ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ជំងឺអ៊ីបូឡា ឬហៅជាផ្លូវការថា ជំងឺវីរុសអ៊ីបូឡា (Ebola virus disease – EVD) គឺជាជំងឺគ្រុនឈាមដែលបង្កឡើងដោយវីរុសអ៊ីបូឡាមួយក្នុងចំណោមបួនប្រភេទដែលអាចឆ្លងមកមនុស្ស និងសត្វព្រូនដទៃទៀត។ វីរុសនេះជាជំងឺដែលអាចឆ្លងពីសត្វមកមនុស្ស (zoonotic) តាមរយៈការប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ជាមួយសារធាតុរាវក្នុងខ្លួនអ្នកជំងឺ ឬសត្វដែលឆ្លង។

យោងតាមវិគីភីឌា រោគសញ្ញាដំបូងជាធម្មតាលេចឡើងក្នុងរយៈពេលពី ២ ថ្ងៃទៅ ៣ សប្តាហ៍ក្រោយការឆ្លង ហើយរួមមានគ្រុនក្តៅ ឈឺបំពង់ក ឈឺសាច់ដុំ និងឈឺក្បាល។ បន្ទាប់មកជារឿយៗកើតមានក្អួត រាគ ឡើងកន្ទួល និងខូចមុខងារថ្លើម និងតម្រងនោម ហើយនៅដំណាក់កាលនោះអ្នកជំងឺខ្លះចាប់ផ្តើមហូរឈាមទាំងខាងក្នុង និងខាងក្រៅ។ អត្រាស្លាប់នៃការផ្ទុះជំងឺមានចាប់ពី ២៥% ទៅ ៩០% ដោយជាមធ្យមប្រហែល ៥០%។ ការស្លាប់ភាគច្រើនបណ្តាលមកពីការធ្លាក់ចុះនៃឈាមដោយសារការបាត់បង់ជាតិទឹក ហើយជាធម្មតាកើតឡើងក្នុងរយៈពេល ៦ ទៅ ១៦ ថ្ងៃបន្ទាប់ពីរោគសញ្ញាដំបូងលេចឡើង។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ការផ្ទុះជំងឺអ៊ីបូឡាភាគច្រើនកើតឡើងនៅតំបន់អាហ្វ្រិកកណ្តាល និងអាហ្វ្រិកខាងលិច ដូចជាសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ ស៊ូដង់ខាងត្បូង អ៊ូហ្គង់ដា ហ្គីណេ សេរ៉ាលេអូន និងលីបេរីយ៉ា ជាដើម តាមវិគីភីឌា។ ប្រជាជនដែលរងផលប៉ះពាល់ច្រើនជាងគេគឺអ្នកដែលរស់នៅតំបន់ព្រៃក្រាស់ មានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយសត្វព្រៃ តាមរយៈការបរបាញ់ និងការបរិភោគសាច់សត្វព្រៃ (bushmeat)។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រជឿថាប្រចៀវផ្លែឈើគឺជាភ្នាក់ងារផ្ទុកវីរុសតាមធម្មជាតិ ហើយការឆ្លងមកមនុស្សអាចកើតឡើងតាមរយៈការប៉ះពាល់ជាមួយសត្វដែលឆ្លង ឬសាកសពរបស់វា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ជំងឺអ៊ីបូឡាត្រូវបានរកឃើញជាលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៦ នៅពេលដែលមានការផ្ទុះជំងឺពីរកន្លែងដំណាលគ្នា៖ មួយនៅភូមិយ៉ាំប៊ូគូ ក្បែរទន្លេអ៊ីបូឡាក្នុងសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ (នៅពេលនោះជាប្រទេសហ្សែរ) និងមួយទៀតនៅក្នុងរោងចក្រកាត់កប្បាសនៅតំបន់នហ្សារ៉ា ស៊ូដង់ខាងត្បូង តាមវិគីភីឌា។ ឈ្មោះជំងឺ «អ៊ីបូឡា» បានយកតាមឈ្មោះទន្លេអ៊ីបូឡាដែលស្ថិតនៅក្បែរតំបន់យ៉ាំប៊ូគូ។

ក្នុងអំឡុងពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍បន្ទាប់ មានការផ្ទុះជំងឺតូចៗម្តងម្កាល រហូតដល់ឆ្នាំ ២០១៤ នៅពេលដែលមានការផ្ទុះជំងឺធំបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលផ្តោតសំខាន់លើប្រទេសហ្គីណេ សេរ៉ាលេអូន និងលីបេរីយ៉ា។ យោងតាមទិន្នន័យពីវិគីភីឌា ការផ្ទុះជំងឺនេះបានបង្កឱ្យមានករណីឆ្លងរាប់ពាន់នាក់ និងអ្នកស្លាប់ជាច្រើន ហើយជាសញ្ញាជំរុញឱ្យសហគមន៍អន្តរជាតិពង្រឹងការត្រៀមខ្លួនប្រឆាំងនឹងជំងឺឆ្លងរាតត្បាត។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ការផ្ទុះជំងឺអ៊ីបូឡាបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់សេដ្ឋកិច្ចក្នុងតំបន់ដែលរងផលប៉ះពាល់ ដោយធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធសុខាភិបាលផ្ទុកបន្ទុកធ្ងន់ កាត់បន្ថយផលិតភាពសេដ្ឋកិច្ច ហើយប៉ះពាល់ដល់វិស័យទេសចរណ៍ និងពាណិជ្ជកម្ម។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ទំនៀមទម្លាប់វប្បធម៌នៅក្នុងសហគមន៍ខ្លះ ដូចជាការលាងសម្អាតរាងកាយ និងការប៉ះពាល់អ្នកស្លាប់ក្នុងពិធីបុណ្យសព បានរួមចំណែកដល់ការចម្លងវីរុសបន្ថែមទៀត។ ដូច្នេះយុទ្ធនាការអប់រំសុខភាពបានផ្តោតលើការលើកកម្ពស់ការបញ្ចុះសពដោយសុវត្ថិភាព និងការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ដែលបង្កើនហានិភ័យ។

លើសពីនេះ ការបរិភោគសាច់សត្វព្រៃ (bushmeat) ជាទម្លាប់វប្បធម៌មួយដែលបានផ្សារភ្ជាប់ដោយផ្ទាល់ទៅនឹងការចម្លងជំងឺពីសត្វមកមនុស្សនៅតំបន់អេក្វាទ័រអាហ្វ្រិក ដោយរួមមានការចម្លងវីរុសអ៊ីបូឡា និងជំងឺឆ្លងផ្សេងទៀត តាមសេចក្តីរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ ជំងឺអ៊ីបូឡានៅតែជាការគំរាមកំហែងសុខភាពសកល ដោយការផ្ទុះជំងឺនៅតែបន្តកើតមាននៅតំបន់មួយចំនួននៃទ្វីបអាហ្វ្រិក តាមវិគីភីឌា។ ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ បានបង្ហាញឱ្យពិភពលោកឃើញកាន់តែច្បាស់អំពីសារៈសំខាន់នៃការត្រៀមខ្លួន និងការឆ្លើយតបយ៉ាងឆាប់រហ័សចំពោះការផ្ទុះជំងឺឆ្លង។ អង្គការសុខភាពពិភពលោក និងដៃគូបានពន្លឿនការស្រាវជ្រាវនូវវ៉ាក់សាំង និងថ្នាំព្យាបាលថ្មីៗ រួមទាំងថ្នាំប្រភេទអង្គបដិប្រាណម៉ូណូក្លូន ដែលបានបង្កើនអត្រារស់រានមានជីវិតរបស់អ្នកជំងឺ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅកម្ពុជា និងសហគមន៍ខ្មែរក្រៅប្រទេស ការតាមដានស្ថានការណ៍ជំងឺអ៊ីបូឡាគឺជារឿងសំខាន់ ដ្បិតទោះជាជំងឺនេះមិនទាន់បានឆ្លងរាលដាលមកដល់តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ក៏ដោយ ការធ្វើដំណើរអន្តរជាតិ និងការតភ្ជាប់សកលបានបង្កើនហានិភ័យនៃការចម្លងឆ្លងដែន។ ការយល់ដឹងអំពីជំងឺ និងវិធានការបង្ការគឺជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃការត្រៀមខ្លួនសុខភាពសាធារណៈក្នុងយុគសម័យដែលជំងឺឆ្លងអាចក្លាយជាភាពអាសន្នសកលបានគ្រប់ពេល។