ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ថវិកាក្រសួងការពារជាតិសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលគេស្គាល់ជាទូទៅថាជា ថវិកាប៉ង់តាហ្គន គឺជាថវិកាប្រចាំឆ្នាំដែលត្រូវបានអនុម័តដោយសភា សម្រាប់ផ្តល់មូលនិធិដល់កងទ័ព និងប្រតិបត្តិការការពារជាតិរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ យោងតាមវិគីភីឌា ថវិកាមូលដ្ឋានសម្រាប់ឆ្នាំសារពើពន្ធ ២០២៤ មានចំនួនប្រមាណ ៨៤២ ពាន់លានដុល្លារ ដែលធ្វើឲ្យសហរដ្ឋអាមេរិកក្លាយជាប្រទេសដែលមានការចំណាយយោធាច្រើនជាងគេក្នុងពិភពលោក។ BBC បានរាយការណ៍ស្រដៀងគ្នាថា ថវិកានេះធំជាងថវិកាយោធារបស់ប្រទេសចំនួន ១០ បន្ទាប់រួមបញ្ចូលគ្នា។

ថវិកានេះគ្របដណ្តប់លើវិស័យជាច្រើន រួមមាន ប្រាក់ខែទាហាន ការថែទាំឧបករណ៍ ការស្រាវជ្រាវនិងអភិវឌ្ឍន៍ (R&D) ការទិញអាវុធថ្មីៗ និងប្រតិបត្តិការនៅបរទេស។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

យោងតាមវិគីភីឌា ក្រសួងការពារជាតិសហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៧ ដោយច្បាប់សន្តិសុខជាតិ (National Security Act) ដែលបង្រួបបង្រួមក្រសួងសង្គ្រាម និងក្រសួងកងទ័ពជើងទឹក។ មុនពេលនោះ ការចំណាយយោធាមានការប្រែប្រួលតាមតម្រូវការសង្គ្រាម។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ ថវិកាការពារជាតិបានស្មើនឹងជិត ៤០% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) របស់អាមេរិក ប៉ុន្តែបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងក្រោយសង្គ្រាម។

ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមត្រជាក់ ថវិកាប៉ង់តាហ្គននៅតែខ្ពស់ ដើម្បីទប់ទល់នឹងសហភាពសូវៀត និងកម្លាំងកុម្មុយនីស្ត។ ក្រោយការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀតក្នុងឆ្នាំ ១៩៩១ ថវិកាបានថយចុះឈានដល់ចំណុចទាបបំផុតក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០។ ទោះជាយ៉ាងណា ព្រឹត្តិការណ៍ ១១ កញ្ញា ២០០១ បាននាំឲ្យមានការកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងម្តងទៀត។ យោងតាមការិយាល័យថវិកាសភា (CBO) ចំណាយការពារជាតិបានកើនពីប្រមាណ ២៩០ ពាន់លានដុល្លារក្នុងឆ្នាំ ២០០០ ដល់ជាង ៧០០ ពាន់លានដុល្លារក្នុងទសវត្សរ៍ ២០១០។

ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ ការកើនឡើងនៃឥទ្ធិពលចិន និងរុស្ស៊ី បានជំរុញឲ្យមានការដំឡើងថវិកាបន្ថែមទៀត ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើបច្ចេកវិទ្យាទំនើបដូចជា បញ្ញាសិប្បនិមិត្ត (AI) និងសមត្ថភាពអវកាស។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ថវិកាប៉ង់តាហ្គនមានឥទ្ធិពលធំធេងលើសេដ្ឋកិច្ចអាមេរិក។ BBC បានរាយការណ៍ថា វិស័យការពារជាតិផ្តល់ការងារដោយផ្ទាល់និងប្រយោលដល់ពលរដ្ឋរាប់លាននាក់។ ក្រុមហ៊ុនយក្សដូចជា Lockheed Martin, Boeing, RTX (អតីត Raytheon) និង Northrop Grumman ពឹងផ្អែកលើកិច្ចសន្យារយៈពេលវែងជាមួយរដ្ឋាភិបាល។ វត្តមានមូលដ្ឋានយោធា និងរោងចក្រផលិតអាវុធបានធ្វើឲ្យសេដ្ឋកិច្ចក្នុងរដ្ឋមួយចំនួនដូចជា វឺជីនៀ និងតិចសាស់ ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើចំណាយយោធា។

នៅផ្នែកវប្បធម៌ យោងតាមវិគីភីឌា ការចំណាយយោធាដ៏ធំធេងនេះបានបង្កើតឲ្យមានការពិភាក្សាជាបន្តអំពី "ស្មុគ្រស្មាញយោធា-ឧស្សាហកម្ម" (military-industrial complex) ដែលត្រូវបានព្រមានដោយអតីតប្រធានាធិបតី Dwight D. Eisenhower ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦១។ ពាក្យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធរវាងឧស្សាហកម្មការពារជាតិ និងអ្នកធ្វើនយោបាយ។ តាមការរាយការណ៍របស់ BBC អ្នកវិភាគខ្លះយល់ថា ថវិកានេះលើកកម្ពស់ការពឹងផ្អែកលើកម្លាំងយោធាជាជាងការទូត។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងបរិយាកាសភូមិសាស្ត្រនយោបាយបច្ចុប្បន្ន ថវិកាប៉ង់តាហ្គនសម្រាប់ឆ្នាំ ២០២៥ និង ២០២៦ កំពុងត្រូវបានជជែកយ៉ាងក្តៅគគុកនៅក្នុងសភា។ យោងតាម BBC រដ្ឋបាលសហព័ន្ធបច្ចុប្បន្នបានស្នើសុំថវិកាជាង ៨៩៥ ពាន់លានដុល្លារ ដែលសង្កត់ធ្ងន់លើការប្រកួតប្រជែងជាមួយចិនក្នុងតំបន់ឥណ្ឌូ-ប៉ាស៊ីហ្វិក និងការគាំទ្រដល់អ៊ុយក្រែន និងអ៊ីស្រាអែល។ ប៉ុន្តែ Xinhua នៃរដ្ឋាភិបាលចិន បានរាយការណ៍ថា ការដំឡើងថវិកានេះគឺជាការបង្កភាពតានតឹង និងជាការគំរាមកំហែងដល់សន្តិភាពពិភពលោក។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការផ្លាស់ប្តូរថវិកាយោធាអាមេរិកអាចមានឥទ្ធិពលតាមរយៈជំនួយសន្តិសុខ និងទីតាំងភូមិសាស្ត្រនយោបាយរបស់ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ យោងតាមវិគីភីឌា ទំនាក់ទំនងយោធារវាងអាមេរិកនិងកម្ពុជាមានភាពស្មុគស្មាញ ដោយសារការពង្រឹងទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-ចិន។ កម្ពុជាបានទទួលការហ្វឹកហ្វឺននិងឧបករណ៍យោធាមួយចំនួនពីអាមេរិក ប៉ុន្តែក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ ការផ្តោតអាទិភាពរបស់អាមេរិកបានផ្លាស់ប្តូរ ដែលធ្វើឲ្យកម្ពុជាត្រូវយកចិត្តទុកដាក់លើតុល្យភាពរវាងមហាអំណាច។