ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សភា (Parliament) គឺជាស្ថាប័ននីតិបញ្ញត្តិរបស់រដ្ឋមួយ។ យោងតាមវិគីភីឌា សភាជាទូទៅមានមុខងារសំខាន់បីគឺ៖ តំណាងឆន្ទៈអ្នកបោះឆ្នោត ការបង្កើតច្បាប់ និងការត្រួតពិនិត្យរដ្ឋាភិបាល (នីតិប្រតិបត្តិ) តាមរយៈសវនាការ និងការស៊ើបអង្កេតនានា។ តួនាទីរបស់វាមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងព្រឹទ្ធសភា (Senate) សភាសាសនា (Synod) ឬសភាតំណាង (Congress) ដែរ។ ពាក្យ «សភា» ត្រូវបានប្រើជាទូទៅនៅក្នុងប្រទេសដែលជារាជាធិបតេយ្យបច្ចុប្បន្ន ឬអតីតកាល ប៉ុន្តែក៏ត្រូវបានប្រើដើម្បីបរិយាយអំពីនីតិបញ្ញត្តិនៅក្នុងប្រព័ន្ធប្រធានាធិបតីមួយចំនួនផងដែរ។ តាមវិគីភីឌា សមាជិកសភាភាគច្រើនគឺជាអ្នកត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើស ហើយពួកគេអាចបង្កើតបានជាស្ថាប័នឯកសភា (មួយថ្នាក់) ឬទ្វេសភា (ពីរថ្នាក់)។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

សភាមានវត្តមាននៅទូទាំងពិភពលោក ចាប់ពីទ្វីបអឺរ៉ុប អាស៊ី អាហ្វ្រិក រហូតដល់អាមេរិក និងប៉ាស៊ីហ្វិក។ យោងតាមវិគីភីឌា អគារសភាអ៊ីស្លង់ Alþingishúsið ត្រូវបានសាងសង់នៅចន្លោះឆ្នាំ ១៨៨០ ដល់ ១៨៨១ និងជាផ្ទះរបស់សភា Althing ដែលជាសភាចំណាស់បំផុតមួយដែលនៅតែដំណើរការ។ សភាក៏មាននៅក្នុងប្រទេសតូចៗ ដូចជា Tuvalu នៅមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក និងតំបន់ស្វយ័តដូចជាកោះ Åland ផងដែរ ដែលបង្ហាញពីការរីករាលដាលនៃស្ថាប័នតំណាងប្រជាជន។ សមាជិកសភាត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសដោយប្រជាពលរដ្ឋ ដើម្បីឆ្លុះបញ្ចាំងពីឆន្ទៈ និងផលប្រយោជន៍របស់ពួកគេ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ឯកសារ Magna Carta ដែលចុះហត្ថលេខានៅឆ្នាំ ១២១៥ គឺជាព្រឹត្តិការណ៍គន្លឹះដែលកំណត់អំណាចព្រះមហាក្សត្រអង់គ្លេស និងបង្កើតគោលការណ៍ថា ព្រះមហាក្សត្រត្រូវការការយល់ព្រមពីរាស្ត្រដើម្បីដាក់ពន្ធ។ ឯកសារនេះបានចាក់គ្រឹះសម្រាប់សភាអង់គ្លេសសម័យក្រោយ។ នៅអឺរ៉ុបកណ្ដាល វិគីភីឌាបញ្ជាក់ថា ស៊ីមដំបូង (First Sejm) នៃប្រទេសប៉ូឡូញ បានកត់ត្រាច្បាប់នៅឆ្នាំ ១១៨០ ដែលបង្ហាញពីទម្រង់សភាពិគ្រោះផ្នែកនីតិកម្មតាំងពីបុរាណកាល។ សភាអ៊ីស្លង់ Althing ដែលបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ៩៣០ ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសភាដំណាលកាលចំណាស់ជាងគេបំផុតមួយ។ តាមវិគីភីឌា អគារ Binnenhof នៅប្រទេសហុល្លង់ គឺជាអគារសភាចំណាស់ជាងគេដែលនៅតែប្រើប្រាស់រហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ ការវិវត្តរបស់សភាពីស្ថាប័នប្រឹក្សាព្រះមហាក្សត្រទៅជាស្ថាប័នប្រជាធិបតេយ្យបានបន្តរាប់សតវត្ស។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សភាដើរតួនាទីស្នូលក្នុងសេដ្ឋកិច្ចតាមរយៈការអនុម័តថវិកាជាតិ ពន្ធដារ និងច្បាប់ពាក់ព័ន្ធ។ យោងតាមវិគីភីឌា «អំណាចលើហិរញ្ញវត្ថុ» (power of the purse) គឺជាមុខងារមូលដ្ឋានរបស់សភា ដែលធានាគណនេយ្យភាពរបស់រដ្ឋាភិបាល។ ផ្នែកវប្បធម៌វិញ អគារសភាជាច្រើនជានិមិត្តរូបស្ថាបត្យកម្ម និងបេតិកភណ្ឌជាតិ ដូចជា វិមាន Westminster នៅទីក្រុងឡុងដ៍ អគារសភាហុងគ្រីនៅ Budapest និងអគារសភាកាណាដានៅ Ottawa ជាដើម។ តាមវិគីភីឌា ការរៀបចំកៅអីប្រឈមមុខគ្នានៅក្នុងរដ្ឋសភាចក្រភពអង់គ្លេស ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជំរុញឲ្យមានរបៀបពិភាក្សាបែបគូបដិបក្ខ។ រីឯសភាជប៉ុន និងសភាជាច្រើនទៀត ប្រើទម្រង់រាងពាក់កណ្ដាលរង្វង់ (hemicycle)។ សាលប្រជុំខ្លះ ដូចជាសាលសភាហ្វាំងឡង់ មានរចនាបថ Art Deco។ ទំនៀមទម្លាប់ និងស្ថាបត្យកម្មសភាទាំងនេះ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌របស់ប្រទេសនីមួយៗ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងយុគសម័យទំនើប សភានៅតែជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃអភិបាលកិច្ចប្រជាធិបតេយ្យ។ យោងតាមវិគីភីឌា សភាស្កុតឡេនដែលបានបើកឡើងវិញក្នុងនាមជាស្ថាប័នជាតិមួយ ជាឧទាហរណ៍នៃនិន្នាការវិមជ្ឈការនយោបាយ និងការផ្ដល់ស្វ័យភាពដល់តំបន់។ ប្រទេសមួយចំនួនបានសាងសង់អគារសភាថ្មី ដូចជាអគារសភាថ្មីនៅញូដេលី ប្រទេសឥណ្ឌា ដើម្បីបំពេញតម្រូវការទំហំ និងបច្ចេកវិទ្យាទំនើប។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីប្រព័ន្ធសភាជួយឲ្យយើងតាមដានដំណើរការនយោបាយនៅកម្ពុជា (ដែលមានរដ្ឋសភា និងព្រឹទ្ធសភា) ក៏ដូចជានិន្នាការសកល ដូចជាការពិភាក្សាអំពីកំណែទម្រង់សភា និងតួនាទីរបស់សភាក្នុងការដោះស្រាយវិបត្តិបច្ចុប្បន្នផ្សេងៗ។