ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ការការពារភព (planetary defense) គឺជាបណ្តុំវិធីសាស្រ្តនិងបច្ចេកវិទ្យាដើម្បីការពារការបុកដោយវត្ថុជិតផែនដី (NEOs)។ NEOs រួមមានអាចម៍ផ្កាយនិងផ្កាយដុះកន្ទុយដែលគន្លងរបស់វាឆ្លងកាត់ជិតភពផែនដី។ ប្រសិនបើអាចម៍ផ្កាយដ៏ធំមួយបុកផែនដី វាអាចបង្កជារលកយក្សស៊ូណាមិ ឬព្យុះភ្លើងយ៉ាងធំ និងបណ្តាលឱ្យមាន "រដូវរងាដោយសារឥទ្ធិពលបុក" (impact winter) ព្រោះតែធូលីនិងកម្ទេចថ្មនៅក្នុងបរិយាកាសរារាំងពន្លឺព្រះអាទិត្យ។ គំរូប្រវត្តិសាស្ត្រគឺការបុកកាលពី ៦៦ លានឆ្នាំមុនដែលបានបង្កើតរណ្ដៅ Chicxulub និងត្រូវបានគេជឿថាបានបញ្ចប់ពូជដាយណូស័រភាគច្រើន (ដោយមិនរាប់បក្សី)។ វិធីសាស្រ្តការពារសំខាន់ៗដែលកំពុងត្រូវបានអភិវឌ្ឍរួមមាន kinetic impactor (ការបុកដោយយាន), gravity tractor (ការទាញដោយទំនាញ), ការប្រើឡាស៊ែរឬកម្តៅដើម្បីរំហួតសារធាតុ និងការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍នុយក្លេអ៊ែរជាដំណោះស្រាយចុងក្រោយ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

បើនិយាយពី "ភូមិសាស្ត្រ" នៃគ្រោះថ្នាក់នេះ យោងតាម Wikipedia អាចម៍ផ្កាយ NEOs ជាច្រើនស្ថិតនៅក្នុងខ្សែក្រវាត់រវាងភពអង្គារ និងភពព្រហស្បតិ៍ ប៉ុន្តែមួយចំនួនត្រូវបានរុញចេញឱ្យហោះកាត់គន្លងផែនដីដោយសារទំនាញរបស់ភពធំៗ។ ពួកវាត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាប្រភេទ Aten, Apollo និង Amor ដោយផ្អែកលើគន្លងធៀបនឹងផែនដី។ បច្ចុប្បន្ន មាន NEOs ដែលត្រូវបានរកឃើញជាង ៣០០០០ (សាមសិបពាន់) ហើយចំនួននេះកើនឡើងជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ "ប្រជាជន" ដែលធ្វើការលើការការពារភពរួមមានតារាវិទូ វិស្វករ និងអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រមកពីស្ថាប័នដូចជា NASA អង្គការអវកាសអឺរ៉ុប (ESA) និង Roscosmos របស់រុស្ស៊ី។ គម្រោងសំខាន់ៗរួមមាន Catalina Sky Survey ក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក Pan-STARRS នៅហាវ៉ៃ និងតេឡេស្កុបអវកាស NEOWISE របស់ NASA ដែលបានតាមដានអាចម៍ផ្កាយរាប់ពាន់។ លើសពីនេះ មានបណ្តាញអន្តរជាតិក្រោមការគាំទ្ររបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ដូចជា International Asteroid Warning Network (IAWN) និង Space Missions Planning Advisory Group (SMPAG) ដើម្បីសម្របសម្រួលការឆ្លើយតបជាសកល។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ព្រឹត្តិការណ៍បុកដោយអាចម៍ផ្កាយមានតាំងពីយូរយារមកហើយ។ យោងតាម Wikipedia កាលពី ៦៦ លានឆ្នាំមុន អាចម៍ផ្កាយទំហំ ១០ គីឡូម៉ែត្របានវាយប្រហារផែនដី បណ្តាលឱ្យពូជដាយណូស័រផុតពូជ។ នៅឆ្នាំ ១៩០៨ ព្រឹត្តិការណ៍ Tunguska នៅស៊ីបេរី ប្រទេសរុស្ស៊ី បានបំផ្លាញព្រៃជាង ២០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដោយសារការផ្ទុះរបស់វត្ថុទំហំ ៥០-៨០ ម៉ែត្រនៅរយៈកម្ពស់ទាប។ ក្រោយមកនៅឆ្នាំ ២០១៣ ព្រឹត្តិការណ៍ Chelyabinsk ក៏បានផ្ទុះពីលើប្រទេសរុស្ស៊ី បណ្តាលឱ្យមនុស្សរបួសជាង ១០០០ នាក់ និងបានបញ្ចេញថាមពលស្មើនឹងគ្រាប់បែកនុយក្លេអ៊ែរ ៣០ គីឡូតោន។ ការយល់ដឹងខាងវិទ្យាសាស្ត្របានកើនឡើងនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី ២០។ នៅដើមទសវត្សរ៍ ១៩៩០ រដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិកបានចាប់ផ្តើមកម្មវិធី Spaceguard ដោយមានគោលដៅស្វែងរក ៩០% នៃ NEOs ដែលមានទំហំធំជាង ១ គីឡូម៉ែត្រ។ ការស្រាវជ្រាវដំបូងស្តីពីការបំបែរបានផ្តោតលើអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ប៉ុន្តែក្រោយមកគំនិតដូចជា kinetic impactor, gravity tractor និង solar sail ត្រូវបានស្នើឡើង។ បេសកកម្ម Deep Impact ក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ បានបង្ហាញពីការបុកជាមួយផ្កាយដុះកន្ទុយ Tempel 1 ដោយជោគជ័យ ដែលជាមូលដ្ឋានសម្រាប់បេសកកម្មក្រោយៗ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ការវាយតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចបង្ហាញថា ការបុកដោយអាចម៍ផ្កាយធំអាចបណ្តាលឱ្យខូចខាតរាប់ពាន់ពាន់លានដុល្លារ និងអាចប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកទាំងមូល។ យោងតាមការសិក្សាដែលលើកឡើងដោយ Wikipedia ការចំណាយសម្រាប់បេសកកម្មការពារមួយដូចជា DART គឺប្រហែល ៣០០ លានដុល្លារអាមេរិក ដែលជាចំនួនតិចតួចបើប្រៀបធៀបនឹងការខូចខាតដែលអាចកើតមាន។ ខាងវប្បធម៌ ភាពយន្តហូលីវូដដូចជា "Armageddon" (១៩៩៨) និង "Deep Impact" (១៩៩៨) បានធ្វើឱ្យសាធារណៈជនយល់ដឹងពីគ្រោះថ្នាក់នេះ ប៉ុន្តែក៏បានបង្កើតការយល់ខុសមួយចំនួនដូចជាការងាយស្រួលក្នុងការប្រើអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ។ នៅក្នុងអក្សរសាស្រ្ត កវី Lord Byron ធ្លាប់បានសរសេរអំពីភាពភ័យខ្លាចនៃផ្កាយដុះកន្ទុយដែលអាចបំផ្លាញផែនដី។ ការព្រួយបារម្ភរបស់មនុស្សជាតិនេះក៏ឆ្លុះបញ្ចាំងពីតម្រូវការសម្រាប់ក្របខ័ណ្ឌច្បាប់អន្តរជាតិ ដូចជាការព្រមព្រៀងថាតើអ្នកណាមានសិទ្ធិសម្រេចប្រើឧបករណ៍នុយក្លេអ៊ែរដើម្បីការពារភព។ អង្គការសហប្រជាជាតិតាមរយៈ SMPAG កំពុងដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការសម្របសម្រួលកិច្ចពិភាក្សានេះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នាពេលបច្ចុប្បន្ន ការការពារភពកំពុងឈានទៅរកភាពជាក់ស្តែងជាមួយនឹងបេសកកម្ម DART របស់ NASA។ យោងតាម Wikipedia កាលពីថ្ងៃទី ២៦ កញ្ញា ២០២២ យាន DART បានបុកជាមួយព្រះច័ន្ទ Dimorphos ដោយជោគជ័យ និងបានផ្លាស់ប្តូររយៈពេលគន្លងរបស់វាប្រហែល ៣២ នាទី។ នេះជាការបង្ហាញដំបូងថាមនុស្សអាចបំបែរគន្លងអាចម៍ផ្កាយបាន។ ទន្ទឹមនឹងនេះ អង្គការអវកាសអឺរ៉ុបកំពុងរៀបចំបាញ់បង្ហោះបេសកកម្ម Hera ដើម្បីសិក្សាលម្អិតពីលទ្ធផលនៃការបុក។ NASA ក៏មានគម្រោងបាញ់បង្ហោះតេឡេស្កុប NEO Surveyor នៅពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍នេះ ដើម្បីពង្រឹងសមត្ថភាពតាមដាន។ បច្ចេកវិទ្យាបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) ក៏កំពុងត្រូវបានប្រើដើម្បីវិភាគទិន្នន័យតេឡេស្កុបនិងព្យាករគន្លងបានរហ័សជាងមុន។ សម្រាប់កម្ពុជា ទោះបីមិនមែនជាប្រទេសឈានមុខខាងអវកាសក៏ដោយ ប៉ុន្តែការយល់ដឹងអំពីហានិភ័យសកលនេះមានសារៈសំខាន់ ព្រោះផលប៉ះពាល់នៃការបុកអាចប៉ះពាល់ដល់ប្រជាជនគ្រប់រូប។ ការតាមដានព័ត៌មាននេះក៏អាចជំរុញឱ្យមានការចាប់អារម្មណ៍លើវិទ្យាសាស្ត្រនិងបច្ចេកវិទ្យាក្នុងចំណោមយុវជនខ្មែរផងដែរ ហើយជាឱកាសសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិនាពេលអនាគត។