ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ជនរងគ្រោះប៉ាឡេស្ទីន សំដៅដល់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនដែលបានបាត់បង់ជីវិត ឬរងរបួសក្នុងជម្លោះប្រដាប់អាវុធ និងសង្គ្រាមនានានៅតំបន់ប៉ាឡេស្ទីនជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលកើតឡើងរវាងអ៊ីស្រាអែល និងក្រុមប្រដាប់អាវុធប៉ាឡេស្ទីន ។ តាមទិន្នន័យរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ និងទំព័រ 'Palestinian casualties of war' របស់សព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ជាភាសាអង់គ្លេស ចាប់តាំងពីការបង្កើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៨ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន ជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនជាច្រើនម៉ឺននាក់បានស្លាប់ ក្នុងនោះភាគច្រើនជាជនស៊ីវិល ។ ស្ថានភាពនេះបានក្លាយជាប្រធានបទដ៏សំខាន់ក្នុងនយោបាយអន្តរជាតិ និងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងមនុស្សធម៌ពិភពលោក ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយសហគមន៍អន្តរជាតិរួមមានតំបន់ពីរសំខាន់ គឺស្ទ្រីបហ្គាហ្សា និងតំបន់វេសប៊ែង (រួមទាំងប៉ែកខាងកើតក្រុងយេរូសាឡឹម) ។ តាមរបាយការណ៍របស់ធនាគារពិភពលោក ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនប្រមាណ ៥ លាននាក់រស់នៅក្នុងតំបន់ទាំងនេះ ដោយហ្គាហ្សាមានដង់ស៊ីតេប្រជាជនខ្ពស់បំផុតមួយនៅលើពិភពលោក (ជាង ៥ ០០០ នាក់ក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្រការ៉េ) ។ ស្ថានភាពភូមិសាស្ត្រនេះ រួមជាមួយការបិទខ្ទប់របស់អ៊ីស្រាអែល បានធ្វើឱ្យប្រជាជនស៊ីវិលងាយរងគ្រោះនៅពេលមានអំពើហិង្សាប្រដាប់អាវុធ ។ ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនភាគច្រើនជាអ្នកកាន់សាសនាស៊ុននីឥស្លាម ហើយភាសាអារ៉ាប់ជាភាសាផ្លូវការ ។ ក្រៅពីនេះ មានជនភៀសខ្លួនប៉ាឡេស្ទីនរាប់លាននាក់រស់នៅក្នុងប្រទេសជិតខាង ដូចជាយ៉កដានី លីបង់ និងស៊ីរី ដែលពួកគេក៏បានជួបប្រទះផលប៉ះពាល់នៃជម្លោះផងដែរ ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការបាត់បង់ជីវិតរបស់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនក្នុងជម្លោះប្រដាប់អាវុធមានប្រវត្តិជាយូរមកហើយរាប់ជំនាន់ ។ ក្នុងសង្គ្រាមឆ្នាំ ១៩៤៨ ដែលគេហៅថាណាក់បា (Nakba មានន័យថាមហន្តរាយ) ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនជាង ៧០០ ០០០ នាក់ត្រូវបានបង្ខំចាកចេញពីទឹកដីកំណើត ហើយមនុស្សរាប់ពាន់នាក់បានស្លាប់ ដោយសារអំពើហិង្សាពីក្រុមប្រដាប់អាវុធជ្វីហ្វ និងកងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែល ។ ក្រោយសង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃនៅឆ្នាំ ១៩៦៧ អ៊ីស្រាអែលបានកាន់កាប់តំបន់វេសប៊ែង ហ្គាហ្សា និងប៉ែកខាងកើតក្រុងយេរូសាឡឹម ដែលនាំឱ្យមានជនរងគ្រោះបន្តទៀត ។

នៅអំឡុងចលនាអ៊ិនធីហ្វាដាទី១ (១៩៨៧-១៩៩៣) មានជនប៉ាឡេស្ទីនជាង ១ ០០០ នាក់ស្លាប់ ដោយភាគច្រើនជាជនស៊ីវិល ។ ឯអ៊ិនធីហ្វាដាទី២ (២០០០-២០០៥) បានបណ្តាលឱ្យមានអ្នកស្លាប់ជាង ៣ ០០០ នាក់ ។ តាមការរាយការណ៍របស់ BBC សង្គ្រាមនៅហ្គាហ្សាឆ្នាំ ២០០៨-២០០៩ (Operation Cast Lead) បានសម្លាប់ជនប៉ាឡេស្ទីនប្រមាណ ១ ៤០០ នាក់ ខណៈសង្គ្រាមឆ្នាំ ២០១៤ បណ្តាលឱ្យជនរងគ្រោះជាង ២ ២០០ នាក់ ក្នុងនោះកុមារជាច្រើននាក់ត្រូវបានសម្លាប់ ។ នៅឆ្នាំ ១៩៨២ អំឡុងសង្គ្រាមលីបង់ កងជីវពលលីបង់ដែលគាំទ្រដោយអ៊ីស្រាអែលបានសម្លាប់ជនភៀសខ្លួនប៉ាឡេស្ទីនរាប់រយនាក់នៅក្នុងជំរំ Sabra និង Shatila ដែលកត់ត្រាដោយ Wikipedia ថាជាឧក្រិដ្ឋកម្មដ៏ឃោរឃៅមួយ ។

សង្គ្រាមដែលផ្ទុះឡើងនៅថ្ងៃទី ៧ តុលា ២០២៣ បន្ទាប់ពីការវាយប្រហាររបស់ហាម៉ាស់ បានបង្កឱ្យមានវិបត្តិមនុស្សធម៌ធ្ងន់ធ្ងរ ។ តាមរបាយការណ៍របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ និង Al Jazeera English គិតត្រឹមដើមឆ្នាំ ២០២៦ ជនប៉ាឡេស្ទីនជាង ៤០ ០០០ នាក់ត្រូវបានបញ្ជាក់ថាស្លាប់នៅក្នុងហ្គាហ្សា ដោយចំនួនពិតប្រាកដអាចខ្ពស់ជាងនេះ ដោយសារមនុស្សរាប់ពាន់នាក់នៅបាត់ខ្លួនក្រោមគំនរបាក់បែក ។ អង្គការសុខភាពពិភពលោកក៏បានរាយការណ៍ថា កុមារ និងស្ត្រីជាងពាក់កណ្តាលនៃជនរងគ្រោះ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីធម្មជាតិគ្មានការរើសមុខនៃសង្គ្រាម ។ ការតវ៉ាធំៗដូចជា Great March of Return ក្នុងឆ្នាំ ២០១៨-២០១៩ ក៏បានបណ្តាលឱ្យជនស៊ីវិលរាប់រយនាក់ស្លាប់ដោយគ្រាប់កាំភ្លើងរបស់ទាហានអ៊ីស្រាអែល តាមការចុះផ្សាយរបស់ Reuters ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ការបាត់បង់ជីវិតយ៉ាងច្រើននេះ បានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់សេដ្ឋកិច្ចប៉ាឡេស្ទីន ។ តាមការសិក្សារបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ អត្រាអតិផរណា និងភាពក្រីក្រនៅហ្គាហ្សាបានកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដោយសារការបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងការបាត់បង់កម្លាំងពលកម្ម ។ វិស័យកសិកម្ម និងនេសាទត្រូវបានប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរ ហើយប្រជាជនភាគច្រើនពឹងផ្អែកលើជំនួយមនុស្សធម៌ ។

នៅក្នុងវប្បធម៌ប៉ាឡេស្ទីន ជនរងគ្រោះត្រូវបានចាត់ទុកជាសហ៊ីដ (shaheed) ឬវីរជនដែលបានពលីជីវិតដើម្បីបុព្វហេតុជាតិ ។ ពិធីរំលឹក និងថ្ងៃណាក់បាត្រូវបានប្រារព្ធជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដើម្បីចងចាំអំពើហិង្សាកន្លងមក និងជនរងគ្រោះទាំងអស់ ។ តាមការរាយការណ៍របស់សារព័ត៌មានអន្តរជាតិ ស្នាដៃសិល្បៈ និងកំណាព្យប៉ាឡេស្ទីនជាច្រើនបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីការឈឺចាប់ និងក្តីសង្ឃឹមនៃប្រជាជាតិមួយដែលរងការបាត់បង់ ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមដែលកំពុងបន្តនៅហ្គាហ្សាបានទាក់ទាញការយកចិត្តទុកដាក់ពីសហគមន៍អន្តរជាតិ រួមទាំងនៅកម្ពុជាផងដែរ ។ ក្នុងនាមជាសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិ កម្ពុជាបានសម្តែងការគាំទ្រដំណោះស្រាយរដ្ឋពីរ (two-state solution) និងបានអំពាវនាវឱ្យមានការការពារជនស៊ីវិល ។ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាធ្លាប់បានប្រកាសទទួលស្គាល់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនតាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៨០ ហើយបន្តរក្សាជំហរគាំទ្រសិទ្ធិរបស់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន ។

ទន្ទឹមនឹងនេះ ចំនួនជនរងគ្រោះខ្ពស់នៅក្នុងហ្គាហ្សាបានជំរុញឱ្យមានការតវ៉ាជាសកល និងការទាមទារឱ្យតុលាការអន្តរជាតិស៊ើបអង្កេតឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម ។ តាមការរាយការណ៍របស់ Reuters និង BBC មហាអំណាចពិភពលោកមានមតិខុសគ្នាចំពោះវិធីដោះស្រាយ ដែលធ្វើឱ្យវិបត្តិនេះក្លាយជាប្រធានបទក្តៅគគុកក្នុងនយោបាយអន្តរជាតិ ។ សម្រាប់អ្នកអានរបស់ KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីប្រវត្តិជនរងគ្រោះប៉ាឡេស្ទីនជួយពន្យល់ពីមូលហេតុដែលជម្លោះនេះអូសបន្លាយ និងមូលហេតុដែលវានៅតែមានសារៈសំខាន់សម្រាប់សន្តិភាពតំបន់និងពិភពលោក ។