ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ខេត្តបាពួ គឺជាខេត្តមួយរបស់ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ដែលមានទីតាំងនៅភាគខាងកើតបំផុតនៃប្រទេសនេះ។ វារួមមានឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងជើងនៃកោះញូហ្គីណេខាងលិច (Western New Guinea) ព្រមទាំងកោះនានានៅក្នុងឈូងសមុទ្រសេនដឺរ៉ាវ៉ាស៊ិច (Cenderawasih Bay)។ តាមវិគីភីឌា ខេត្តនេះមានរាជធានីនៅទីក្រុងចាយ៉ាពូរ៉ា (Jayapura) ហើយត្រូវបានបែងចែកជា ៨ ស្រុក (regencies) និងទីក្រុងធំមួយ។ កាលពីមុន តំបន់នេះធ្លាប់ត្រូវបានស្គាល់ថា West Irian និងក្រោយមក Irian Jaya មុនពេលប្ដូរឈ្មោះមកជាបាពួក្នុងឆ្នាំ ២០០២។ ខេត្តបាពួជាផ្នែកមួយនៃតំបន់ប្រពៃណី Mamta-Saireri និងជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ដ៏សំខាន់របស់ប្រជាជនប៉ាពួ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ខេត្តបាពួមានផ្ទៃដីសរុបប្រមាណ ៨២.៦៨៩ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដោយភាគច្រើនគ្របដណ្តប់ទៅដោយព្រៃត្រូពិកក្រាស់ ខ្ពង់រាប និងទន្លេធំៗដូចជា ទន្លេម៉ាមបេរ៉ាម៉ូ (Mamberamo River)។ ឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងជើងសម្បូរទៅដោយជីវចម្រុះសមុទ្រដ៏សំខាន់។ រដ្ឋធានីចាយ៉ាពូរ៉ាជាទីក្រុងធំបំផុត និងជាមជ្ឈមណ្ឌលនយោបាយ-សេដ្ឋកិច្ច។ ចំនួនប្រជាជនក្នុងខេត្តនេះ តាមជំរឿនឆ្នាំ ២០២២ មានជាង ១ លាននាក់ ភាគច្រើនជាជនជាតិដើមប៉ាពួ រាប់បញ្ចូលក្រុមដូចជា បៀក (Biak) អមប្រៃ (Ambai) និងឌ្រា (Draa) ក្រៅពីនេះមានជនអន្តោប្រវេសន៍មកពីកោះដទៃនៃប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។ ភាសានិយាយក្នុងតំបន់មានរហូតដល់រាប់រយភាសា ប៉ុន្តែភាសាឥណ្ឌូណេស៊ីត្រូវបានប្រើជាភាសាផ្លូវការ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ តំបន់នេះធ្លាប់ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ចក្រភពហូឡង់តាំងពីសតវត្សទី ១៩ រហូតដល់ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី ២។ នៅឆ្នាំ ១៩៦២ កិច្ចព្រមព្រៀងញូវយ៉កបាននាំឲ្យមានការផ្ទេរអំណាចពីហូឡង់ទៅអង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយបន្ទាប់មកទៅឥណ្ឌូនេស៊ីនៅឆ្នាំ ១៩៦៣។ នៅឆ្នាំ ១៩៦៩ ឥណ្ឌូនេស៊ីបានរៀបចំ “ការបោះឆ្នោតដោយសេរី” (Act of Free Choice) ដែលបញ្ជាក់ពីការចូលរួមជាមួយឥណ្ឌូនេស៊ី។ យោងតាមវិគីភីឌា ដំណើរការនេះត្រូវបានរិះគន់យ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់ក្រុមឯករាជ្យ ដោយពួកគេអះអាងថាវាមិនបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីឆន្ទៈពិតប្រាកដរបស់ប្រជាជនប៉ាពួឡើយ។

ក្រោយមក ខេត្តនេះត្រូវបានហៅថាអ៊ីរៀនចាយ៉ា (Irian Jaya) រហូតដល់ការដួលរលំនៃរបបផ្ដាច់ការ ហើយក្នុងឆ្នាំ ២០០២ ឈ្មោះបានប្ដូរមកជាបាពួ។ នៅឆ្នាំ ២០០១ រដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌូនេស៊ីបានអនុម័តច្បាប់ស្វ័យភាពពិសេស (Otonomi Khusus) ដើម្បីផ្តល់សិទ្ធិបន្ថែមដល់តំបន់ និងទប់ស្កាត់ចលនាឯករាជ្យ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ជម្លោះប្រដាប់អាវុធរវាងក្រុមបះបោរប៉ាពួ និងកម្លាំងសន្តិសុខឥណ្ឌូនេស៊ីបានបន្តកើតមានរាប់ទសវត្សរ៍។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចនៃខេត្តបាពួពឹងផ្អែកជាចម្បងលើវិស័យកសិកម្ម រុក្ខារុក្ខកម្ម និងនេសាទ។ តាមវិគីភីឌា ដំណាំសាគូ (sago) គឺជាប្រភពម្ហូបអាហារស្នូល ដែលត្រូវបានកែច្នៃទៅជាម្ហូបប៉ាប៉េដា (papeda) ដែលជាម្ហូបប្រចាំតំបន់ និងមានប្រៀនពិសេសក្នុងពិធីជប់លៀង។ ត្រីក្រឹម (tuna) និងបង្កងក៏ជាផលិតផលនាំចេញដ៏សំខាន់ផងដែរ។ ទោះបីជាធនធានរ៉ែដូចជាមាស និងទង់ដែងមានវត្តមាននៅក្នុងតំបន់ជិតខាងក៏ដោយ សេដ្ឋកិច្ចក្នុងខេត្តនេះមិនពឹងផ្អែកខ្លាំងលើរ៉ែទេ ប៉ុន្តែផ្តោតទៅលើវិស័យកសិ-នេសាទ។

វប្បធម៌បាពួសម្បូរបែប និងមានលក្ខណៈប្លែកៗពីតំបន់ផ្សេងៗក្នុងឥណ្ឌូនេស៊ី។ របាំប្រពៃណីដូចជា របាំសង្គ្រាមអាហ្វៃតាណេង (Afaitaneng) របស់ជនជាតិអមប្រៃ និងរបាំព្យាបាលឈ្មោះ កេប៉ាឡាប៉ាន់ចាំង (Kepala Panjang) របស់ក្រុមឌ្រា ត្រូវបានសម្ដែងក្នុងពិធីប្រពៃណី។ ឧបករណ៍ភ្លេង Tifa ធ្វើពីឈើដែលមានអាយុកាលរាប់រយឆ្នាំ និងផ្ទះបុរាណការីវ៉ារី (kariwari) ដែលជាលំនៅដ្ឋានរួមគ្នារបស់សហគមន៍ ក៏ជាផ្នែកសំខាន់នៃមរតកវប្បធម៌ដែលកំពុងត្រូវបានអភិរក្ស។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ខេត្តបាពួនៅតែជាតំបន់ដែលទទួលការចាប់អារម្មណ៍ពីអន្តរជាតិ ដោយសារបញ្ហាស្វ័យភាព និងជម្លោះនយោបាយដែលបន្តកើតមាន។ យោងតាមវិគីភីឌា ស្ថាប័នសភាប្រជាជនបាពួ (Majelis Rakyat Papua - MRP) ដែលត្រូវបានបង្កើតក្នុងក្របខណ្ឌស្វ័យភាពពិសេស មានតួនាទីការពារផលប្រយោជន៍ជនជាតិដើម ប៉ុន្តែគូបដិបក្ខនិយមយល់ថាវាមិនគ្រប់គ្រាន់។ ក្រុមបះបោរប្រដាប់អាវុធ ដូចជា ក្រុមយោធារំដោះជាតិប៉ាពួខាងលិច (Free Papua Movement - OPM) បន្តធ្វើសកម្មភាពទាមទារឯករាជ្យ។

នៅលើឆាកអន្តរជាតិ អង្គការសិទ្ធិមនុស្សបានរាយការណ៍ពីការកើនឡើងនៃអំពើហិង្សា រួមទាំងការចាប់ខ្លួនរង្គាល និងការរឹតត្បិតសិទ្ធិថ្នាក់មូលដ្ឋាន។ ផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ជាពិសេសការកើនឡើងនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ ក៏គំរាមកំហែងដល់សហគមន៍ឆ្នេរជាច្រើនផងដែរ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីបាពួអាចជួយពង្រីកទស្សនៈស្តីពីនយោបាយតំបន់ ស្វ័យភាព និងសិទ្ធិជនជាតិដើម ដែលអាចភ្ជាប់ទៅនឹងបញ្ហាប្រហាក់ប្រហែលនៅក្នុងតំបន់អាស៊ាន។