ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

គំនូរគឺជាសិល្បៈទស្សនីយភាពមួយ ដែលកំណត់លក្ខណៈដោយការដាក់ថ្នាំលាប សារធាតុពណ៌ ឬមធ្យោបាយផ្សេងទៀតទៅលើផ្ទៃរឹង។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ជាទូទៅគេប្រើជក់ដើម្បីលាប ប៉ុន្តែក៏អាចប្រើកាំបិតលាយពណ៌ អេប៉ុង ម៉ាស៊ីនផ្លុំខ្យល់ ម្រាមដៃ ឬបច្ចេកទេសស្រក់ដោយទំនាញផែនដី។ អ្នកបង្កើតគំនូរត្រូវបានហៅថា វិចិត្រករ។ គំនូរបានស្ថិតនៅជាផ្នែកមួយនៃប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិតាំងពីសម័យបុរេប្រវត្តិ ដោយគំនូរលើជញ្ជាំងរូងភ្នំខ្លះមានអាយុកាលរាប់ម៉ឺនឆ្នាំ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

គំនូរបានលេចឡើងនៅគ្រប់ទ្វីបទាំងអស់ដែលមានមនុស្សរស់នៅ។ យោងតាម Wikipedia ទីតាំងគំនូរបុរេប្រវត្តិចំណាស់ជាងគេត្រូវបានរកឃើញនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ជាពិសេសនៅប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។ គំនូរសត្វគោនៅរូងភ្នំ Lubang Jeriji Saléh ត្រូវបានប៉ាន់ស្មានថាមានអាយុចន្លោះពី ៤០,០០០ ទៅ ៥២,០០០ ឆ្នាំ ហើយគំនូរសត្វជ្រូកនៅ Leang Tedongnge មានអាយុយ៉ាងតិច ៤៥,៥០០ ឆ្នាំ។ នៅអឺរ៉ុប រូងភ្នំ Lascaux នៅបារាំង និង Altamira នៅអេស្ប៉ាញ ក៏មានស្នាដៃគំនូរលើជញ្ជាំងដែលមានអាយុរាប់ពាន់ឆ្នាំផងដែរ។

បន្ថែមពីនេះ ប្រពៃណីគំនូរបានអភិវឌ្ឍខុសៗគ្នាតាមតំបន់។ នៅអាស៊ីបូព៌ា គំនូរទឹកខ្មៅលើក្រដាស (ដូចជាស្នាដៃរបស់ Sesshū Tōyō និង Liang Kai) បានបង្កើតស្ទីលប្លែកៗ។ នៅអឺរ៉ុប ចលនា Renaissance បានផ្តល់កំណើតដល់វិចិត្រករឆ្នើមដូចជា Leonardo da Vinci ប្រទេសអ៊ីតាលី។ នៅឥណ្ឌា គំនូររូបតូចៗ Rajput និង Mughal មានភាពល្បីល្បាញ។

ចំពោះប្រជាជនដែលជាវិចិត្រករ គេមានចាប់ពីអ្នកគំនូរអនាមិកសម័យបុរេប្រវត្តិ រហូតដល់ម្ចាស់ស្នាដៃល្បីៗទូទាំងពិភពលោកបច្ចុប្បន្ន។ សិល្បករជាច្រើនបានទទួលការបណ្តុះបណ្តាលតាមសាលាសិល្បៈ ហើយស្នាដៃរបស់ពួកគេត្រូវបានដាក់តាំងនៅក្នុងសារមន្ទីរធំៗ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រគំនូរចាប់ផ្តើមតាំងពីសម័យបុរេប្រវត្តិ ដោយមានភស្តុតាងគំនូរលើជញ្ជាំងរូងភ្នំ។ យោងតាម Wikipedia គំនូររូបសត្វនៅរូងភ្នំ Lubang Jeriji Saléh គឺជាគំនូររូបតំណាង (figurative painting) ដ៏ចំណាស់ជាងគេបំផុតដែលគេស្គាល់ ដោយមានអាយុចន្លោះ ៤០,០០០-៥២,០០០ ឆ្នាំ។ ការរកឃើញថ្មីនៅ Leang Tedongnge ក្នុងឆ្នាំ ២០២១ បានបង្ហាញគំនូរសត្វជ្រូកអាយុ ៤៥,៥០០ ឆ្នាំ ដែលបញ្ជាក់ថាសិល្បៈគំនូរមានឫសគល់យ៉ាងជ្រៅ។

នៅសម័យបុរាណ អរិយធម៌ធំៗដូចជាអេហ្ស៊ីប ក្រិក និងរ៉ូម បានអភិវឌ្ឍបច្ចេកទេសគំនូរលើជញ្ជាំង (fresco) និងលើឈើ។ គំនូរនៅ Pompeii (សតវត្សរ៍ទី១) បង្ហាញពីការប្រើប្រាស់ពណ៌ និងរូបភាពជាក់ស្តែង។ នៅយុគកណ្តាល គំនូរសាសនាបានដើរតួនាទីសំខាន់នៅអឺរ៉ុប ដូចជារូបតំណាង (icon) នៅវត្ត Saint Catherine ប្រទេសអេហ្ស៊ីប (សតវត្សរ៍ទី៦)។

ក្រុមហ៊ុន Renaissance នៅអឺរ៉ុប (សតវត្សរ៍ទី១៤-១៧) បាននាំមកនូវការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំង ដោយមានការសិក្សាអំពីរូបរាងកាយ និងទស្សនៈវិស័យ (perspective)។ វិចិត្រករដូចជា Leonardo da Vinci, Sandro Botticelli និង Michelangelo បានបន្សល់ទុកស្នាដៃដែលមានឥទ្ធិពលរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ នៅទ្វីបអាស៊ី គំនូរទឹកខ្មៅចិន និងជប៉ុនបានរីកចម្រើន ដោយមានស្នាដៃដូចជា Landscapes of the Four Seasons ដោយ Sesshū Tōyō (ឆ្នាំ ១៤៨៦) ដែលប្រើទឹកខ្មៅ និងពណ៌ស្រាលៗ។

នៅសតវត្សរ៍ទី១៩ និងទី២០ ចលនាសិល្បៈទំនើបដូចជា Impressionism, Post-Impressionism, Cubism និង Abstract Art បានកើតឡើង។ វិចិត្រករដូចជា Claude Monet, Georges Seurat និង Piet Mondrian បានរុករកវិធីសាស្ត្រថ្មីៗក្នុងការបញ្ចេញមតិតាមរយៈគំនូរ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

គំនូរមានតួនាទីសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងសំខាន់ ជាពិសេសតាមរយៈទីផ្សារសិល្បៈ ការដេញថ្លៃ និងទេសចរណ៍វប្បធម៌។ យោងតាម Wikipedia ស្នាដៃគំនូរមួយចំនួនមានតម្លៃមហាសាល ដូចជារូប Mona Lisa ដែលគេចាត់ទុកថាមិនអាចកាត់ថ្លៃបាន ហើយជាកត្តាទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់មកកាន់សារមន្ទីរ Louvre ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ ការដេញថ្លៃសិល្បៈនៅផ្ទះដេញថ្លៃធំៗដូចជា Christie's និង Sotheby's តែងតែបង្កើតកំណត់ត្រាថ្មីៗ ដោយគំនូរខ្លះត្រូវបានលក់ក្នុងតម្លៃរាប់រយលានដុល្លារ។

តាមវប្បធម៌ គំនូរគឺជាឧបករណ៍ដ៏មានឥទ្ធិពលសម្រាប់បង្ហាញអត្តសញ្ញាណជាតិ ជំនឿសាសនា និងគំនិតនយោបាយ។ ឧទាហរណ៍ គំនូរហ្វ្រេសស្កូ White Angel នៅវត្ត Mileševa ប្រទេសស៊ែប៊ី (ឆ្នាំ ១២៣៥) បង្ហាញទេវតាស ដែលជានិមិត្តរូបសាសនា និងវប្បធម៌ស្លាវី។ នៅឥណ្ឌា គំនូរព្រះនាងសរស្វតី (Saraswathi) ពីសតវត្សរ៍ទី១៩ បង្ហាញពីការគោរពចំពោះចំណេះដឹង និងសិល្បៈ។

នៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលរួមមានកម្ពុជា គំនូរបុរាណនិងសហសម័យដើរតួនាទីក្នុងការអភិរក្សវប្បធម៌ និងការបញ្ចេញមតិសង្គម។ សិល្បករខ្មែរជាច្រើនបានប្រើគំនូរដើម្បីរំលេចបញ្ហាសង្គម និងរក្សាក្បូរក្បាច់បុរាណ ដែលជាផ្នែកមួយនៃកេរដំណែលវប្បធម៌របស់ប្រទេស។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅសម័យបច្ចុប្បន្ន គំនូរនៅតែជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃពិភពសិល្បៈ ទោះបីជាមានការរីកចម្រើននៃសិល្បៈឌីជីថល និងបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) ក៏ដោយ។ យោងតាម Wikipedia ការរកឃើញផ្នែកបុរាណវត្ថុថ្មីៗ ដូចជាគំនូរនៅឥណ្ឌូនេស៊ីឆ្នាំ ២០២១ បានទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍ពីសាធារណជន និងអ្នកស្រាវជ្រាវ ដោយបង្ហាញថាប្រវត្តិសាស្ត្រគំនូររបស់មនុស្សជាតិនៅមានអាថ៌កំបាំងជាច្រើនទៀត។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីគំនូរមិនត្រឹមតែជាការសិក្សាសិល្បៈប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាការតភ្ជាប់ទៅនឹងប្រវត្តិសាស្ត្រតំបន់ផងដែរ។ គំនូរបុរាណនៅឥណ្ឌូនេស៊ី ដែលជាប្រទេសជិតខាង បង្ហាញពីអរិយធម៌ដើមដំបូងក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ក្នុងបរិបទកម្ពុជាសព្វថ្ងៃ គំនូរបន្តដើរតួនាទីក្នុងការអភិរក្សវប្បធម៌ និងការបញ្ចេញមតិសង្គម ដែលធ្វើឲ្យប្រធានបទនេះមានការពាក់ព័ន្ធជាមួយអ្នកអាន។