ចោរសមុទ្រ
ទិដ្ឋភាពទូទៅ
ប្រភព: Wikipedia
ចោរសមុទ្រ (Piracy) គឺជាទង្វើនៃការប្លន់ ឬអំពើហិង្សាឧក្រិដ្ឋកម្ម ដែលប្រព្រឹត្តដោយអ្នកវាយប្រហារតាមនាវា ឬទូក លើនាវាមួយផ្សេងទៀត ឬតាមតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ ដោយមានគោលបំណងលួចទំនិញ ឧបករណ៍មានតម្លៃ ឬចាប់ជំរិតមនុស្ស។ តាម Wikipedia អ្នកដែលប្រព្រឹត្តអំពើបែបនេះត្រូវបានហៅថា "ចោរសមុទ្រ" (pirates) ហើយនាវាដែលប្រើប្រាស់សម្រាប់សកម្មភាពនេះត្រូវបានគេហៅថា "នាវាចោរសមុទ្រ"។
បាតុភូតនេះមានវត្តមានគ្រប់សម័យកាល និងគ្រប់មហាសមុទ្រ ចាប់ពីសម័យបុរាណរហូតដល់សតវត្សទី២១។ ច្រកចង្អៀតដែលបង្ខំចលនាដឹកជញ្ជូនពាណិជ្ជកម្មទៅតាមផ្លូវដែលអាចព្យាករណ៍បាន បានបង្កើតឱកាសសម្រាប់ចោរសមុទ្រ និងអ្នកវាយប្រហារពាណិជ្ជកម្ម (privateering) អស់រយៈពេលជាយូរយារណាស់មកហើយ។
ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន
ប្រភព: Wikipedia
តាមឯកសារចំណេះដឹងសំខាន់ៗ ចោរសមុទ្រកើតមានច្រើនបំផុតនៅតំបន់ភូមិសាស្ត្រដែលមានការដឹកជញ្ជូនច្រើន ប៉ុន្តែមានសមត្ថភាពប៉ូលីសសមុទ្រកម្រិតទាប។ តំបន់ដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់រួមមាន៖ ច្រកសមុទ្រ Malacca នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍, ឆ្នេរសមុទ្រសូម៉ាលី និងឈូងសមុទ្រ Aden នៅអាហ្វ្រិកខាងកើត, ឈូងសមុទ្រ Guinea នៅអាហ្វ្រិកខាងលិច, និងតំបន់ការ៉ាប៊ីនក្នុងសម័យអាណានិគម។
ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃចោរសមុទ្របង្ហាញពីការចូលរួមរបស់ក្រុមប្រជាជនជាច្រើនជុំវិញពិភពលោក រួមមានសមុទ្រជន (Sea Peoples) នៅសម័យបុរាណ, ពួក Viking នៅអឺរ៉ុបខាងជើង, ពួក Wokou (ចោរសមុទ្រជប៉ុន) នៅអាស៊ីខាងកើត, ពួក Iranun និង Moro នៅហ្វីលីពីន, ពួក Bugis នៅឥណ្ឌូនេស៊ី និងពួក Barbary នៅអាហ្វ្រិកខាងជើង។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
បានវាយប្រហារនាវាចរនៅតំបន់ Aegean និងមេឌីទែរ៉ាណេ។ នៅសម័យកណ្តាលអឺរ៉ុប ចោរសមុទ្របានក្លាយជាបញ្ហាធ្ងន់ធ្ងរនៅសមុទ្រ Baltic ដោយសារក្រុម Victual Brothers (Vitalienbrüder) ដែលមានមេដឹកនាំល្បីឈ្មោះមួយរូបគឺ Klaus Störtebeker។
សតវត្សទី១៦ ដល់ដើមសតវត្សទី១៨ ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា "សម័យមាសនៃចោរសមុទ្រ" (Golden Age of Piracy) នៅតំបន់ការ៉ាប៊ីន និងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក។ ឈ្មោះល្បីៗរួមមាន Henry Morgan ដែលបានឆក់ប្លន់ និងដុតបំផ្លាញទីក្រុង Panama ក្នុងឆ្នាំ១៦៧១, Bartholomew Roberts ដែលត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាបានចាប់នាវាជាង៤៧០គ្រឿង, Blackbeard ដែលត្រូវបានចាប់សម្លាប់ក្នុងឆ្នាំ១៧១៨, និង Henry Every ដែលការវាយប្រហារនាវា Ganj-i-Sawai របស់ Mughal ក្នុងឆ្នាំ១៦៩៥ ត្រូវបានរាប់ថាជាការប្លន់ដ៏ចំណេញបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។
ស្របពេលជាមួយគ្នា ចោរសមុទ្រ Barbary នៅឆ្នេរអាហ្វ្រិកខាងជើង បានចាប់ជនជាតិអឺរ៉ុបធ្វើជាទាសករ រហូតដល់មានការវាយផ្ទុះ Algiers ដោយកងនាវាចរអង់គ្លេស-ហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ១៨១៦។ នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ចោរសមុទ្រ Iranun និង Moro នៅហ្វីលីពីនបានវាយប្រហារភូមិឆ្នេរសមុទ្រ ដែលបានជំរុញការសាងសង់ប៉មយាមជាច្រើនកន្លែងក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អេស្ប៉ាញ។
សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌
ប្រភព: Wikipedia
ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចនៃចោរសមុទ្រគឺធំធេង។ ចោរសមុទ្របានលួចទំនិញ មាស ប្រាក់ និងវត្ថុមានតម្លៃជាច្រើនពីនាវាពាណិជ្ជកម្ម ដែលកាលណានាំយកមកលក់បានបង្កើតសាច់ប្រាក់ចូលក្នុងតំបន់មួយចំនួន ដូចជាកោះ Madagascar និងកំពង់ផែ Tortuga។ តាម Wikipedia សៀវភៅ "De Americaensche Zee-Roovers" ដែលបោះពុម្ពលើកដំបូងនៅឆ្នាំ១៦៧៨ នៅទីក្រុង Amsterdam បានចូលរួមក្នុងការបង្កើតរូបភាពវប្បធម៌អំពីចោរសមុទ្រនៅអឺរ៉ុប។
ក្នុងវប្បធម៌សម័យទំនើប រូបភាពចោរសមុទ្រត្រូវបានរ៉ូម៉ង់ទិចនិយម តាមរយៈភាពយន្ត ប្រលោមលោក និងហ្គេមវីដេអូ។ តួអង្គដូចជា Captain Jack Sparrow ក្នុងភាពយន្តបណ្ដុំ "Pirates of the Caribbean" បានធ្វើឱ្យចោរសមុទ្រសម័យមាសក្លាយជាតួអង្គដ៏ពេញនិយមនៅកំសាន្តពិភពលោក ខណៈដែលការពិតប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ពួកគេជាញឹកញាប់ឃោរឃៅ និងបង្ហូរឈាម។
ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន
ប្រភព: Wikipedia
ចោរសមុទ្រនៅតែជាបញ្ហាសុវត្ថិភាពសមុទ្រអន្តរជាតិសំខាន់នៅសតវត្សទី២១។ ចន្លោះឆ្នាំ២០០៥ ដល់ឆ្នាំ២០១០ ការវាយប្រហារដោយចោរសមុទ្រសូម៉ាលីនៅឈូងសមុទ្រ Aden និងមហាសមុទ្រឥណ្ឌា បានបណ្តាលឱ
អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ
នាវាដឹកប្រេងមួយត្រូវបានប្លន់នៅឆ្នេរយេម៉ែន ហើយបង្វែរទៅសូម៉ាលី
ឧប្បត្តិហេតុនេះជាករណីប្លន់នាវាដឹកប្រេងលើកទីពីរក្នុងតំបន់ឈូងសមុទ្រអាដែន ក្នុងរយៈពេលដប់ថ្ងៃចុងក្រោយនេះ បើតាមការរាយការណ៍ពីប្រភពអន្តរជាតិ។