ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ជំងឺរាតត្បាត (pandemic) គឺជាការផ្ទុះឡើងនៃជំងឺឆ្លងដែលមានការកើនឡើងភ្លាមៗនៃករណីឆ្លង និងរាលដាលឆ្លងកាត់តំបន់ធំៗ ដូចជាទ្វីបជាច្រើន ឬទូទាំងពិភពលោក ដែលប៉ះពាល់ដល់ផ្នែកធំនៃចំនួនប្រជាជន។ ជំងឺដែលរីករាលដាលជាប្រចំានៅក្នុងតំបន់ដែលមានចំនួនអ្នកឆ្លងមានស្ថេរភាព ដូចជាជំងឺផ្ដាសាយរដូវធម្មតា មិនត្រូវបានចាត់ទុកថាជាជំងឺរាតត្បាតឡើយ ដោយសារវាកើតឡើងក្នុងពេលដំណាលគ្នានៅតំបន់ធំៗ ជាជាងការរាលដាលពីតំបន់មួយទៅតំបន់មួយទៀត (តាមវិគីភីឌា)។

ការត្រៀមបង្ការជំងឺរាតត្បាត (pandemic preparedness) សំដៅទៅលើផែនការ យុទ្ធសាស្ត្រ និងវិធានការនានាដែលប្រទេសនីមួយៗ និងអង្គការអន្តរជាតិដាក់ចេញ ដើម្បីកាត់បន្ថយហានិភ័យ និងផលប៉ះពាល់ពីជំងឺរាតត្បាត។ វិគីភីឌាបានបញ្ជាក់ថា ការត្រៀមបង្ការនេះរួមមាន ការតាមដានការផ្ទុះឡើងនៃជំងឺ ការស្ដុកទុកឱសថ និងវ៉ាក់សាំង ការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសុខាភិបាល និងការបណ្ដុះបណ្ដាលសុខាភិបាលសាធារណៈ។ គំនិតផ្ដួចផ្ដើមថ្មីៗមួយគឺសន្ធិសញ្ញាស្ដីពីការបង្ការជំងឺរាតត្បាតដែលកំពុងត្រូវបានពិភាក្សានៅអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) ដូចបានបង្ហាញក្នុងរូបភាពផ្ដល់ព័ត៌មានពីវិគីភីឌា។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ជំងឺរាតត្បាតមិនគោរពព្រំដែនទេ។ ផែនទីពិភពលោកបង្ហាញករណីឆ្លងកូវីដ-១៩សរុបក្នុងមួយលាននាក់ (ដកស្រង់ពីវិគីភីឌា) ឆ្លុះបញ្ចាំងថាការរីករាលដាលមានភាពមិនស្មើគ្នារវាងតំបន់ផ្សេងៗ ដោយតំបន់ដែលមានដង់ស៊ីតេប្រជាជនខ្ពស់ ប្រព័ន្ធសុខាភិបាលទន់ខ្សោយ ឬមានការធ្វើដំណើរច្រើនបានទទួលរងផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរជាង។ ដូច្នេះ ការត្រៀមបង្ការត្រូវតែគិតគូរពីភូមិសាស្ត្រ និងលក្ខណៈប្រជាសាស្ត្ររបស់ប្រទេសនីមួយៗ។

ប្រជាជនងាយរងគ្រោះ ដូចជាមនុស្សចាស់ អ្នកមានជំងឺប្រចាំកាយ និងសហគមន៍ដែលមានប្រាក់ចំណូលទាប មានហានិភ័យខ្ពស់ជាង។ វិគីភីឌាបានរំលេចថា វិសាលភាពនៃការត្រៀមបង្ការត្រូវតែរួមបញ្ចូលការការពារក្រុមទន់ខ្សោយទាំងនេះ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពខុសគ្នានៃផលប៉ះពាល់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្របានកត់ត្រាជំងឺរាតត្បាតធំៗជាច្រើនដែលបានផ្លាស់ប្ដូរសង្គមមនុស្ស។ យោងតាមវិគីភីឌា រោគរាតត្បាតដ៏សាហាវបំផុតមួយគឺជំងឺប៉េស្ត (Black Death) នៅសតវត្សរ៍ទី១៤ ដែលបានសម្លាប់មនុស្សរាប់សិបលាននាក់។ រូបគំនូរ «ជ័យជំនះនៃមរណៈ» របស់ Pieter Bruegel បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពចលាចលសង្គម និងភាពរន្ធត់ដែលបណ្ដាលមកពីជំងឺនេះ (តាមវិគីភីឌា)។ ជំងឺផ្ដាសាយអេស្ប៉ាញឆ្នាំ១៩១៨ បានឆក់យកជីវិតមនុស្សប្រមាណ ៥០ លាននាក់ ហើយបានជំរុញឱ្យមានយុទ្ធសាស្ត្រសុខាភិបាលសាធារណៈដូចជាការពាក់ម៉ាស ការរក្សាគម្លាត និងការដាក់កម្រិតការជួបជុំ (ដូចចំណងជើងកាសែតនៅទីក្រុងឈីកាហ្គោឆ្នាំ១៩១៨ បានបង្ហាញ នេះបើតាមវិគីភីឌា)។

នៅសតវត្សរ៍ទី២០ និងទី២១ ជំងឺរាតត្បាតដូចជា មេរោគអេដស៍/ជំងឺអេដស៍ (HIV/AIDS) ជំងឺផ្ដាសាយបក្សី ជំងឺសារ្យ (SARS) ជំងឺផ្ដាសាយជ្រូក (H1N1) ឆ្នាំ២០០៩ និងជាពិសេសជំងឺកូវីដ-១៩ (COVID-19) បានបង្ហាញថាការត្រៀមបង្ការមិនអាចមើលរំលងបានឡើយ។ វិគីភីឌាកត់ត្រាថា មេរោគកូវីដ-១៩ បានបង្កឱ្យមានការស្លាប់រាប់លាននាក់ និងជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលនានាប្រកាសស្ថានភាពអាសន្ន។ មកពីបទពិសោធន៍ទាំងនេះ ក្របខណ្ឌវិនិយោគរបស់មជ្ឈមណ្ឌលគ្រប់គ្រងជំងឺឆ្លងអាមេរិក (CDC) ដែលហៅថា Pandemic Intervals Framework បានត្រូវបង្កើតឡើងដើម្បីកំណត់ដំណាក់កាលនៃជំងឺ និងឆ្លើយតបសមស្រប។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ជំងឺរាតត្បាតមានផលប៉ះពាល់យ៉ាងជ្រាលជ្រៅលើសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌។ តាមវិគីភីឌា វិធានការទប់ស្កាត់ដូចជាការបិទទីក្រុង ការហាមឃាត់ការធ្វើដំណើរ និងការបិទអាជីវកម្ម បានបណ្ដាលឱ្យមានវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចជាសកល។ ក្នុងអំឡុងពេលរោគរាតត្បាតកូវីដ-១៩ ខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ត្រូវបានរអាក់រអួល ហើយកំណើនសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសជាច្រើនបានធ្លាក់ចុះ។ រូបភាពបន្ទាត់តម្រង់ជួរនៅទីផ្សារទំនិញក្នុងទីក្រុងឡុងដ៍ អំឡុងពេលមានវិធានការគម្លាតសង្គម បង្ហាញពីការផ្លាស់ប្ដូរជីវិតប្រចាំថ្ងៃដែលជះឥទ្ធិពលដល់ទាំងការចំណាយ និងទំនាក់ទំនងសង្គម (វិគីភីឌា)។

ផ្នែកវប្បធម៌ក៏បានផ្លាស់ប្ដូរដែរ ដោយការពាក់ម៉ាស និងការងារពីចម្ងាយក្លាយជារឿងធម្មតា។ ការត្រៀមបង្ការល្អអាចកាត់បន្ថយការរំខានសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គម តាមរយៈការវិនិយោគទុកជាមុនលើប្រព័ន្ធសុខាភិបាល ការរៀបចំផែនការបន្តប្រតិបត្តិការអាជីវកម្ម និងការផ្ដល់សំណងសេដ្ឋកិច្ចដល់អ្នករងផលប៉ះពាល់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បន្ទាប់ពីបទពិសោធន៍ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរពីជំងឺកូវីដ-១៩ ការត្រៀមបង្ការជំងឺរាតត្បាតបានក្លាយជាប្រធានបទសំខាន់នៅលើឆាកអន្តរជាតិ។ អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) កំពុងដឹកនាំការចរចាសម្រាប់សន្ធិសញ្ញាសកលស្ដីពីការបង្ការ និងការឆ្លើយតបចំពោះជំងឺរាតត្បាត (យោងតាមរូបភាពផ្ដល់ព័ត៌មានពីវិគីភីឌា)។ សន្ធិសញ្ញានេះមានគោលបំណងពង្រឹងកិច្ចសហការរវាងប្រទេសនានា លើការចែករំលែកព័ត៌មាន ការផលិតវ៉ាក់សាំង និងការផ្ដល់ជំនួយបច្ចេកទេស។

ទន្ទឹមនឹងនេះ ប្រទេសជាច្រើនបានវិនិយោគលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសុខាភិបាលបន្ទាន់ ដូចជាការប្រែក្លាយមណ្ឌលសន្និបាតឱ្យក្លាយជាមន្ទីរពេទ្យបណ្ដោះអាសន្ន ដែលត្រូវបានគេមើលឃើញថាមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាលំហអាកាសខ្វះខាត ដូចបានបង្ហាញក្នុងរូបភាពពីវិគីភីឌា។ ការរៀបចំបែបនេះអាចធ្វើទៅបានដោយសារមានប្រព័ន្ធទឹក ភ្លើង និងប្រព័ន្ធសម្ពាធអវិជ្ជមាន (negative pressure) ត្រៀមរួចជាស្រេច។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការត្រៀមបង្ការជំងឺរាតត្បាតគឺពាក់ព័ន្ធដោយផ្ទាល់ ពីព្រោះកម្ពុជាស្ថិតក្នុងតំបន់ដែលងាយនឹងទទួលរងការផ្ទុះឡើងនៃជំងឺឆ្លង ដោយសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងការតភ្ជាប់ការធ្វើដំណើរអន្តរជាតិ។ ការរៀបចំខ្លួនជាមុន គឺជាគន្លឹះដើម្បីកាត់បន្ថយការបាត់បង់អាយុជីវិត និងផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ច។