ប្រធានបទ Topic
ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន
ទិដ្ឋភាពទូទៅ
ប្រភព: Wikipedia
ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន (Palestinians) គឺជាក្រុមជនជាតិអារ៉ាប់ដើមកំណើតនៃតំបន់ឡឺវ៉ង់ (Levant) នៅភាគខាងកើតសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រថា ដែនដីប៉ាឡេស្ទីន។ តាម Wikipedia ពួកគេបង្កើតបានជាសហគមន៍ដ៏សាមញ្ញខ្ពស់ ដែលចែករំលែកអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ និងជនជាតិរួមគ្នា និយាយភាសាអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីន ហើយមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធខាងសាសនា ភាសា និងវប្បធម៌ជាមួយអារ៉ាប់ឡឺវ៉ង់ដទៃទៀត។
ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិតាមរយៈអង្គការសហប្រជាជាតិ ថាជាក្រុមជនជាតិមួយដែលមានសិទ្ធិកំណត់ខ្លួនឯង។ បច្ចុប្បន្ន ពួកគេរស់នៅក្នុងតំបន់ឆ្នេរខាងលិច (West Bank) តំបន់ហ្គាហ្សា (Gaza) ក្រុង Jerusalem ខាងកើត ទឹកដីអ៊ីស្រាអែល និងជនភៀសខ្លួនរាប់លាននាក់នៅក្នុងប្រទេសជិតខាងដូចជា យ័រដាន់ លីបង់ និងស៊ីរី។
ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន
ប្រភព: Wikipedia
តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនមានប្រមាណជាង ១៤ លាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោក។ ភាសាសំខាន់របស់ពួកគេគឺ ភាសាអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីន ដែលជាគ្រាមភាសាមួយនៃភាសាអារ៉ាប់ឡឺវ៉ង់។ ផ្នែកសាសនា ភាគច្រើនលើសលប់ជាអ្នកកាន់សាសនាអ៊ីស្លាមនិកាយ Sunni ខណៈដែលមានជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនកាន់សាសនាគ្រិស្ត និងសហគមន៍តូចៗដូចជា Druze ផងដែរ។
តំបន់ភូមិសាស្ត្រសំខាន់ៗរួមមាន ឆ្នេរខាងលិច ហ្គាហ្សា និង Jerusalem ខាងកើត។ ទីក្រុងសំខាន់ៗដែលមានសារៈសំខាន់វប្បធម៌រួមមាន Ramallah, Bethlehem, Hebron, Nablus និង Jaffa។ ជនភៀសខ្លួនប៉ាឡេស្ទីនដែលត្រូវបានចុះបញ្ជីដោយ UNRWA គឺជាក្រុមជនភៀសខ្លួនមួយក្នុងចំណោមក្រុមធំបំផុត និងយូរអង្វែងបំផុតនៅលើពិភពលោក។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ប្រភព: Wikipedia
តាម Wikipedia ការប្រើប្រាស់ពាក្យ "Palestinians" ដើម្បីពណ៌នាខ្លួនឯងជាដំបូង ត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងសេចក្តីផ្តើមនៃសៀវភៅបកប្រែមួយដោយ Khalil Beidas នៅឆ្នាំ ១៨៩៨។ កាសែតប៉ាឡេស្ទីនអារ៉ាប់គ្រិស្ត ឈ្មោះ Falastin ដែលបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៩១១ បានហៅអ្នកអានរបស់ខ្លួនថា "Palestinians" តាំងពីដើមដំបូងមក។
ក្រោយការដួលរលំនៃចក្រភព Ottoman តំបន់ប៉ាឡេស្ទីនបានស្ថិតនៅក្រោមអាណត្តិចក្រភពអង់គ្លេស (British Mandate) រវាងឆ្នាំ ១៩២០ និងឆ្នាំ ១៩៤៨។ នៅឆ្នាំ ១៩៤៨ ជាមួយនឹងការបង្កើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនជាង ៧០០.០០០ នាក់ត្រូវបានបណ្តេញ ឬភៀសខ្លួនពីផ្ទះរបស់ពួកគេ ដែលជាព្រឹត្តិការណ៍ដែលប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនហៅថា Nakba ឬ "មហាវិបត្តិ"។
ក្នុងទសវត្សរ៍ ១៩៦០ និង ១៩៧០ អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន (PLO) ដែលដឹកនាំដោយ Yasser Arafat បានក្លាយជាតំណាងនយោបាយនៃប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន។ កិច្ចព្រមព្រៀង Oslo នៅទសវត្សរ៍ ១៩៩០ បានបង្កើតអាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន ប៉ុន្តែដំណើរការសន្តិភាពនៅតែមិនទាន់បានដោះស្រាយ។
សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌
ប្រភព: Wikipedia
សេដ្ឋកិច្ចប៉ាឡេស្ទីនពឹងផ្អែកជាខ្លាំងលើកសិកម្ម (ជាពិសេសអូលីវ និងផ្លែចេក) ការផលិតសិប្បកម្ម ការងារនៅអ៊ីស្រាអែល និងជំនួយអន្តរជាតិ។ យោងតាម Wikipedia ការគ្រប់គ្រងចលនាដោយរដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែល និងការបិទព័ទ្ធតំបន់ហ្គាហ្សាបានកំហិតលទ្ធភាពអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។
ផ្នែកវប្បធម៌ ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនមានវប្បធម៌អាហារសម្បូរបែប រួមមាន Hummus, Falafel, Mushakhan និង Knafeh។ ការរាំបូរាណ Dabke សំលៀកបំពាក់បូរាណ thobe ដែលប៉ាក់ដោយដៃ និងគ្រឿងភ្លេងបែប oud និង kamanjeh ជាសញ្ញាសម្គាល់សំខាន់នៃអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌។ ផ្នែកអក្សរសិល្ប៍ កវី Mahmoud Darwish ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាតួអង្គអក្សរសាស្ត្រដ៏លេចធ្លោបំផុតរបស់ប៉ាឡេស្ទីន ខណៈដែលអ្នកនិពន្ធដូចជា Susan Abulhawa និង Naomi Shihab Nye បានណែនាំសំឡេងប៉ាឡេស្ទីនទៅកាន់អ្នកអានសកល។
ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន
ប្រភព: Wikipedia
ស្ថានភាពប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនបានក្លាយជាបញ្ហាមួយដ៏ចម្បងនៃកិច្ចការបរទេសសកល។ សង្គ្រាមនៅហ្គាហ្សាដែលបានផ្ទុះឡើងក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ ២០២៣ បានធ្វើឱ្យវិបត្តិមនុស្សធម៌កើនឡើងយ៉ាងធ្