ការលើកលែងទោស

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ការលើកលែងទោស (Pardon) គឺជាការសម្រេចចិត្តរបស់រដ្ឋាភិបាល ដើម្បីជួយសម្រាលដល់បុគ្គលម្នាក់ពីផលវិបាកផ្នែកច្បាប់ ដែលបណ្តាលមកពីការផ្តន្ទាទោសព្រហ្មទណ្ឌ។ យោងតាមសព្វាវចនាធិប្បាយ Wikipedia ការលើកលែងទោសអាចត្រូវបានផ្តល់ឲ្យមុន ឬក្រោយការកាត់ទោស អាស្រ័យលើច្បាប់នៃយុត្តាធិការនីមួយៗ។ វាជាផ្នែកមួយនៃអំណាចប្រតិបត្តិ ឬព្រះរាជាណាចក្រ ហើយខុសពីការបន្ថយទោស (commutation) ដែលគ្រាន់តែកាត់បន្ថយទោស តែមិនលុបចោលការកាត់ទោសឡើយ។

ការលើកលែងទោសមានច្រើនប្រភេទ។ ការលើកលែងទោសពេញលេញ (full pardon) លុបចោលទាំងស្រុងនូវទោស និងកំណត់ត្រាឧក្រិដ្ឋកម្ម។ ការលើកលែងទោសមានលក្ខខណ្ឌ (conditional pardon) តម្រូវឲ្យអ្នកទទួលអនុវត្តតាមលក្ខខណ្ឌជាក់លាក់។ ការលើកលែងទោសដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌ (absolute pardon) មិនមានការដាក់កំហិតអ្វីឡើយ។ ចំណែកការលើកលែងទូទៅ (amnesty) គឺសម្រាប់ក្រុមមនុស្សទាំងមូល ដូចជាអ្នកទោសនយោបាយ ឬក្នុងដំណើរស្តារសន្តិភាពជាដើម។

ការលើកលែងទោសតែងតែត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាយន្តការបង្ហាញមេត្តាធម៌ កែកំហុសតុលាការ ឬស្តារសមាហរណកម្មសង្គម។ ទោះយ៉ាងណា វាក៏អាចបង្កឲ្យមានភាពចម្រូងចម្រាស់ ប្រសិនបើត្រូវបានប្រើសម្រាប់ផលប្រយោជន៍នយោបាយ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

អំណាចនៃការលើកលែងទោសមានឫសគល់តាំងពីសម័យបុរាណ។ នៅក្នុងអរិយធម៌រ៉ូម អធិរាជមានសិទ្ធិលើកលែងទោសដល់ឧក្រិដ្ឋជន។ នៅក្នុងចក្រភពចិនបុរាណ ព្រះចៅអធិរាជក៏បានប្រើការលើកលែងទោសដើម្បីបង្ហាញព្រះទ័យសប្បុរសដែរ។ ទោះយ៉ាងណា ឫសគល់នៃការលើកលែងទោសទំនើបជាធម្មតាត្រូវបានភ្ជាប់ទៅនឹងប្រពៃណីរាជានិយមអឺរ៉ុប ជាពិសេសចក្រភពអង់គ្លេស ដែលព្រះមហាក្សត្រអាចផ្តល់ព្រះរាជទានលើកលែងទោស (royal pardon) ដល់ជនណាម្នាក់។

នៅក្នុងយុគសម័យទំនើប ប្រទេសជាច្រើនបានដាក់បញ្ចូលអំណាចនេះទៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក មាត្រា ២ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញអនុញ្ញាតឲ្យប្រធានាធិបតីលើកលែងទោសចំពោះឧក្រិដ្ឋកម្មសហព័ន្ធ លើកលែងតែករណីការចោទប្រកាន់ប្រធានាធិបតី (impeachment) ប៉ុណ្ណោះ។ នៅប្រទេសបារាំង ប្រធានាធិបតីធ្លាប់មានអំណាចលើកលែងទោសធំធេង ប៉ុន្តែត្រូវបានកាត់បន្ថយដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ ២០០៨ ដែលតម្រូវឲ្យមានការយល់ព្រមពីរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌។

នៅកម្ពុជា តាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ ១៩៩៣ ព្រះមហាក្សត្រមានព្រះរាជសិទ្ធិលើកលែងទោស និងលើកលែងទូទៅ ក្រោមការស្នើសុំពីគណៈរដ្ឋមន្ត្រី។ នេះគឺជាការបន្តប្រពៃណីរាជានិយម ដែលព្រះមហាក្សត្រជាប្រភពនៃយុត្តិធម៌ និងមេត្តាធម៌។

ការអនុវត្តន៍នៅកម្ពុជា

ការលើកលែងទោសនៅកម្ពុជាត្រូវបានអនុវត្តតាមនីតិវិធីជាក់លាក់។ អ្នកទោស ឬសាច់ញាតិអាចដាក់ពាក្យសុំទៅក្រសួងយុត្តិធម៌ ដោយភ្ជាប់ឯកសារពាក់ព័ន្ធ។ ក្រសួងនឹងពិនិត្យលក្ខខណ្ឌ ដូចជាប្រភេទនៃបទឧក្រិដ្ឋ រយៈពេលជាប់ពន្ធនាគារ ឥរិយាបថរបស់អ្នកទោស និងផលប្រយោជន៍សង្គម។ បន្ទាប់មក សំណុំរឿងត្រូវបានបញ្ជូនទៅទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រី និងថ្វាយព្រះមហាក្សត្រដើម្បីព្រះរាជានុញ្ញាត។

ជាទូទៅ ការលើកលែងទោសត្រូវបានប្រកាសក្នុងឱកាសបុណ្យធំៗ ដូចជា បុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ បុណ្យអុំទូក និងទិវាឯករាជ្យ។ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ អ្នកទោសរាប់រយនាក់ទទួលបានការលើកលែងទោស ឬការបន្ថយទោស។ ការអនុវត្តនេះមានគោលបំណងកាត់បន្ថយភាពចង្អៀតណែនក្នុងពន្ធនាគារ និងផ្តល់ឱកាសទីពីរដល់អ្នកទោសដែលបានកែខ្លួន។

ទោះយ៉ាងណា អង្គការសិទ្ធិមនុស្សមួយចំនួនបានរិះគន់ថា ដំណើរការលើកលែងទោសនៅកម្ពុជាខ្វះតម្លាភាព ហើយអាចត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាយន្តការដើម្បីបង្អាក់ការរិះគន់នយោបាយ ឬដើម្បីផលប្រយោជន៍របស់ឥស្សរជន។ ជាពិសេស ករណីលើកលែងទោសសម្រាប់អ្នកសកម្មជន ឬអ្នកនយោបាយ តែងតែទាក់ទាញការយកចិត្តទុកដាក់ពីសហគមន៍អន្តរជាតិ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងបរិបទពិភពលោក ការលើកលែងទោសនៅតែជាបញ្ហាដ៏ក្តៅគគុក។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ការលើកលែងទោសរបស់ប្រធានាធិបតីត្រូវបានគេពិនិត្យមើលយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ ជាពិសេសនៅពេលដែលវាពាក់ព័ន្ធនឹងសមាជិកគ្រួសារ ឬបុគ្គលជិតស្និទ្ធ។ ក្នុងអាណត្តិថ្មីៗនេះ ការលើកលែងទោសមួយចំនួនបានបង្កឲ្យមានការជជែកវែកញែកអំពីព្រំដែននៃអំណាចប្រធានាធិបតី និងការទទួលខុសត្រូវនយោបាយ។

នៅកម្ពុជា ការលើកលែងទោសនៅតែជាប្រធានបទដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការអនុវត្តយុត្តិធម៌ និងសិទ្ធិមនុស្ស។ ការសម្រេចចិត្តលើកលែងទោសក្នុងករណីធំៗ តែងតែទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ពីសាធារណៈជន និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ។ ឧទាហរណ៍ ការលើកលែងទោសដល់អ្នកទោសនយោបាយ ឬអ្នកកាសែត ត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាសញ្ញានយោបាយសំខាន់ និងអាចប៉ះពាល់ដល់កេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់រដ្ឋាភិបាលនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការតាមដានព័ត៌មានអំពីការលើកលែងទោសគឺជាមធ្យោបាយដ៏សំខាន់ដើម្បីយល់ដឹងពីការវិវត្តនៃនីតិរដ្ឋ និងសិទ្ធិពលរដ្ឋនៅកម្ពុជា។ ការយល់ដឹងអំពីមុខងារ និងផលប៉ះពាល់របស់វា អាចជួយឲ្យប្រជាពលរដ្ឋចូលរួមពិភាក្សាសង្គមប្រកបដោយការយល់ដឹង។