ឱសថសាស្ត្រ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ឱសថសាស្ត្រ គឺជាវិទ្យាសាស្ត្រនៃថ្នាំ និងឱសថ។ វាសិក្សាអំពីប្រភពដើម សមាសភាពគីមី និងអន្តរកម្មរបស់សារធាតុជាមួយប្រព័ន្ធជីវសាស្ត្រ។ ការសិក្សានេះធ្វើឡើងតាមរយៈ ឱសថសកម្មភាព (pharmacokinetics) ដែលពិនិត្យពីរបៀបដែលរាងកាយគ្រប់គ្រងថ្នាំ (ការស្រូប ការចែកចាយ ការបំប្លែង និងការបញ្ចេញ) និង ឱសថប្រេតិកម្ម (pharmacodynamics) ដែលសិក្សាពីឥទ្ធិពលរបស់ថ្នាំទៅលើដំណើរការជីវគីមីធម្មតា និងមិនធម្មតា។ លើសពីនេះ វិស័យនេះក៏រួមបញ្ចូលការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្រាប់ការព្យាបាល (therapeutic use) និងការសិក្សាអំពីជាតិពុល (toxicology)។ សារធាតុដែលមានលក្ខណៈសម្បត្តិជាឱសថត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាឱសថ (pharmaceuticals) ចំណែកពាក្យ «ថ្នាំ» (drug) សំដៅលើភ្នាក់ងារគីមីណាមួយដែលផ្លាស់ប្តូរដំណើរការជីវសាស្ត្រ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ឱសថសាស្ត្រមិនត្រូវបានកំណត់ដោយព្រំដែនភូមិសាស្ត្រទេ ប៉ុន្តែការស្រាវជ្រាវ និងការអនុវត្តវាត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទូទាំងពិភពលោក។ តាមរូបភាពពីវិគីភីឌា អ្នកជំនាញពុលវិទ្យា (toxicologist) គឺជាផ្នែកមួយនៃក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដែលធ្វើការក្នុងវិស័យនេះ ដោយពួកគេតែងធ្វើការនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីសិក្សាពីសុវត្ថិភាពនិងផលប៉ះពាល់នៃសារធាតុគីមី។ អ្នកជំនាញឱសថសាស្ត្រផ្សេងទៀតរួមមានឱសថការី និងឱសថវិទូ ដែលធ្វើការជាមួយថ្នាំដោយផ្ទាល់ក្នុងការថែទាំអ្នកជំងឺ និងការអភិវឌ្ឍឱសថថ្មី។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការប្រើប្រាស់ថ្នាំមានប្រវត្តិយូរអង្វែង។ តាមវិគីភីឌា អាភៀន (opium) ដែលកើតពីដើមអាភៀន ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាថ្នាំតាំងពីមុនឆ្នាំ ១១០០ មុនគ.ស.។ នេះបង្ហាញថាមនុស្សជាតិបានស្វែងយល់ពីឥទ្ធិពលនៃសារធាតុធម្មជាតិតាំងពីសម័យបុរាណ។ នៅក្នុងយុគសម័យក្រោយមក ការសិក្សាជាប្រព័ន្ធអំពីរបៀបដែលសារធាតុទាំងនេះដំណើរការបានវិវត្តទៅជាវិទ្យាសាស្ត្រឱសថសាស្ត្រ ដោយផ្អែកលើគោលការណ៍ pharmacokinetics និង pharmacodynamics។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងឱសថសាស្ត្រ ការស្រាវជ្រាវថ្នាំមានសារសំខាន់ខាងសេដ្ឋកិច្ចព្រោះវាដឹកនាំទៅរកការផលិតឱសថដែលអាចរកប្រាក់ចំណេញបានច្រើន។ តាមវិគីភីឌា ខ្សែកោងកម្រិតដូសការឆ្លើយតប (dose-response curves) គឺជាឧបករណ៍ដែលត្រូវបានសិក្សាយ៉ាងទូលំទូលាយដើម្បីកំណត់បរិមាណថ្នាំដែលមានប្រសិទ្ធភាពនិងសុវត្ថិភាព។ ការយល់ដឹងពីខ្សែកោងទាំងនេះជួយឱ្យក្រុមហ៊ុនឱសថ និងអ្នកស្រាវជ្រាវអភិវឌ្ឍថ្នាំដែលមានតុល្យភាពរវាងប្រសិទ្ធភាពនិងជាតិពុល។ ក្រៅពីនេះ ឱសថសាស្ត្រមានឥទ្ធិពលវប្បធម៌ ដោយការប្រើប្រាស់ថ្នាំបានផ្លាស់ប្តូររបៀបដែលសង្គមព្យាបាលជំងឺ ចាប់ពីឱសថបុរាណរហូតដល់ឱសថទំនើប។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ឱសថសាស្ត្របន្តមានសារៈសំខាន់ក្នុងវិស័យសុខាភិបាល។ ចំណេះដឹងពីរបៀបដែលថ្នាំមានអន្តរកម្មជាមួយរាងកាយជួយក្នុងការព្យាបាលជំងឺប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងកាត់បន្ថយផលរំខាន។ នៅក្នុងសង្គមខ្មែរ ការយល់ដឹងអំពីឱសថសាស្ត្រអាចជួយពលរដ្ឋឱ្យប្រើប្រាស់ថ្នាំដោយត្រឹមត្រូវ ជៀសវាងការប្រើប្រាស់ខុស និងយល់ពីសារៈសំខាន់នៃការធ្វើតេស្តថ្នាំមុនពេលដាក់លក់។ ទន្ទឹមនឹងនេះ បញ្ហាដូចជាការធន់នឹងថ្នាំផ្សះ និងការស្រាវជ្រាវថ្នាំថ្មីសម្រាប់ជំងឺឆ្លង គឺជាប្រធានបទដែលគេតែងឃើញក្នុងព័ត៌មាន។ តាមវិគីភីឌា សារធាតុដែលមានលក្ខណៈឱសថត្រូវបានកំណត់តាមរយៈការស្រាវជ្រាវជាប្រព័ន្ធ ដែលបញ្ជាក់ពីតួនាទីសំខាន់នៃវិស័យនេះក្នុងការការពារសុខភាពសាធារណៈ។