ប្រទេសប៉ាពូអាស៊ីណូវែលហ្គីណេ
ទិដ្ឋភាពទូទៅ
ប្រភព: Wikipedia
តាមវិគីភីឌា ប៉ាពូអាស៊ីណូវែលហ្គីណេ (PNG) ដែលមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា រដ្ឋឯករាជ្យប៉ាពួញូវហ្គីណេ គឺជាប្រទេសកោះនៅក្នុងទ្វីបអូសេអានី។ ប្រទេសនេះគ្របដណ្តប់ផ្នែកខាងកើតនៃកោះញូវហ្គីណេ និងកោះរាប់រយនៅមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក ដោយមានរដ្ឋធានីគឺ ព័រម៉ូរេសប៊ី (Port Moresby)។ វិគីភីឌាបញ្ជាក់ថា ប្រទេសនេះមានផ្ទៃដី ៤៦២,៨៤០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងប្រជាជនប្រមាណ ៩,៩ លាននាក់ (ឆ្នាំ ២០២១)។ ព្រំប្រទល់ដីនៅខាងលិចជាប់នឹងឥណ្ឌូនេស៊ី ឯព្រំប្រទល់សមុទ្រនៅខាងត្បូងជាប់អូស្ត្រាលី និងនៅខាងកើតជាប់កោះសូឡូម៉ុន។ ប៉ាពូអាស៊ីណូវែលហ្គីណេទទួលបានឯករាជ្យពីអូស្ត្រាលីនៅឆ្នាំ ១៩៧៥ ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាប្រទេសដែលមានភាសាចម្រុះជាងគេបំផុតមួយលើពិភពលោក។
ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន
ប្រភព: Wikipedia
យោងតាមវិគីភីឌា ភូមិសាស្ត្ររបស់ប្រទេសនេះមានភាពចម្រុះ រាប់ចាប់ពីខ្ពង់រាបខ្ពស់ៗ ភ្នំភ្លើងសកម្ម រហូតដល់ទន្លេធំៗដូចជា ទន្លេហ្វ្លាយ (Fly River)។ ភ្នំវីលហែលម (Mount Wilhelm) មានកម្ពស់ ៤.៥០៩ ម៉ែត្រ ជាចំណុចខ្ពស់បំផុត។ ប្រទេសនេះក៏រួមបញ្ចូលកោះជាច្រើននៅក្នុងប្រជុំកោះប៊ីស្មាក (Bismarck) និងប៊ូហ្គេនវីល (Bougainville) ផងដែរ។ អាកាសធាតុគឺត្រូពិកសើម និងមានព្រៃក្រាស់។
ចំពោះប្រជាជនវិញ វិគីភីឌាបង្ហាញថា ប៉ាពូអាស៊ីណូវែលហ្គីណេមានភាសាកំណើតជាង ៨០០ ដែលជាចំនួនច្រើនជាងគេក្នុងពិភពលោក។ ភាសាសំខាន់ៗដែលប្រើប្រាស់ផ្លូវការមាន តុកពីស៊ីន (Tok Pisin) ភាសាអង់គ្លេស និងហ៊ីរីម៉ូទូ (Hiri Motu)។ ប្រជាជនភាគច្រើនជាជនជាតិមេឡាណេស៊ី និងមានសាសនាគ្រិស្ត (ប្រមាណ ៩៥%)។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ប្រភព: Wikipedia
តាមវិគីភីឌា វត្តមានរបស់មនុស្សនៅទីនេះមានយ៉ាងហោចណាស់ ៥០.០០០ ឆ្នាំ។ ជនជាតិអឺរ៉ុបបានមកដល់នៅសតវត្សទី១៦ ប៉ុន្តែការដាក់អាណានិគមបានចាប់ផ្តើមនៅសតវត្សទី១៩។ នៅឆ្នាំ ១៨៨៤ អាល្លឺម៉ង់និងចក្រភពអង់គ្លេសបានបែងចែកទឹកដី៖ អាល្លឺម៉ង់គ្រប់គ្រងភាគខាងជើង និងអង់គ្លេសគ្រប់គ្រងភាគខាងត្បូង (ក្រោយមកផ្ទេរឲ្យអូស្ត្រាលី)។ ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ អូស្ត្រាលីបានកាន់កាប់ទឹកដីអាល្លឺម៉ង់ ហើយក្រោយសង្គ្រាមបានទទួលអាណត្តិគ្រប់គ្រង។
ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ជប៉ុនបានឈ្លានពាន និងមានសមរភូមិធំៗដូចជា ប៊ូណា-ហ្គូណា (Buna-Gona)។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម ទឹកដីនេះបន្តក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អូស្ត្រាលី រហូតដល់ទទួលឯករាជ្យនៅថ្ងៃទី ១៦ កញ្ញា ១៩៧៥ ដែលមានលោក ម៉ៃឃើល សូម៉ារេ (Michael Somare) ជា “បិតាឯករាជ្យ”។ ក្រោយឯករាជ្យ ជម្លោះប៊ូហ្គេនវីល (១៩៨៨-១៩៩៨) បានផ្ទុះឡើងដោយសារបញ្ហារ៉ែ និងស្វ័យភាព។ នៅឆ្នាំ ២០១៩ ប្រជាមតិនៅប៊ូហ្គេនវីលបានបោះឆ្នោតគាំទ្រឯករាជ្យ ប៉ុន្តែការអនុវត្តមិនទាន់បានសម្រេចនៅឡើយទេ។
សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌
ប្រភព: Wikipedia
វិគីភីឌារាយការណ៍ថា សេដ្ឋកិច្ចប៉ាពូអាស៊ីណូវែលហ្គីណេពឹងផ្អែកលើកសិកម្ម (កាហ្វេ ស្ករ ប្រេងដូង) ការជីករ៉ែ (ស្ពាន់ មាស) និងឧស្ម័នធម្មជាតិ។ អណ្តូងរ៉ែធំៗដូចជា អូកតេឌី (Ok Tedi) និងប៉ាងហ្គូណា (Panguna) មានសារៈសំខាន់ តែប្រទេសនៅប្រឈមនឹងបញ្ហាពុករលួយ និងកង្វះហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។
ខាងវប្បធម៌ ប៉ាពូអាស៊ីណូវែលហ្គីណេរក្សាប្រពៃណីដ៏សម្បូរបែប ដូចជាពិធីបុណ្យស៊ីង-ស៊ីង (Sing-sing) ដែលបង្ហាញរបាំ តន្ត្រី និងសម្លៀកបំពាក់បុរាណ។ តាមវិគីភីឌា ក្រុមជនជាតិដើមដែលល្បីមាន ហ៊ូលី (Huli) ដែលមានសក់មុខប្លែកៗ និងអាសារ៉ូ (Asaro) ដែលពាក់ម៉ាស់ភក់។ សិល្បៈចម្លាក់ឈើ និងវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍កំពុងទាក់ទាញទេសចរណ៍។
ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន
ប្រភព: Wikipedia
សម្រាប់អ្នកអានចង្វាក់ខ្មែរ ប៉ាពូអាស៊ីណូវែលហ្គីណេមានភាពពាក់ព័ន្ធតាមរយៈកិច្ចសហប្រតិបត្តិការតំបន់។ ប្រទេសនេះជាអ្នកសង្កេតការណ៍ក្នុងអាស៊ាន ហើយបានធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ APEC ឆ្នាំ ២០១៨ ដែលពិភាក្សាពីពាណិជ្ជកម្មនិងការអភិវឌ្ឍ។ ទំនាក់ទំនងការទូតរវាងកម្ពុជា និងប៉ាពូអាស៊ីណូវែលហ្គីណេត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៩៦ ដោយមានការផ្លាស់ប្តូរបទពិសោធន៍កសិកម្មនិងទេសចរណ៍។
បច្ចុប្បន្ន សំណុំរឿងឯករាជ្យប៊ូហ្គេនវីល ការរញ្ជួយដី ការផ្ទុះភ្នំភ្លើង និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ គឺជាបញ្ហាដែលប្រទេសនេះកំពុងប្រឈម ហើយក៏ជាមេរៀនដ៏សំខាន់សម្រាប់តំបន់របស់យើងផងដែរ។ ក្នុងបរិបទភូមិសាស្ត្រនយោបាយ វត្តមានរបស់ចិននៅប៉ាស៊ីហ្វិកក៏កំពុងត្រូវបានតាមដានដោយសហគមន៍អន្តរជាតិ រួមទាំងកម្ពុជាផងដែរ។
អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ
មិនទាន់មានអត្ថបទទេ។