបញ្ចេញជាប្រភពបើកចំហ។

ប៉ុន្តែការបោះជំហានយ៉ាងសំខាន់បានកើតឡើងនៅពេលគំរូភាសាធំៗ (Large Language Models) ចាប់ផ្ដើមមានសមត្ថភាពខ្ពស់។ ក្រុមហ៊ុន OpenAI បានចេញផ្សាយ GPT-2 ជាបណ្ដើរៗក្នុងឆ្នាំ ២០១៩ ដោយលើកឡើងពីការព្រួយបារម្ភពីសុវត្ថិភាព។ ការចេញផ្សាយគំរូ BLOOM ដោយកិច្ចសហការ BigScience ក្នុងឆ្នាំ ២០២២ គឺជាគំរូពហុភាសាប្រភពបើកចំហយ៉ាងពិតប្រាកដមួយ។ នៅឆ្នាំ ២០២៣ ក្រុមហ៊ុន Meta បានបញ្ចេញ LLaMA ដែលទោះបីមានការរឹតបន្តឹងខ្លះក៏ដោយ ក៏ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាកាតាលីករសម្រាប់រលកថ្មីនៃ AI ប្រភពបើកចំហ ព្រោះកូដ និងទម្ងន់ (weights) របស់វាត្រូវបានលេចធ្លាយ និងបង្កឱ្យមានការអភិវឌ្ឍន៍យ៉ាងឆាប់រហ័សដោយសហគមន៍។

ចាប់តាំងពីពេលនោះមក មានគំរូប្រភពបើកចំហជាច្រើនទៀតដូចជា Mistral, Falcon និង Gemma ដែលបានជំរុញឱ្យមានការប្រកួតប្រជែង និងការច្នៃប្រឌិតថ្មីៗ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

តាមទស្សនៈសេដ្ឋកិច្ច បញ្ញាសិប្បនិម្មិតប្រភពបើកចំហកាត់បន្ថយឧបសគ្គនៃការចូលទីផ្សារសម្រាប់ក្រុមហ៊ុនចាប់ផ្ដើមថ្មី (startups) និងអ្នកអភិវឌ្ឍន៍តូចៗ ព្រោះពួកគេមិនចាំបាច់កសាងគំរូពីជំហានដំបូងឡើយ។ ការប្រើប្រាស់គំរូដែលបានស្រាប់អាចសន្សំសំចៃថ្លៃដើមរាប់លានដុល្លារ ហើយអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់សម្របតាមតម្រូវការជំនាញផ្សេងៗ។ លើសពីនេះ វាបង្កើតបរិយាកាសប្រកួតប្រជែងដែលបង្ខំឱ្យក្រុមហ៊ុនធំៗត្រូវបន្តនវានុវត្តន៍។

ខាងវប្បធម៌ ចលនានេះបានលើកកម្ពស់តម្លៃដូចជាតម្លាភាព ការជឿទុកចិត្ត និងប្រជាធិបតេយ្យភាវូបនីយកម្មនៃបច្ចេកវិទ្យា។ អ្នកគាំទ្រប្រភពបើកចំហអះអាងថា AI មិនគួរគ្រប់គ្រងដោយក្រុមហ៊ុនយក្សតែមួយក្ដាប់តូចទេ ពីព្រោះវាអាចបង្កើនគម្លាតឌីជីថល និងភាពលម្អៀង។ ការបើកចំហរឱ្យមានការត្រួតពិនិត្យពីសហគមន៍ក៏ជួយរកឃើញភាពលម្អៀង និងបញ្ហាសុវត្ថិភាពបានលឿនជាងមុនផងដែរ។ ទោះជាយ៉ាងណាក្ដី ក៏មានការព្រួយបារម្ភថាប្រភពបើកចំហអាចត្រូវបានគេប្រើខុស ដូចជាបង្កើតព័ត៌មានក្លែងក្លាយ ឬឧបករណ៍វាយប្រហារតាមអ៊ីនធឺណិត ដែលជាបញ្ហាប្រឈមដែលកំពុងបន្តពិភាក្សាក្នុងឆាកអន្តរជាតិ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅឆ្នាំ ២០២៥ និង ២០២៦ ការជជែកដេញដោលអំពីតួនាទីរបស់ AI ប្រភពបើកចំហកាន់តែឡើងកម្ដៅ ជាពិសេសក្នុងបរិបទនៃការធ្វើនិយតកម្ម។ សហភាពអឺរ៉ុបបានដាក់ចេញច្បាប់ AI Act ដែលមានការលើកលែងខ្លះសម្រាប់គំរូប្រភពបើកចំហ ប៉ុន្តែក៏មានការពិភាក្សាអំពីព្រំដែននៃការលើកលែងនេះដែរ។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក រដ្ឋបាលថ្មីបានចេញបទបញ្ជាប្រតិបត្តិស្តីពី AI ដែលសង្កត់ធ្ងន់លើការច្នៃប្រឌិត និងសុវត្ថិភាព ដោយមិនទាន់ហាមឃាត់ប្រភពបើកចំហនៅឡើយ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ប្រទេសចិនបានបង្កើនការអភិវឌ្ឍគំរូប្រភពបើកចំហ ហើយបើតាម Xinhua នៃរដ្ឋាភិបាលចិន មានការគាំទ្រពីរដ្ឋាភិបាលចំពោះគម្រោងទាំងនេះ។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា និងអ្នកអាន KhmerPulse បញ្ញាសិប្បនិម្មិតប្រភពបើកចំហផ្ដល់ឱកាសឱ្យប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដូចជាកម្ពុជាអាចលោតផ្លោះយកបច្ចេកវិទ្យាទំនើបដោយមិនចាំបាច់ចំណាយថវិកាច្រើន។ ការបង្កើតគំរូភាសាខ្មែរ កម្មវិធីអប់រំ ឬឧបករណ៍កសិកម្មឆ្លាតវៃដោយប្រើមូលដ្ឋានប្រភពបើកចំហអាចពន្លឿនការអភិវឌ្ឍសង្គម-សេដ្ឋកិច្ច។ ទោះជាយ៉ាងណា កម្ពុជាក៏ត្រូវការក្របខ័ណ្ឌគតិយុត្ត និងជំនាញបច្ចេកទេសដើម្បីប្រើប្រាស់វាឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព និងសុវត្ថិភាពផងដែរ។