ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ប៉ារ៉ាន់ត្រូពូស បូអ៊ីស៊ី គឺជាប្រភេទសត្វពពួកមនុស្សបុរាណ (hominin) ដែលរស់នៅក្នុងតំបន់អាហ្វ្រិកខាងកើត កាលពីប្រមាណ ២,៥ លានទៅ ១,១៥ លានឆ្នាំមុន តាមការរៀបរាប់របស់វិគីភីឌា។ ហ្វូស៊ីលគំរូ OH 5 ត្រូវបានរកឃើញដោយអ្នកជំនាញបុរាណវិទ្យា ម៉ារី លីគី (Mary Leakey) នៅឆ្នាំ ១៩៥៩ នៅជ្រលងភ្នំអូលឌូវ៉ៃ (Olduvai Gorge) ក្នុងប្រទេសតង់ហ្សានី ហើយត្រូវបានពិពណ៌នាដោយស្វាមីរបស់គាត់ ល្វីស លីគី (Louis Leakey) មួយខែក្រោយមក។ ប្រភេទនេះមានលក្ខណៈពិសេសដោយសារតែលលាដ៍ក្បាលធំ ឆ្អឹងថ្គាមរឹងមាំ និងធ្មេញកិនធំៗ ដែលធ្វើឱ្យវាទទួលបានរហ័សនាមថា "Nutcracker Man" (មនុស្សបំបែកគ្រាប់)។ ដើមឡើយវាត្រូវបានគេហៅថា "Zinjanthropus boisei" ប៉ុន្តែឥឡូវត្រូវបានចាត់ចូលទៅក្នុងពពួក Paranthropus ឬ Australopithecus អាស្រ័យលើទស្សនៈរបស់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ ដូចបានបញ្ជាក់ក្នុងវិគីភីឌា។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ហ្វូស៊ីលរបស់ប៉ារ៉ាន់ត្រូពូស បូអ៊ីស៊ី ត្រូវបានរកឃើញភាគច្រើននៅក្នុងប្រទេសតង់ហ្សានី (ជ្រលងភ្នំអូលឌូវ៉ៃ) កេនយ៉ា (តំបន់ Koobi Fora) និងអេត្យូពី យោងតាមវិគីភីឌា។ ផែនទីខាងលើបង្ហាញទីតាំងរកឃើញហ្វូស៊ីលនៃប្រភេទ Paranthropus ផ្សេងៗគ្នា ដោយ P. boisei ត្រូវបានសម្គាល់ពណ៌ក្រហម។ អ្នកដែលដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការសិក្សាអំពីប្រភេទនេះគឺគ្រួសារលីគី ជាពិសេសម៉ារី លីគី ដែលបានរកឃើញហ្វូស៊ីលដំបូង និងល្វីស លីគី ដែលបានវិភាគនិងពិពណ៌នា។ តំបន់ទាំងនេះសំបូរទៅដោយហ្វូស៊ីលមនុស្សបុរាណ ដែលជួយឲ្យយើងយល់ពីការវិវត្តរបស់មនុស្សជាតិ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ដូចដែលវិគីភីឌាបានរៀបរាប់ ប៉ារ៉ាន់ត្រូពូស បូអ៊ីស៊ី គឺជាសមាជិកមួយនៃពពួកអូស្ត្រាឡូពីធីស៊ីន (australopithecine) ដែលរស់នៅក្នុងសម័យព្រៃស្តូសីនដើម (Early Pleistocene) ប្រហែល ២,៥ ដល់ ១,១៥ លានឆ្នាំមុន។ ហ្វូស៊ីលដំបូងឈ្មោះ OH 5 ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាហូឡូទីប (holotype) ហើយត្រូវបានពិពណ៌នាជាផ្លូវការដោយ ល្វីស លីគី នៅឆ្នាំ ១៩៥៩។ នៅពេលនោះ គាត់បានដាក់ឈ្មោះថ្មីថា "Zinjanthropus boisei" ដោយសារតែលក្ខណៈពិសេសរបស់វា។ ប៉ុន្តែក្រោយមក អ្នកជំនាញផ្នែកនរវិទ្យាបានកំណត់ថាវាជាក្រុមដូចគ្នានឹងប្រភេទដទៃទៀតដែលមានឆ្អឹងរឹងមាំ ដូចជា Paranthropus robustus ដូច្នេះហើយបានបញ្ចូលវាទៅក្នុងពពួក Paranthropus វិញ។

ទោះយ៉ាងណាក្តី ការចាត់ថ្នាក់នេះមិនទាន់មានការឯកភាពគ្នានៅឡើយទេ។ អ្នកស្រាវជ្រាវខ្លះជឿថា Paranthropus មិនខុសគ្នាខ្លាំងពី Australopithecus ទេ ហើយគួរតែចាត់ចូលជាប្រភេទ Australopithecus boisei វិញ តាមវិគីភីឌា។ បញ្ហានេះនៅតែជាប្រធានបទពិភាក្សាក្នុងចំណោមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្ររហូតដល់សព្វថ្ងៃ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

បើទោះជាប៉ារ៉ាន់ត្រូពូស បូអ៊ីស៊ី ជាសត្វដែលផុតពូជអស់រាប់លានឆ្នាំក៏ដោយ វាបានបន្សល់ទុកនូវកេរដំណែលដ៏សំខាន់ខាងវប្បធម៌និងវិទ្យាសាស្ត្រ។ រូបគំរូនិងការធ្វើឡើងវិញនូវមុខមាត់របស់វា ដែលធ្វើឡើងដោយអ្នកជំនាញផ្នែកកោសល្យវិច័យ ដូចជារូបភាពខាងលើដោយ Cicero Moraes បានជួយឲ្យសាធារណជនស្រមៃឃើញពីរូបរាងរបស់មនុស្សបុរាណប្រភេទនេះ។ ហ្វូស៊ីលដើមត្រូវបានដាក់តាំងនៅក្នុងសារមន្ទីរល្បីៗជុំវិញពិភពលោក ដូចជាសារមន្ទីរប្រវត្តិសាស្ត្រធម្មជាតិនៅទីក្រុងឡុងដ៍ និងសារមន្ទីរ Smithsonian ដែលទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរណ៍និងអ្នកសិក្សាជាច្រើន។ ក្រៅពីនេះ ឈ្មោះហៅក្រៅ "Nutcracker Man" ក៏បានបង្ហាញខ្លួនក្នុងវប្បធម៌ប្រជាប្រិយ ដោយជានិមិត្តរូបនៃការស្វែងរកប្រភពដើមរបស់មនុស្សជាតិ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ន ការស្រាវជ្រាវអំពីប៉ារ៉ាន់ត្រូពូស បូអ៊ីស៊ី មិនទាន់ចប់សព្វគ្រប់នៅឡើយទេ។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របន្តសិក្សាអំពីរបបអាហារ ឥរិយាបថ និងទំនាក់ទំនងវិវត្តន៍របស់វាជាមួយមនុស្សសម័យថ្មី។ ការរកឃើញឆ្អឹងដងខ្លួនដូចជា OH 80 ដែលរួមមានឆ្អឹងភ្លៅនិងកាំដៃ បានបង្ហាញថាវាអាចមានសមត្ថភាពដើរត្រង់បានដូចមនុស្ស តាមវិគីភីឌា។ ការសិក្សាទាំងនេះមិនត្រឹមតែជួយយើងយល់ពីអតីតកាលប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងអាចផ្តល់ជាមេរៀនអំពីការបន្សាំខ្លួនរបស់សត្វទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាបច្ចុប្បន្នជាសកល។ ដូច្នេះ ប្រធានបទនេះនៅតែមានសារៈសំខាន់សម្រាប់អ្នកអានដែលចាប់អារម្មណ៍អំពីវិទ្យាសាស្ត្រនិងបុរេប្រវត្តិ។