ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន (Palestinian Authority) ដែលមានឈ្មោះផ្លូវការថា អាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន (Palestinian National Authority) គឺជាស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាលក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ចលនាហ្វាតា ដែលអនុវត្តការគ្រប់គ្រងស៊ីវិលបានតែមួយផ្នែកប៉ុណ្ណោះ លើតំបន់ប៉ាឡេស្ទីនដាច់ៗពីគ្នានៅក្នុងតំបន់វេសប៊ែង (West Bank) ដែលកាន់កាប់ដោយអ៊ីស្រាអែល។ តាមវិគីភីឌា អាជ្ញាធរនេះកើតឡើងជាលទ្ធផលនៃកិច្ចព្រមព្រៀងអូស្លូ (Oslo Accords) ដែលមានរយៈពេលពីឆ្នាំ១៩៩៣ ដល់ឆ្នាំ១៩៩៥។

អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនធ្លាប់គ្រប់គ្រងតំបន់ហ្គាហ្សាផងដែរ មុនការបោះឆ្នោតប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ២០០៦ និងជម្លោះនៅតំបន់ហ្គាហ្សារវាងភាគីហ្វាតា និងហាម៉ាស ដែលនាំឱ្យខ្លួនបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងទៅឱ្យហាម៉ាស។ បច្ចុប្បន្ន អាជ្ញាធរនៅតែអះអាងថា តំបន់ហ្គាហ្សាជារបស់ខ្លួន ប៉ុន្តែហាម៉ាសគឺជាអ្នកគ្រប់គ្រងជាក់ស្តែងនៅទីនោះ។ ចាប់ពីខែមករា ឆ្នាំ២០១៣ បន្ទាប់ពីសេចក្តីសម្រេចលេខ ៦៧/១៩ របស់មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ អាជ្ញាធរបានប្រើឈ្មោះ "រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន" នៅលើឯកសារផ្លូវការ ដោយមិនប៉ះពាល់ដល់តួនាទីរបស់អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន (PLO) ក្នុងនាមជា "អ្នកតំណាងរបស់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន" ឡើយ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ទឹកដីដែលអាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនអនុវត្តអំណាចលើ គឺជាតំបន់ប៉ាឡេស្ទីនដាច់ៗពីគ្នានៅក្នុងតំបន់វេសប៊ែង ដែលស្ថិតក្រោមការកាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែល។ ការគ្រប់គ្រងរបស់អាជ្ញាធរលើតំបន់ទាំងនោះមានលក្ខណៈមួយផ្នែក ដោយគ្រប់គ្រងតែលើកិច្ចការស៊ីវិលមួយចំនួនប៉ុណ្ណោះ។

រីឯតំបន់ហ្គាហ្សាវិញ អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនធ្លាប់គ្រប់គ្រង ប៉ុន្តែបានបាត់បង់ទៅឱ្យចលនាហាម៉ាស ក្រោយការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០០៦ និងជម្លោះរវាងហ្វាតា និងហាម៉ាស។ អាជ្ញាធរនៅតែទាមទារតំបន់នេះជាផ្នែកមួយនៃទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន ប៉ុន្តែហាម៉ាសគឺជាអ្នកគ្រប់គ្រងជាក់ស្តែងនៅទីនោះ។

ប្រជាជននៅក្នុងតំបន់ទាំងនេះប្រើប្រាស់ភាសាអារ៉ាប់ជាចម្បង។ អគារក្រុមប្រឹក្សានីតិបញ្ញត្តិប៉ាឡេស្ទីន ដែលជាទីតាំងសភាប៉ាឡេស្ទីន មានទីតាំងនៅទីក្រុងរ៉ាម៉ាឡា (Ramallah) ក្នុងតំបន់វេសប៊ែង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនកើតចេញពីកិច្ចព្រមព្រៀងអូស្លូ ដែលជាដំណើរការចរចារយៈពេលពីឆ្នាំ១៩៩៣ ដល់ឆ្នាំ១៩៩៥។ ពិធីចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ បានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី១៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩៣ នៅសេតវិមានក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយមានវត្តមានលោក អ៊ីតសាក់ រ៉ាប៊ីន (Yitzhak Rabin) នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល លោក ប៊ីល គ្លីនតុន (Bill Clinton) ប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក និងលោក យ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត (Yasser Arafat)។

បន្ទាប់ពីការបង្កើតឡើង អាជ្ញាធរបានគ្រប់គ្រងតំបន់វេសប៊ែងមួយផ្នែក និងតំបន់ហ្គាហ្សា។ ប៉ុន្តែក្រោយមក ការបោះឆ្នោតប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ២០០៦ និងជម្លោះនៅតំបន់ហ្គាហ្សារវាងហ្វាតា និងហាម៉ាស បាននាំឱ្យអាជ្ញាធរបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងតំបន់ហ្គាហ្សាទៅឱ្យហាម៉ាស។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនបន្តទាមទារតំបន់ហ្គាហ្សា ខណៈដែលហាម៉ាសគ្រប់គ្រងវាជាក់ស្តែង។

នៅខែមករា ឆ្នាំ២០១៣ បន្ទាប់ពីសេចក្តីសម្រេចលេខ ៦៧/១៩ របស់មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ អាជ្ញាធរបានចាប់ផ្តើមប្រើឈ្មោះ "រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន" នៅលើឯកសារផ្លូវការ។ ការប្រើឈ្មោះនេះ មិនប៉ះពាល់ដល់តួនាទីរបស់អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន ក្នុងនាមជា "អ្នកតំណាងរបស់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន" នោះទេ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ន អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីននៅតែជាស្ថាប័នគ្រប់គ្រងស៊ីវិលសំខាន់របស់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីននៅក្នុងតំបន់វេសប៊ែង។ លោក ម៉ាមូដ អាបាស (Mahmoud Abbas) ជាប្រធានអាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន ហើយលោក មហាម៉ាដ មូស្តាហ្វា (Mohammad Mustafa) ជានាយករដ្ឋមន្ត្រី។

សម្រាប់អ្នកដែលតាមដានព័ត៌មានមជ្ឈិមបូព៌ា អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនគឺជាតួអង្គកណ្តាលនៅក្នុងសំណួរទាក់ទងនឹងការគ្រប់គ្រងតំបន់ប៉ាឡេស្ទីន និងការប្រើឈ្មោះ "រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន" នៅលើឆាកអន្តរជាតិ។ ភាពបែកបាក់រវាងហ្វាតា និងហាម៉ាស ក៏នៅតែជាកត្តាសំខាន់មួយក្នុងនយោបាយប៉ាឡេស្ទីន។

តំបន់ហ្គាហ្សា ដែលអាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីននៅតែទាមទារ ប៉ុន្តែស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងជាក់ស្តែងរបស់ហាម៉ាស គឺជាចំណុចសំខាន់សម្រាប់អ្នកអានដែលចង់យល់អំពីស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ននៅតំបន់ប៉ាឡេស្ទីន។