ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ការបរិច្ចាគសរីរាង្គ គឺជាដំណើរការដែលបុគ្គលម្នាក់ផ្ដល់ការអនុញ្ញាតឱ្យយកសរីរាង្គរបស់ខ្លួនចេញ ដើម្បីប្តូរទៅឱ្យអ្នកជំងឺផ្សេង ដោយស្របតាមច្បាប់ ។ ការអនុញ្ញាតនេះអាចធ្វើឡើងដោយអ្នកបរិច្ចាគនៅពេលដែលពួកគេនៅរស់ ឬជាលិខិតអនុញ្ញាតដែលបានចុះហត្ថលេខាមុនពេលស្លាប់ ឬតាមរយៈការអនុញ្ញាតពីអ្នកមានសមត្ថកិច្ចតាមផ្លូវច្បាប់បន្ទាប់ពីមរណភាព ។

វិគីភីឌាក៏បានកត់សម្គាល់ថា ការបរិច្ចាគសរីរាង្គដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការសង្គ្រោះអាយុជីវិតអ្នកជំងឺដែលមានជំងឺសរីរាង្គដំណាក់កាលចុងក្រោយ ដូចជាជំងឺខ្សោយតម្រងនោម, បេះដូង, ថ្លើម ឬសួត ។ សរីរាង្គដែលអាចបរិច្ចាគបានរួមមាន តម្រងនោម, ថ្លើម, បេះដូង, សួត, លំពែង និងពោះវៀន ។ ការបរិច្ចាគពីអ្នកនៅរស់ច្រើនធ្វើឡើងលើតម្រងនោម និងផ្នែកខ្លះនៃថ្លើម ពីព្រោះថ្លើមអាចដុះសាជាថ្មីបាន ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានកត់ត្រាថា ការប៉ុនប៉ងប្តូរសរីរាង្គដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិ បានចាប់ផ្តើមនៅដើមសតវត្សទី២០ តែភាគច្រើនមិនទទួលបានជោគជ័យដោយសារតែប្រព័ន្ធភាពស៊ាំច្រានចោល ។ ការប្តូរតម្រងនោមលើកដំបូងដែលទទួលបានជោគជ័យបានធ្វើឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៥៤ នៅទីក្រុងបូស្តុន សហរដ្ឋអាមេរិក ដោយលោកវេជ្ជបណ្ឌិត Joseph Murray និងសហការី ។ ការប្តូរនេះបានប្រើតម្រងនោមពីកូនភ្លោះដូចគ្នា ដែលកាត់បន្ថយបញ្ហាច្រានចោលដោយភាពស៊ាំ ។

នៅឆ្នាំ ១៩៦៧ លោកវេជ្ជបណ្ឌិត Christiaan Barnard នៅអាហ្វ្រិកខាងត្បូង បានធ្វើការប្តូរបេះដូងមនុស្សជាលើកដំបូង ដែលបានក្លាយជាព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រវេជ្ជសាស្ត្រ ។ រីឯការប្តូរថ្លើមលើកដំបូងដោយលោក Thomas Starzl នៅឆ្នាំ ១៩៦៣ វិញ បានប្រឈមបរាជ័យជាញឹកញាប់នៅដំណាក់កាលដំបូង ។

ការរីកចម្រើនសំខាន់ៗបន្ទាប់មករួមមានការបង្កើតឱសថការពារភាពស៊ាំ (immunosuppressants) ដូចជាថ្នាំ cyclosporine ក្នុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៨០ ដែលបានបង្កើនអត្រាជោគជ័យនៃការប្តូរសរីរាង្គយ៉ាងខ្លាំង ។ ក្របខ័ណ្ឌច្បាប់ក៏បានអភិវឌ្ឍផងដែរ ដូចជា Uniform Anatomical Gift Act នៅសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៨ និងការបង្កើតបណ្តាញរក្សាទុក និងចែកចាយសរីរាង្គនៅអឺរ៉ុប ។

ដំណើរការបរិច្ចាគ និងប្តូរសរីរាង្គ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ដំណើរការបរិច្ចាគសរីរាង្គចាប់ផ្តើមពីការផ្ដល់ការយល់ព្រម (consent) ។ ក្នុងប្រព័ន្ធជ្រើសរើស (opt-in) បុគ្គលត្រូវចុះឈ្មោះដើម្បីបញ្ជាក់ថាខ្លួនយល់ព្រមបរិច្ចាគសរីរាង្គបន្ទាប់ពីស្លាប់ ។ ឯប្រព័ន្ធសន្មតយល់ព្រម (opt-out) វិញ កំណត់ថាមនុស្សទាំងអស់ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអ្នកបរិច្ចាគ ប្រសិនបើពួកគេមិនបានបដិសេធ ។ ប្រទេសមួយចំនួនដូចជាអេស្ប៉ាញ និងអូទ្រីស ប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធ opt-out និងមានអត្រាបរិច្ចាគខ្ពស់ ។

ក្រោយការអនុញ្ញាត អ្នកបរិច្ចាគដែលបានស្លាប់ត្រូវបានវាយតម្លៃផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ ដើម្បីកំណត់ភាពសមស្រប រួមមានការកំណត់ការស្លាប់ដោយលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យសរសៃប្រសាទ (brain death) ឬការឈប់ចលនាឈាមរត់ (circulatory death) ។ សរីរាង្គដែលអាចយកបានត្រូវរក្សាទុកក្នុងដំណោះស្រាយពិសេស និងដឹកជញ្ជូនទៅកាន់អ្នកជំងឺដែលត្រូវគ្នា ។

ការផ្គូផ្គងរវាងអ្នកបរិច្ចាគ និងអ្នកទទួលគិតគូរពីប្រភេទឈាម, ទំហំសរីរាង្គ, ភាពស៊ាំនៃជាលិកា (tissue typing) និងភាពបន្ទាន់ផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ ។ ប្រព័ន្ធបែងចែកសរីរាង្គមានដូចជា UNOS នៅសហរដ្ឋអាមេរិក និង Eurotransplant នៅអឺរ៉ុប យោងតាមវិគីភីឌា ។

ចំពោះអ្នកបរិច្ចាគនៅរស់ មានការត្រួតពិនិត្យសុខភាពយ៉ាងម៉ត់ចត់ ហើយការវះកាត់ច្រើនធ្វើឡើងដោយប្រើបច្ចេកទេសរាតត្បាតតិចបំផុត (laparoscopic) ដើម្បីកាត់បន្ថយរបួស ។

កត្តាសីលធម៌ និងច្បាប់

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា បញ្ហាសីលធម៌សំខាន់ៗពាក់ព័ន្ធនឹងការបរិច្ចាគសរីរាង្គរួមមានប្រព័ន្ធការយល់ព្រម (consent models) និងការកំណត់និយមន័យនៃការស្លាប់ ។ ប្រទេសជាច្រើនបានប្តូរពីប្រព័ន្ធ opt-in ទៅ opt-out ដើម្បីបង្កើនចំនួនសរីរាង្គបរិច្ចាគ ប៉ុន្តែក្រុមអ្នករិះគន់យល់ថាការសន្មតយល់ព្រមនេះអាចប៉ះទង្គិចនឹងសេរីភាពបុគ្គល ។

ការលក់ដូរសរីរាង្គដោយខុសច្បាប់គឺជាបញ្ហាសកល ដែលជារឿយៗកេងប្រវ័ញ្ចលើជនក្រីក្រ ។ អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) និងសេចក្តីថ្លែងការណ៍អ៊ីស្តង់ប៊ុល បានហាមឃាត់ការជួញដូរសរីរាង្គ និងលើកកម្ពស់ប្រព័ន្ធស្ម័គ្រចិត្តនិងមិនយកកម្រៃ (altruistic donation) យោងតាមវិគីភីឌា ។

តាមទស្សនៈសាសនា សហគមន៍មួយចំនួនធ្លាប់បានបដិសេធការបរិច្ចាគ ប៉ុន្តែថ្នាក់ដឹកនាំសាសនាជាច្រើន (ដូចជាគ្រិស្តសាសនា, អ៊ីស្លាម) បានគាំទ្រការបរិច្ចាគជាទង្វើនៃក្តីមេត្តា ។ ផ្នែកច្បាប់ ប្រទេសភាគច្រើនតម្រូវឱ្យមានការអនុញ្ញាតពីអ្នកបរិច្ចាគ ឬក្រុមគ្រួសារ និងការពារអ្នកបរិច្ចាគនៅរស់ពីការបង្ខិតបង្ខំ ។

បច្ចុប្បន្នភាព និងការពាក់ព័ន្ធ

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានចង្អុលបង្ហាញថា នៅឆ្នាំ ២០២៦ ការខ្វះខាតសរីរាង្គនៅតែជាវិបត្តិសកល ។ មនុស្សរាប់ម៉ឺននាក់កំពុងរង់ចាំការប្តូរសរីរាង្គនៅទូទាំងពិភពលោក ហើយមនុស្សជាច្រើនបានស្លាប់ជារៀងរាល់ថ្ងៃដោយសារមិនមានអ្នកបរិច្ចាគគ្រប់គ្រាន់ ។ បញ្ហានេះបានជំរុញឱ្យមានការស្រាវជ្រាវយ៉ាងសកម្មលើជម្រើសផ្សេងៗ ដូចជាការបង្កើតសរីរាង្គសិប្បនិម្មិត (artificial organs) និងការប្តូរសរីរាង្គពីសត្វ (xenotransplantation) ។

កាលពីឆ្នាំ ២០២២ ក្រុមវេជ្ជបណ្ឌិតនៅសហរដ្ឋអាមេរិកបានធ្វើការប្តូរបេះដូងជ្រូកទៅឱ្យមនុស្សជាលើកដំបូង ដែលបានបង្កើនក្តីសង្ឃឹមថ្មី ប៉ុន្តែការសិក្សាបន្តបន្ទាប់កំពុងដោះស្រាយបញ្ហានៃការច្រានចោល និងការចម្លងមេរោគពីសត្វ តាមវិគីភីឌា ។

នៅកម្ពុជា និងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា ការប្តូរសរីរាង្គនៅមានកម្រិត ហើយមានបញ្ហាជួញដូរខុសច្បាប់ដែលទាមទារឱ្យមានការពង្រឹងច្បាប់ និងការលើកកម្ពស់ការយល់ដឹង ។ ជាទូទៅ ការបរិច្ចាគសរីរាង្គនៅតែជាប្រធានបទសុខភាពសកលដែលត្រូវការការសហការពីគ្រប់ភាគី រួមទាំងរដ្ឋាភិបាល អ្នកផ្តល់សេវាសុខភាព និងសាធារណជន ។