ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សប្បុរសធម៌ (Philanthropy) គឺជាទម្រង់មួយនៃអត្ថប្រយោជន៍ដល់អ្នកដទៃ (altruism) ដែលមាននិយមន័យថា "គំនិតផ្តួចផ្តើមឯកជនសម្រាប់ប្រយោជន៍សាធារណៈ ដោយផ្តោតលើគុណភាពជីវិត" នេះបើតាមការចុះផ្សាយរបស់វិគីភីឌា។ ពាក្យនេះច្រើនតែត្រូវបានប្រើជំនួសគ្នានឹងពាក្យ "ធម្មនុញ្ញ" (charity) ប៉ុន្តែសប្បុរសធម៌សម័យទំនើបមានការវិវឌ្ឍន៍យ៉ាងខ្លាំង គឺផ្តល់ជំនួយរយៈពេលវែង និងបង្កើតការផ្លាស់ប្តូរជាប្រព័ន្ធ ជាជាងការសង្គ្រោះបន្ទាន់តែម្តងដូចជាការធ្វើធម្មនុញ្ញបុរាណ។

វិគីភីឌាបានគូសបញ្ជាក់បន្ថែមថា សប្បុរសធម៌ខុសពីគម្រោងអាជីវកម្ម ដែលជាគំនិតផ្តួចផ្តើមឯកជនសម្រាប់ប្រយោជន៍ឯកជន និងខុសពីកិច្ចខិតខំរបស់រដ្ឋាភិបាល ដែលជាគំនិតផ្តួចផ្តើមសាធារណៈដើម្បីប្រយោជន៍សាធារណៈ។ អ្នកដែលប្រតិបត្តិសប្បុរសធម៌ ត្រូវបានហៅថា មហាសប្បុរសជន (philanthropist)។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ការអនុវត្តសប្បុរសធម៌មាននៅទូទាំងពិភពលោក និងបានកើតមានតាំងពីយូរលង់ណាស់មកហើយ។ តាមឯកសារវិគីភីឌា ការធ្វើធម្មនុញ្ញ (charity) ត្រូវបានគេកត់ត្រានៅប្រទេសអេហ្ស៊ីប ជាច្រើនសតវត្សរ៍មុនសម័យគ្រិស្តសាសនា ហើយមានប្រភពដើមពីការអនុវត្តខាងសាសនា។ ឧទាហរណ៍មួយនៃមហាសប្បុរសជនដំបូងគេ គឺលោក Herodes Atticus ជាជនជាតិក្រិកដែលរស់នៅក្នុងអាណាចក្ររ៉ូម នៅសតវត្សរ៍ទី ២ នៃគ្រិស្តសករាជ ដែលបានផ្តល់មូលនិធិដល់គម្រោងសាធារណៈជាច្រើន។

នៅសម័យក្រោយមក មានបុគ្គលល្បីឈ្មោះដូចជា William Wilberforce នៃចក្រភពអង់គ្លេស ដែលលះបង់ជីវិតដើម្បីយុទ្ធនាការប្រឆាំងទាសភាពក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៩។ ថ្មីៗនេះ Lamia bint Majed al-Saud មហាសប្បុរសជនសាអូឌីតបានក្លាយជានិមិត្តរូបនៃសប្បុរសធម៌នៅមជ្ឈិមបូព៌ា។ ទាំងនេះបង្ហាញថាសប្បុរសធម៌មិនមានព្រំដែនភូមិសាស្ត្រទេ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ឫសគល់នៃសប្បុរសធម៌ត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងការអនុវត្តធម្មនុញ្ញបុរាណ ដែលភាគច្រើនជំរុញដោយជំនឿសាសនា។ កំណត់ត្រាស្តីពីការផ្តល់ទានមានតាំងពីសម័យអេហ្ស៊ីប ជាច្រើនសតវត្សរ៍មុនគ្រិស្តសករាជ។ ក្រោយមក ទម្រង់នៃស្ថាប័នសប្បុរសធម៌បានចាប់កំណើតនៅអឺរ៉ុបក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៨ ដូចជា មន្ទីរពេទ្យ Foundling Hospital នៅទីក្រុងឡុងដ៍ (ប្រហែលឆ្នាំ ១៧៥៣) ដែលផ្តល់ទីជំរកដល់កុមារបោះបង់ចោល (អគារដើមត្រូវបានរុះរើក្រោយមក)។

នៅសតវត្សរ៍ទី ១៩ សប្បុរសធម៌បានពង្រីកទៅដល់ចលនាសង្គម ដោយមានការចូលរួមពីមហាសប្បុរសជនដូចជា William Wilberforce ដែលតស៊ូប្រឆាំងទាសភាព។ អង្គការកាកបាទក្រហម (Red Cross) បានផ្តល់ជំនួយមនុស្សធម៌ក្នុងសមរភូមិ Gravelotte ឆ្នាំ ១៨៧០ ហើយការអំពាវនាវសប្បុរសធម៌តាមរយៈផ្ទាំងរូបភាពបានក្លាយជាយុទ្ធសាស្ត្រសំខាន់ដូចបង្ហាញក្នុងរូបភាពខាងលើ។ ចូលដល់សតវត្សរ៍ទី ២០ មហាសប្បុរសជនឧស្សាហកម្មអាមេរិក ដូចជា Andrew Carnegie និង John D. Rockefeller បានបង្កើតមូលនិធិធំៗ ដែលកំណត់គំរូថ្មីនៃការផ្តល់ជំនួយជាប្រព័ន្ធ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សប្បុរសធម៌មានតួនាទីសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់ ព្រោះវាជាយន្តការចែកចាយទ្រព្យសម្បត្តិពីអ្នកមានទៅសង្គម ដោយមិនឆ្លងកាត់រដ្ឋាភិបាល។ ក្នុងយុគសម័យឧស្សាហកម្ម មូលធននិយមធំៗបានប្រើមូលនិធិសប្បុរសធម៌ដើម្បីកសាងស្ថាប័នសាធារណៈ ដែលអ្នកខ្លះចាត់ទុកថាជាការវិនិយោគលើកិត្តិយសសង្គម។ ឧទាហរណ៍ លោក Andrew Carnegie បានឧបត្ថម្ភវិស័យអប់រំ និងវប្បធម៌យ៉ាងទូលំទូលាយ។

ប៉ុន្តែ វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា មានការរិះគន់ជាច្រើនចំពោះការប្រើប្រាស់សប្បុរសធម៌ជាឧបករណ៍បិទបាំងប្រភពទ្រព្យដែលមានបញ្ហា។ រូបគំនូរជីវចល "Blasts from The Ram's Horn" នៅឆ្នាំ ១៩០២ បានបង្ហាញពីតួអង្គមូលធននិយមឈ្មោះ Lovegold ដែលកំពុងឈរលើស្មាមនុស្សសាមញ្ញម្នាក់ ហើយផ្លុំត្រែប្រកាសអំណោយសប្បុរសធម៌របស់គេ។ នៅផ្ទៃខាងក្រោយ គេឃើញអ្នកក្រីក្រ និងអគារដែលបង្កើតទ្រព្យរបស់គេតាមរយៈបារី សាលស្រា និងការជួលអាផាតមិន។ រូបតុក្កតានេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីការចោទសួរសីលធម៌ជុំវិញសប្បុរសធម៌ថា តើវាពិតជាការជួយសង្គម ឬគ្រាន់តែជាការលាងសម្អាតភាពឧក្រិដ្ឋនៃប្រភពទ្រព្យ?

ខាងផ្នែកវប្បធម៌ សាសនាស្ទើរតែគ្រប់គ្រង់បានលើកកម្ពស់ការផ្តល់ទានជាកាតព្វកិច្ចសីលធម៌។ កេរដំណែលនេះបានបង្កើតឲ្យមានបណ្តាញសប្បុរសធម៌ដែលបន្តដល់សព្វថ្ងៃ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សប្បុរសធម៌នៅសតវត្សរ៍ទី ២១ បានផ្លាស់ប្តូរទិសដៅឆ្ពោះទៅរកការដោះស្រាយបញ្ហាសកលដូចជាការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ជំងឺរាតត្បាត និងវិសមភាពសេដ្ឋកិច្ច។ តាមវិគីភីឌា ទម្រង់ទំនើបនេះផ្តោតលើជំនួយរយៈពេលវែង និងការផ្លាស់ប្តូរជាប្រព័ន្ធ មិនមែនត្រឹមតែការសង្គ្រោះបន្ទាន់ទេ។

ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងគឺមហាសប្បុរសជនដូចជា Lamia bint Majed al-Saud មកពីប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត ដែលបានចូលរួមយ៉ាងសកម្មក្នុងការងារមនុស្សធម៌នាពេលថ្មីៗនេះ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅកម្ពុជានិងសហគមន៍នៅបរទេស សប្បុរសធម៌គឺជាគំនិតដែលអាចអនុវត្តបាននៅគ្រប់កម្រិត ចាប់ពីការចូលរួមក្នុងអង្គការមូលដ្ឋាន រហូតដល់ការគាំទ្រគម្រោងថ្នាក់អន្តរជាតិ។ ការយល់ដឹងអំពីប្រវត្តិ និងតួនាទីរបស់សប្បុរសធម៌អាចជម្រុញឲ្យមានការចូលរួមយ៉ាងសកម្មក្នុងការកសាងសង្គមមួយដែលប្រសើរជាងមុន។