ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អូរ៉ាំងអ៊ូតង់ (Orangutan) គឺជាសត្វស្វាមនុស្សធំមួយប្រភេទ ដែលជាសមាជិកតែមួយគត់នៃក្រុមមនុស្សធំដែលរស់នៅក្នុងទ្វីបអាស៊ី។ ពួកវាមានទីជម្រកក្នុងព្រៃត្រូពិចនៃប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី និងម៉ាឡេស៊ី ជាពិសេសនៅលើកោះបូណេអូ និងកោះស៊ូម៉ាត្រា។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia អូរ៉ាំងអ៊ូតង់សព្វថ្ងៃត្រូវបានបែងចែកជាបីប្រភេទគឺ អូរ៉ាំងអ៊ូតង់បូណេអូ (Pongo pygmaeus) អូរ៉ាំងអ៊ូតង់ស៊ូម៉ាត្រា (Pongo abelii) និងអូរ៉ាំងអ៊ូតង់តាប៉ានូលី (Pongo tapanuliensis) ដែលទើបត្រូវបានកំណត់អត្តសញ្ញាណនៅឆ្នាំ ២០១៧។

តាមរយៈការសិក្សាខាងពន្ធុវិទ្យា គេបានរកឃើញថា អូរ៉ាំងអ៊ូតង់ជាក្រុមសត្វដែលបានបែកខ្ញែកពីក្រុមមនុស្សធំដទៃទៀត (ដូចជា ស្វាហ្គូរីឡា និងសត្វស្វាជីមប៉ាន់ហ្ស៊ី) កាលពី ១៩.៣ ទៅ ១៥.៧ លានឆ្នាំមុន។ ពួកវាមានរោមពណ៌ក្រហមត្នោត ដៃវែង ហើយជាសត្វដែលចំណាយពេលស្ទើរតែពេញមួយជីវិតនៅលើដើមឈើ (arboreal) ។ ឈ្មោលពេញវ័យមានទំហំធំជាងញី ហើយមានការលូតលាស់ថ្ពាល់ធំ (cheek pads) នៅពេលពេញវ័យ ដែលជាលក្ខណៈសម្គាល់ចម្បង។

ទីជម្រក និងការចែកចាយ

ប្រភព: Wikipedia

អូរ៉ាំងអ៊ូតង់មានវត្តមានតែនៅលើកោះបូណេអូ និងស៊ូម៉ាត្រាប៉ុណ្ណោះក្នុងចំណោមព្រៃត្រូពិចដែលនៅសល់។ យោងតាម Wikipedia នៅលើកោះបូណេអូ ពួកវាត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងខេត្តកាលីម៉ាន់តាន់ (Kalimantan) របស់ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី និងនៅក្នុងរដ្ឋសារ៉ាវ៉ាក់ (Sarawak) និងសាបា (Sabah) របស់ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី។ ចំណែកនៅលើកោះស៊ូម៉ាត្រា ពួកវាមានវត្តមាននៅភាគខាងជើងនៃកោះក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ហើយប្រភេទតាប៉ានូលីមានវត្តមានតែនៅក្នុងតំបន់ព្រៃតូចមួយនៅខេត្តតាប៉ានូលីខាងត្បូង (South Tapanuli) ប៉ុណ្ណោះ។

ព្រៃដែលជាទីជម្រករបស់វាជាព្រៃត្រូពិចទំនាប និងព្រៃភ្នំ ដែលសម្បូរដោយដើមឈើផ្លែឈើ។ កាលពីសម័យផ្លាយស្តូសែន អូរ៉ាំងអ៊ូតង់ធ្លាប់បានរីករាលដាលយ៉ាងទូលំទូលាយពាសពេញអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក រហូតដល់ប្រទេសចិនភាគខាងត្បូង ប៉ុន្តែសកម្មភាពមនុស្ស និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបានកាត់បន្ថយទីជម្រករបស់វាមកត្រឹមកោះទាំងពីរនេះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការវិវត្តន៍របស់អូរ៉ាំងអ៊ូតង់ គឺជាផ្នែកមួយនៃការសិក្សាស្រាវជ្រាវដ៏សំខាន់សម្រាប់ការយល់ដឹងពីប្រភពដើមនៃមនុស្សជាតិ។ ក្រុមរង Ponginae ដែលរួមបញ្ចូលអូរ៉ាំងអ៊ូតង់ បានបែកចេញពីក្រុមមនុស្សដទៃទៀតកាលពីប្រហែល ១៩.៣ ទៅ ១៥.៧ លានឆ្នាំមុន ដែលធ្វើឲ្យពួកវាក្លាយជាសាខាដាច់ដោយឡែកមួយ។ ក្នុងអតីតកាល មានសត្វស្វាពពួកនេះជាច្រើនប្រភេទ ដូចជា Sivapithecus ដែលរស់នៅតំបន់អាស៊ីខាងត្បូង ហើយបច្ចុប្បន្ននេះ អូរ៉ាំងអ៊ូតង់ជាតំណាងតែមួយគត់ដែលនៅរស់រានមានជីវិត។

ចំពោះការចាត់ថ្នាក់វគ្គីសាស្ត្រ ដើមឡើយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានចាត់ទុកអូរ៉ាំងអ៊ូតង់ទាំងអស់ជាប្រភេទតែមួយ (single species) ។ ប៉ុន្តែក្រោយពីការសិក្សាផ្នែកសរីរវិទ្យា និងពន្ធុវិទ្យា គេបានបំបែកវាទៅជាពីរប្រភេទដាច់ដោយឡែកគឺ ប្រភេទបូណេអូ និងប្រភេទស៊ូម៉ាត្រា នៅឆ្នាំ ១៩៩៦។ បន្តមកទៀត នៅឆ្នាំ ២០១៧ ការរកឃើញថ្មីអំពីលក្ខណៈខុសប្លែកនៃអូរ៉ាំងអ៊ូតង់នៅតំបន់តាប៉ានូលី បាននាំទៅដល់ការកំណត់ប្រភេទទីបី ដែលធ្វើឲ្យពិភពវិទ្យាសាស្ត្រទទួលស្គាល់ថាពួកវាមានភាពចម្រុះខ្ពស់ជាងការគិតពីមុន។

ចរិត និងរបបអាហារ

ប្រភព: Wikipedia

អូរ៉ាំងអ៊ូតង់គឺជាសត្វដែលមានឥរិយាបថរស់នៅតែឯងដាច់ដោយឡែកពីគ្នាជាងសត្វស្វាមនុស្សធំដទៃទៀត។ យោងតាម Wikipedia ពួកវាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាមានសង្គមតិចបំផុត ដោយសត្វឈ្មោលពេញវ័យច្រើនតែរស់នៅតែម្នាក់ឯង ក្រៅពីពេលរកគូ។ ញីវិញរស់នៅជាមួយកូនរបស់វា ហើយមានទឹកដីច្បាស់លាស់។

របបអាហាររបស់អូរ៉ាំងអ៊ូតង់ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើផ្លែឈើ ដែលជាអាហារសំខាន់បំផុត។ ប៉ុន្តែពួកវាក៏បរិភោគស្លឹកខ្ចី ពន្លក ស្រមោច និងស៊ុតបក្សីផងដែរ ដូចបានរៀបរាប់ក្នុងចំណងជើងរូបភាពពី Wikipedia។ ដូចឃើញក្នុងរូបភាពនេះ អូរ៉ាំងអ៊ូតង់មានសមត្ថភាពប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ (tool use) ដូចជាមែកឈើ ដើម្បីយកស្រមោចពីក្នុងរន្ធ ឬយកទឹកផ្លែឈើជាដើម។ លើសពីនេះ ពួកវាជាសត្វដែលចេះសង់សំបុកថ្មីរៀងរាល់យប់ ដោយបត់មែកឈើ និងស្លឹកឈើ នៅលើចុងដើមឈើ ដើម្បីសម្រាក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia អូរ៉ាំងអ៊ូតង់ទាំងបីប្រភេទត្រូវបានដាក់ក្នុងបញ្ជីក្រហម IUCN ជាប្រភេទដែលកំពុងរងគ្រោះថ្នាក់ធ្ងន់ធ្ងរបំផុត (Critically Endangered)។ ការគំរាមកំហែងធំបំផុតសម្រាប់ពួកវាគឺការបាត់បង់ទីជម្រកដោយសារការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើសម្រាប់ធ្វើកសិកម្ម ជាពិសេសការដាំដើមប្រេងដូង (palm oil) ដែលបានបំផ្លាញព្រៃរាប់លានហិកតានៅលើកោះបូណេអូ និងស៊ូម៉ាត្រា។

ក្រៅពីការកាប់ព្រៃ ការបរបាញ់ខុសច្បាប់ និងការចាប់កូនសត្វដើម្បីលក់ជាសត្វចិញ្ចឹម ក៏ជាកត្តាបន្ថែមដែលធ្វើឲ្យស្ថានភាពកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។ ទោះយ៉ាងណា កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងអភិរក្សកំពុងត្រូវបានអនុវត្តយ៉ាងសកម្ម ដោយមានការចូលរួមពីអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល ដូចជា សមាគមសត្វវិទ្យាហ្រ្វង់ហ្វើត (Frankfurt Zoological Society) ដែលមានលោក Peter Pratje ដឹកនាំការងារស្រាវជ្រាវ និងការពារដោយផ្ទាល់នៅតំបន់ប៊ូគីតទីហ្គាពូលូ (Bukit Tigapuluh)។ អ្នកស្រាវជ្រាវដ៏ល្បីល្បាញមួយរូបទៀតគឺអ្នកស្រី Biruté Galdikas ដែលបានចំណាយពេលជាង ៥០ ឆ្នាំក្នុងការសិក្សា និងការពារអូរ៉ាំងអ៊ូតង់នៅបូណេអូ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅកម្ពុជា ទោះបីអូរ៉ាំងអ៊ូតង់មិនមានវត្តមាននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ការយល់ដឹងអំពីវិបត្តិបរិស្ថានដែលគំរាមកំហែងដល់សត្វព្រៃដ៏អស្ចារ្យនេះ អាចជួយឲ្យយើងយល់កាន់តែច្បាស់ពីសារៈសំខាន់នៃការអភិរក្សធម្មជាតិនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ការបាត់បង់ជីវៈចម្រុះនៅប្រទេសជិតខាង ក៏ជាមេរៀនសម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការគ្រប់គ្រងធនធានព្រៃឈើ និងសត្វព្រៃប្រកបដោយនិរន្តរភាពផងដែរ។