ប្រទេសប៉ាណាម៉ា

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ប្រទេសប៉ាណាម៉ា ដែលមានឈ្មោះផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋប៉ាណាម៉ា គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅចុងខាងត្បូងនៃតំបន់អាមេរិកកណ្តាល ជាផ្នែកនៃទ្វីបអាមេរិកខាងជើង។ ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសកូស្តារីកានៅខាងលិច ប្រទេសកូឡុំប៊ីនៅភាគអាគ្នេយ៍ សមុទ្រការ៉ាប៊ីននៅខាងជើង និងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកនៅខាងត្បូង។ រដ្ឋធានី និងទីក្រុងធំជាងគេគឺទីក្រុងប៉ាណាម៉ា ដែលតំបន់ទីប្រជុំជនរបស់វាមានប្រជាជនរស់នៅជិតពាក់កណ្តាលនៃប្រជាជនសរុបជាង ៤ លាននាក់។ ប៉ាណាម៉ាមានភាពល្បីល្បាញដោយសារព្រែកជីកប៉ាណាម៉ា ដែលជាផ្លូវទឹកសិប្បនិម្មិតតភ្ជាប់មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក និងប៉ាស៊ីហ្វិក ហើយមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងពាណិជ្ជកម្មសកល។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ប្រទេសប៉ាណាម៉ាស្ថិតនៅលើដីសន្ទះតូចមួយដែលតភ្ជាប់ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង និងខាងត្បូង ដោយមានផ្ទៃដីប្រមាណ ៧៥ ០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រមានជួរភ្នំឆ្លងកាត់កណ្តាល និងវាលទំនាបឆ្នេរទាំងសងខាង។ តំបន់ដារីយ៉ែននៅភាគខាងកើតជាព្រៃទឹកភ្លៀងក្រាស់ និងជាតំបន់ដាច់ស្រយាល។ អាកាសធាតុមានលក្ខណៈត្រូពិច ប៉ុន្តែតំបន់ខ្ពង់រាបមានអាកាសធាតុត្រជាក់ជាង។

ប្រជាជនប៉ាណាម៉ាមានចំនួនជាង ៤ លាននាក់ ដោយភាគច្រើនជាជនជាតិមេស្ទីហ្សូ (កូនកាត់អឺរ៉ុប-ជនជាតិដើម) និងមានជនជាតិដើមមួយចំនួនដូចជា គូណា អេមបេរ៉ា និងវ៉ាអូណាន។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាអេស្ប៉ាញ ហើយភាសាដើមក៏ត្រូវបានទទួលស្គាល់ផងដែរ។ រូបិយប័ណ្ណផ្លូវការគឺបាល់បូអា (Balboa) ប៉ុន្តែប្រាក់ដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា តំបន់ប៉ាណាម៉ាជាទីលំនៅរបស់ជនជាតិដើមជាច្រើនមុនការមកដល់នៃជនជាតិអឺរ៉ុប។ នៅឆ្នាំ១៥១៣ អ្នករុករកជនជាតិអេស្ប៉ាញ ឈ្មោះ វ៉ាស្កូ នូញេដឺបាល់បូអា (Vasco Núñez de Balboa) បានឆ្លងកាត់ដីសន្ទះ ហើយបានប្រទះឃើញមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក ដែលធ្វើឱ្យប៉ាណាម៉ាក្លាយជាច្រកផ្លូវដឹកជញ្ជូនមាសនិងប្រាក់ដ៏សំខាន់ពីអាមេរិកខាងត្បូងទៅកាន់អេស្ប៉ាញ។ នៅឆ្នាំ១៨២១ ប៉ាណាម៉ាបានប្រកាសឯករាជ្យពីអេស្ប៉ាញ ហើយបានចូលរួមជាផ្នែកមួយនៃសាធារណរដ្ឋកូឡុំប៊ី (Gran Colombia) ក្រោយមកក៏បានក្លាយជាខេត្តមួយនៃប្រទេសកូឡុំប៊ី។

នៅឆ្នាំ១៩០៣ ដោយមានការគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិក ក្រុមអ្នកបំបែករដ្ឋប៉ាណាម៉ាបានប្រកាសឯករាជ្យពីកូឡុំប៊ី ហើយបានចុះសន្ធិសញ្ញាជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិកដើម្បីសាងសង់ព្រែកជីក។ ព្រែកជីកនេះត្រូវបានបើកដំណើរការនៅឆ្នាំ១៩១៤ ហើយសហរដ្ឋអាមេរិកបានគ្រប់គ្រងតំបន់ព្រែកជីកអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍។ នៅឆ្នាំ១៩៧៧ លោកអូម៉ារ តូរីចូស (Omar Torrijos) និងប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកជីមមី ការធ័រ (Jimmy Carter) បានចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាប្រគល់ព្រែកជីកមកឱ្យប៉ាណាម៉ាវិញនៅថ្ងៃទី៣១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩៩។ នៅឆ្នាំ១៩៨៩ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបើកប្រតិបត្តិការយោធាឈ្លានពានប៉ាណាម៉ាដើម្បីផ្តួលរំលំឧត្តមសេនីយ៍ម៉ានុយអែល ណូរីអេហ្គា (Manuel Noriega)។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៩ ប៉ាណាម៉ាមានការគ្រប់គ្រងពេញលេញលើព្រែកជីក ហើយបានដើរក្នុងផ្លូវប្រជាធិបតេយ្យប្រកបដោយស្ថិរភាព។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា សេដ្ឋកិច្ចប៉ាណាម៉ាពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើព្រែកជីកប៉ាណាម៉ា និងសេវាកម្មពាក់ព័ន្ធ ដូចជាការដឹកជញ្ជូន និងធនាគារជាដើម។ កំពង់ផែកូឡូនជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់មួយ។ វប្បធម៌ប៉ាណាម៉ាជាល្បាយរវាងឥទ្ធិពលជនជាតិដើម អេស្ប៉ាញ និងអាហ្វ្រិក មានតន្ត្រីសាល់សា (Salsa) គុមប៊ីយ៉ា (Cumbia) និងរបាំតាមបូរីតូ (Tamborito)។ អ្នកចម្រៀងសាល់សាល្បីឈ្មោះ រូបេន ប្លេឌស៍ (Rubén Blades) ជាជនជាតិប៉ាណាម៉ា។ សិប្បកម្មដ៏មានប្រជាប្រិយគឺម៉ូឡា (Mola) ជាក្រណាត់ប៉ាក់ដោយដៃរបស់ជនជាតិគូណា។ បេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូរួមមាន បន្ទាយព័រតូបេឡូ-សាន់ឡូរ៉ែនសូ (Portobelo-San Lorenzo) ហើយផ្កាជាតិគឺផ្កាព្រះវិញ្ញាណបរិសុទ្ធ (Peristeria elata) ដែលបានប្រកាសនៅឆ្នាំ១៩៨០។ កីឡាដែលពេញនិយមមានកីឡាបេសបល និងប្រដាល់ ដោយវីរបុរសប្រដាល់ដ៏ល្បីគឺ រ៉ូប៊ែតូ ឌូរ៉ាន (Roberto Durán) ដែលជាម្ចាស់ខ្សែក្រវាត់ពិភពលោក ៤ ជំនាន់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា នាពេលបច្ចុប្បន្ន ព្រែកជីកប៉ាណាម៉ានៅតែជាសរសៃឈាមពាណិជ្ជកម្មពិភពលោកដ៏សំខាន់ ហើយប្រទេសនេះមានទំនាក់ទំនងការទូតល្អជាមួយបណ្តាប្រទេសជាច្រើន ដូចបានបង្ហាញតាមរយៈកិច្ចប្រជុំរវាងរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសចក្រភពអង់គ្លេស លោកបូរីស ចនសុន (Boris Johnson) និងប្រធានាធិបតីប៉ាណាម៉ាកាលពីឆ្នាំ២០១៨។ ប្រទេសនេះបន្តដំណើរការប្រជាធិបតេយ្យដោយមានការបោះឆ្នោតជាប្រចាំ ហើយប្រធានាធិបតីបច្ចុប្បន្ន ឯកឧត្តម ហូសេ រ៉ាអ៊ុល មូលីណូ (José Raúl Mulino) បានចូលកាន់តំណែងក្នុងឆ្នាំ២០២៤។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ប៉ាណាម៉ាគឺជាគំរូនៃប្រទេសតូចដែលប្រើប្រាស់ទីតាំងភូមិសាស្ត្រយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ខ្លួន ដើម្បីជំរុញការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងរក្សាបាននូវឯករាជ្យភាពជាតិ។