ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌា កោះប៉ាស៊ីហ្វិក គឺជាក្រុមកោះដែលស្ថិតនៅក្នុងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក ដែលរួមមានកោះរាប់ពាន់នៅរាយប៉ាយតាមតំបន់ដ៏ធំល្វឹងល្វើយ។ កោះទាំងនេះត្រូវបានបែងចែកជាក្រុមធំៗចំនួនបីគឺ មេឡាណេស៊ី (Melanesia) មីក្រូណេស៊ី (Micronesia) និងប៉ូលីណេស៊ី (Polynesia) អាស្រ័យលើលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ និងវប្បធម៌។

ពាក្យ «កោះប៉ាស៊ីហ្វិក» អាចសំដៅទៅលើនិយមន័យផ្សេងៗតាមបរិបទ រួមមាន៖ កោះដែលប្រជាជនមានប្រភពដើមអូស្ត្រូណេស៊ី (Austronesian) កោះដែលធ្លាប់ឬកំពុងស្ថិតនៅក្រោមអាណានិគមក្រោយឆ្នាំ ១៥០០ គ.ស. តំបន់ភូមិសាស្ត្រអូសេអានី (Oceania) ឬគ្រាន់តែកោះណាមួយដែលស្ថិតនៅក្នុងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ ប្រជាជនដែលរស់នៅលើកោះទាំងនេះ ត្រូវបានគេហៅថា ប្រជាជនកោះប៉ាស៊ីហ្វិក (Pacific Islanders)។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីប្រមាណមួយភាគបីនៃផែនដី និងជាកន្លែងដែលមានកោះជាច្រើន ចាប់ពីកោះធំៗដូចជា កោះញូហ្គីណេ (New Guinea) រហូតដល់កូនកោះតូចៗជាច្រើន។ ក្រុមកោះទាំងបីមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រខុសៗគ្នា៖ មេឡាណេស៊ី ដែលរួមមានប្រទេសដូចជា ប៉ាពូអាស៊ីហ្គីណេ ហ្វីជី និងកោះសូឡូម៉ុង មានកោះធំៗនិងភ្នំភ្លើង មីក្រូណេស៊ី រួមមានកោះតូចៗជាច្រើនដូចជា ម៉ារ្សហល និងប៉ាឡូ និងប៉ូលីណេស៊ី ដែលលាតសន្ធឹងពីហាវ៉ៃដល់នូវែលសេឡង់ និងកោះសាមូអា។

តាមការរាយការណ៍ពីវីគីភីឌា ប្រជាជនភាគច្រើននៅកោះប៉ាស៊ីហ្វិកមានប្រភពដើមអូស្ត្រូណេស៊ី ហើយនិយាយភាសាក្នុងក្រុមភាសាអូស្ត្រូណេស៊ី ដែលជាក្រុមភាសាមួយដ៏ធំនៅលើពិភពលោក។ ប្រជាជនមានភាពចម្រុះគ្នាខាងវប្បធម៌ ប្រពៃណី និងរបៀបរស់នៅ ដោយសម្របខ្លួនទៅនឹងលក្ខខណ្ឌកោះរៀងៗខ្លួន។ ចំនួនប្រជាជនសរុបនៅកោះប៉ាស៊ីហ្វិក (មិនរាប់បញ្ចូលអូស្ត្រាលី និងនូវែលសេឡង់) ត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានប្រមាណ ១១ លាននាក់ ប៉ុន្តែតួលេខនេះអាចខុសគ្នាតាមប្រភព។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃកោះប៉ាស៊ីហ្វិកអាចត្រូវបានតាមដានតាំងពីការធ្វើដំណើរមកដល់របស់ជនជាតិអូស្ត្រូណេស៊ីកាលពីរាប់ពាន់ឆ្នាំមុន។ អ្នកដំណើរទាំងនេះបានធ្វើនាវាចរណ៍យ៉ាងជំនាញឆ្លងកាត់មហាសមុទ្រ ដោយប្រើប្រាស់ចំណេះដឹងអំពីតារា ខ្យល់ និងចរន្តទឹកសមុទ្រ។

ចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី ១៦ មក អ្នករុករកអឺរ៉ុបបានចាប់ផ្តើមធ្វើដំណើរចូលទៅក្នុងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ យោងតាមវីគីភីឌា កោះជាច្រើនត្រូវបានធ្វើអាណានិគមដោយមហាអំណាចអឺរ៉ុបក្រោយឆ្នាំ ១៥០០ គ.ស. ដូចជា អេស្ប៉ាញ ព័រទុយហ្គាល់ ហូឡង់ អង់គ្លេស បារាំង និងអាល្លឺម៉ង់។ ផែនទីឆ្នាំ ១៨៥១ ដែលបានបង្ហាញខាងលើ បានកត់ត្រាឈ្មោះអាណានិគមនៃកោះនីមួយៗ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីឥទ្ធិពលអឺរ៉ុបនៅពេលនោះ។

ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ តំបន់ប៉ាស៊ីហ្វិកបានក្លាយជាសមរភូមិដ៏សំខាន់ រវាងកងកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្តនិងជប៉ុន។ ក្រោយសង្គ្រាម រលកនៃការផ្តាច់អាណានិគមបានកើតឡើង ហើយប្រទេសកោះជាច្រើនទទួលបានឯករាជ្យ ដូចជា ហ្វីជី (១៩៧០) ប៉ាពូអាស៊ីហ្គីណេ (១៩៧៥) និងកោះសូឡូម៉ុង (១៩៧៨) ខណៈខ្លះទៀតនៅបន្តជាដែនដីក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ប្រទេសផ្សេងៗ ដូចជា កោះហ្គាំ (អាមេរិក) និងប៉ូលីណេស៊ីបារាំង (បារាំង)។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

សេដ្ឋកិច្ចនៃកោះប៉ាស៊ីហ្វិកភាគច្រើនពឹងផ្អែកលើកសិកម្មប្រកបដោយចិញ្ចឹមជីវិត ការនេសាទ និងវិស័យទេសចរណ៍។ ប្រទេសមួយចំនួនដូចជាប៉ាពូអាស៊ីហ្គីណេ មានធនធានរ៉ែសម្បូរបែបដូចជាទង់ដែងនិងមាស ខណៈដែលកោះតូចៗជាច្រើនពឹងផ្អែកលើជំនួយពីបរទេស និងប្រាក់បញ្ជូនមកពីពលករក្រៅប្រទេស។ វិស័យទេសចរណ៍មានសារៈសំខាន់ជាពិសេសនៅតំបន់ដូចជាហ្វីជី និងតាហ៊ីតី ដែលទាក់ទាញអ្នកទស្សនាដោយឆ្នេរស្អាត និងវប្បធម៌ប្លែកៗ។

វប្បធម៌កោះប៉ាស៊ីហ្វិកគឺសម្បូរបែប ដោយមានបេតិកភណ្ឌផ្ទាល់មាត់ របាំ តន្ត្រី និងសិល្បៈប្លែកៗ។ ជនជាតិដើមនៅមានចំណេះដឹងដ៏ជំនាញអំពីការធ្វើនាវាចរណ៍ និងការរស់នៅប្រកបដោយនិរន្តរភាពលើសមុទ្រ។ វប្បធម៌នីមួយៗមានភាពខុសគ្នារវាងតំបន់ទាំងបី ប៉ុន្តែភាគច្រើនចែករំលែកទំនៀមទម្លាប់រួមពីបុព្វបុរសអូស្ត្រូណេស៊ី។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅសម័យបច្ចុប្បន្ន កោះប៉ាស៊ីហ្វិកកំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាសំខាន់ៗមួយចំនួន ជាពិសេសគឺការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដែលបណ្តាលឱ្យកម្ពស់ទឹកសមុទ្រកើនឡើង និងគំរាមកំហែងដល់កូនកោះទាបៗដូចជា ទូវ៉ាលូ (Tuvalu) និងគីរីបាទី (Kiribati)។ បណ្តាប្រទេសកោះប៉ាស៊ីហ្វិកបានដើរតួយ៉ាងសកម្មក្នុងកិច្ចពិភាក្សាអន្តរជាតិស្តីពីអាកាសធាតុ ដោយអំពាវនាវឱ្យមានការកាត់បន្ថយការបំភាយឧស្ម័នយ៉ាងឆាប់រហ័ស។

ក្រៅពីនេះ តំបន់នេះក៏កំពុងក្លាយជាចំណុចប្រសព្វភូមិសាស្ត្រនយោបាយ រវាងមហាអំណាចដូចជាចិន និងសហរដ្ឋអាមេរិក។ ចិនកំពុងពង្រីកឥទ្ធិពលតាមរយៈកម្ចីហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងវត្តមានការទូត ខណៈអាមេរិកព្យាយាមរក្សាទំនាក់ទំនងជាមួយសម្ព័ន្ធមិត្តប្រពៃណី។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅកម្ពុជា កិច្ចការកោះប៉ាស៊ីហ្វិកក៏មានការពាក់ព័ន្ធដែរ ដោយសារកម្ពុជាក៏ជាប្រទេសដែលងាយរងគ្រោះពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ហើយមានកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយប្រទេសកោះប៉ាស៊ីហ្វិកតាមរយៈអាស៊ាន (ASEAN) និងយន្តការក្នុងតំបន់ផ្សេងទៀត។