បុរាណជីវវិទ្យា

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia បុរាណជីវវិទ្យាគឺជាការសិក្សាបែបវិទ្យាសាស្ត្រអំពីជីវិតកាលពីអតីតកាល ដែលផ្តោតសំខាន់ទៅលើការសិក្សាហ្វូស៊ីល។ អ្នកបុរាណជីវវិទូប្រើប្រាស់ហ្វូស៊ីលដើម្បីចាត់ថ្នាក់សារពាង្គកាយ វាស់ស្ទង់រយៈពេលភូគព្ភសាស្ត្រ និងវាយតម្លៃទំនាក់ទំនងរវាងសារពាង្គកាយសម័យបុរេប្រវត្តិ និងបរិស្ថានរបស់វា។ ការសង្កេតដំបូងដែលទាក់ទងនឹងបុរាណជីវវិទ្យាមានតាំងពីយ៉ាងហោចណាស់សតវត្សរ៍ទី ៦ មុនគ.ស. ក៏ប៉ុន្តែគ្រឹះនៃវិទ្យាសាស្ត្រនេះបានចាប់ផ្តើមពីការងាររបស់លោក Georges Cuvier នៅឆ្នាំ ១៧៩៦។

លោក Cuvier បានបង្ហាញភស្តុតាងសម្រាប់គំនិតនៃការផុតពូជ និងថាជីវិតកាលពីអតីតកាលមិនចាំបាច់ដូចគ្នានឹងបច្ចុប្បន្ននេះទេ។ វិស័យនេះបានអភិវឌ្ឍយ៉ាងលឿនក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានទសវត្សរ៍បន្ទាប់ ហើយពាក្យបារាំង "paléontologie" ត្រូវបានណែនាំសម្រាប់ការសិក្សានេះក្នុងឆ្នាំ ១៨២២ ដែលយកចេញពីពាក្យក្រិកបុរាណមានន័យថា "បុរាណ"។ ការរីកចម្រើនបន្ថែមទៀតបានកើតឡើងជាមួយនឹងការងាររបស់លោក Charles Darwin ដែលបានធ្វើឲ្យគំនិតនៃការវិវត្តន៍មានប្រជាប្រិយ។ យោងតាម Wikipedia ការផុតពូជនិងការវិវត្តន៍អាចយល់បានថាជាដំណើរការដែលបំពេញគ្នាទៅវិញទៅមក ដែលបានបង្កើតប្រវត្តិសាស្ត្រជីវិតនៅលើផែនដី។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ហ្វូស៊ីលត្រូវបានរកឃើញនៅទូទាំងពិភពលោក លើគ្រប់ទ្វីប ចាប់ពីកំពូលភ្នំរហូតដល់បាតសមុទ្រ។ កន្លែងប្រាក់បញ្ញើហ្វូស៊ីលសំខាន់ៗរួមមានឧទ្យានជាតិ Petrified Forest នៅរដ្ឋ Arizona សហរដ្ឋអាមេរិក និងទ្រង់ទ្រាយ Dinosaur Park នៅរដ្ឋ Alberta ប្រទេសកាណាដា ដែលបានផ្តល់នូវហ្វូស៊ីលដាយណូស័រជាច្រើន។ ការស្រាវជ្រាវបុរាណជីវវិទ្យាត្រូវបានអនុវត្តដោយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រមកពីគ្រប់ជាតិសាសន៍ ដោយសារវិស័យនេះទាមទារការសហការជាអន្តរជាតិ។ លោក Cuvier នៅប្រទេសបារាំង និងលោក Darwin នៅចក្រភពអង់គ្លេស គឺជាឧទាហរណ៍នៃអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដែលបានដាក់មូលដ្ឋានគ្រឹះ ប៉ុន្តែសព្វថ្ងៃនេះ ក្រុមស្រាវជ្រាវមានសមាជិកមកពីប្រទេសជាច្រើន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃបុរាណជីវវិទ្យាអាចតាមដានបានរហូតដល់សតវត្សរ៍ទី ៦ មុនគ.ស. នៅពេលដែលទស្សនវិទូក្រិក Xenophanes បានសង្កេតឃើញហ្វូស៊ីលសត្វសមុទ្រនៅលើភ្នំ ហើយសន្និដ្ឋានថាទីនោះធ្លាប់ជាបាតសមុទ្រ។ ក្រោយមក នៅសតវត្សរ៍ទី ១៧ លោក Nicholas Steno បានដាក់ចេញនូវគោលការណ៍គ្រឹះនៃស្រទាប់ថ្ម ដែលជួយឲ្យយល់ពីលំដាប់នៃពេលវេលាភូគព្ភសាស្ត្រ។

យោងតាម Wikipedia ចំណុចរបត់ធំមួយបានកើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៧៩៦ នៅពេលដែលលោក Georges Cuvier បានបោះពុម្ពផ្សាយការស្រាវជ្រាវដែលបង្ហាញថាសត្វដូចជាម៉ាម៉ូត (mammoth) បានផុតពូជ។ គាត់បានប្រើបច្ចេកទេសកាយវិភាគប្រៀបធៀបដើម្បីស្ថាបនាឡើងវិញនូវរូបរាងសត្វបុរាណ ដូចជាសត្វ Palaeotherium ដែលគាត់បានដាក់ឈ្មោះនៅឆ្នាំ ១៨០៤ (ដូចបង្ហាញក្នុងរូបភាព)។ នៅឆ្នាំ ១៨២២ ពាក្យ "paléontologie" ត្រូវបានបង្កើតឡើង ហើយវិស័យនេះបានចាប់ផ្តើមរីកចម្រើន។

នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី ១៩ លោក Charles Darwin បានបោះពុម្ព "On the Origin of Species" នៅឆ្នាំ ១៨៥៩ ដែលបានភ្ជាប់ភស្តុតាងហ្វូស៊ីលជាមួយនឹងទ្រឹស្តីនៃការវិវត្តន៍។ នៅចុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ លោក Ernst Haeckel បានគូរដ្យាក្រាម "មែកធាងជីវិត" (Tree of Life) ដែលបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងរវាងការវិវត្តន៍ និងការចាត់ថ្នាក់សារពាង្គកាយ ដូចបានបង្ហាញក្នុងរូបភាពមួយរបស់ Wikipedia។ ការរកឃើញដាយណូស័រជាច្រើននៅសតវត្សរ៍ទី ១៩ និងទី ២០ បានធ្វើឲ្យសាធារណជនចាប់អារម្មណ៍ និងជំរុញការស្រាវជ្រាវបន្ថែម។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វិស័យបុរាណជីវវិទ្យាមិនត្រឹមតែមានតម្លៃវិទ្យាសាស្ត្រប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏មានផលប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌ផងដែរ។ សារមន្ទីរប្រវត្តិសាស្ត្រធម្មជាតិនៅទូទាំងពិភពលោក ដូចជាសារមន្ទីរ American Museum of Natural History នៅទីក្រុងញូវយ៉ក និងសារមន្ទីរ Natural History Museum នៅទីក្រុងឡុងដ៍ ទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដែលនាំមកនូវចំណូលសន្ធឹកសន្ធាប់។ ការជួញដូរហ្វូស៊ីលក៏ជាទីផ្សារសកលដែលមានតម្លៃរាប់លានដុល្លារ ទោះបីមានភាពចម្រូងចម្រាស់អំពីក្រមសីលធម៌ក៏ដោយ។

នៅក្នុងវប្បធម៌ប្រជាប្រិយ ដាយណូស័របានក្លាយជារូបតំណាងដ៏មានឥទ្ធិពល ដោយសារខ្សែភាពយន្តដូចជា Jurassic Park និងឯកសារវិទ្យាសាស្ត្រជាច្រើន។ ឧទាហរណ៍ យោងតាមការពណ៌នារូបភាពពី Wikipedia បក្សី Dodo នៃកោះ Mauritius បានផុតពូជក្នុងសម័យទំនើប ដែលបង្ហាញថាការផុតពូជមិនមែនជារឿងភូគព្ភសាស្ត្រតែប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែកំពុងបន្តកើតមានសព្វថ្ងៃ។ លើសពីនេះ ការយល់ដឹងអំពីការផុតពូជនាសម័យបុរាណបានជួយលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពីភាពផុយស្រួយនៃជីវិត និងតម្រូវការការពារបរិស្ថាន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃ បុរាណជីវវិទ្យាបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាសកល ជាពិសេសការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ តាមរយៈការសិក្សាហ្វូស៊ីលនិងទិន្នន័យភូគព្ភសាស្ត្រ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអាចបង្កើតឡើងវិញនូវសីតុណ្ហភាពនិងបរិស្ថានបុរាណ ដូចដែលបានបង្ហាញក្នុងក្រាហ្វពី Wikipedia (រូបភាពខាងក្រោម) ដែលប៉ាន់ស្មានសីតុណ្ហភាពផែនដីក្នុងរយៈពេល ៥០០ លានឆ្នាំចុងក្រោយ។ ការយល់ដឹងពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុក្នុងអតីតកាលជួយឲ្យយើងព្យាករណ៍ពីផលប៉ះពាល់នាពេលអនាគត។

ការស្រាវជ្រាវថ្មីៗក៏បានផ្តោតទៅលើការសិក្សាមីក្រូរចនាសម្ព័ន្ធឆ្អឹងដាយណូស័រ ដូចជាការស្រាវជ្រាវលើ Shuvuuia និង Confuciusornis ដែលបង្ហាញពីបន្ទាត់នៃការលូតលាស់ ដែលអាចឲ្យយើងដឹងពីអត្រាកំណើននិងសរីរវិទ្យារបស់វា (យោងតាមចំណងជើងរូបភាព)។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅកម្ពុជា ការស្វែងយល់ពីបុរាណជីវវិទ្យាអាចជំរុញឲ្យមានចំណាប់អារម្មណ៍លើវិទ្យាសាស្ត្រ និងការអប់រំ។ ទោះបីកម្ពុជាមិនមែនជាកន្លែងសំខាន់សម្រាប់ហ្វូស៊ីលក៏ដោយ ប៉ុន្តែការយល់ដឹងអំពីប្រវត្តិជីវិតនៅលើផែនដីអាចបំផុសគំនិតយុវជនឲ្យបន្តការសិក្សាផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រផែនដី និងជីវវិទ្យា។