ប្លូតូក្រាស៊ី (Plutocracy)

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

តាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា (Wikipedia) ប្លូតូក្រាស៊ី (plutocracy) គឺជាសង្គមមួយដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រង ឬដឹកនាំដោយក្រុមមនុស្សដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិឬចំណូលខ្ពស់។ វាអាចចាត់ទុកថាជាទម្រង់មួយនៃរបបអូលីហ្កាគី (oligarchy) ដែលក្រុមអ្នកគ្រប់គ្រងមួយចំនួនតូចសុទ្ធតែជាអ្នកមាន។ វិគីភីឌាបានបញ្ជាក់ថា ការប្រើប្រាស់ពាក្យនេះជាលើកដំបូងនៅក្នុងភាសាអង់គ្លេសគឺមានតាំងពីឆ្នាំ ១៦៣១ ហើយវាមិនបានចាក់ឫសនៅក្នុងទស្សនវិជ្ជានយោបាយណាមួយដែលបានកំណត់ច្បាស់លាស់នោះទេ។

របបប្លូតូក្រាស៊ីជារឿយៗត្រូវបានគេពិពណ៌នាថាជាប្រព័ន្ធមួយដែលអំណាចនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ចស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់អ្នកមាន។ នៅក្នុងប្រព័ន្ធនេះ គោលនយោបាយរដ្ឋ ច្បាប់ និងការសម្រេចចិត្តសាធារណៈត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីផលប្រយោជន៍របស់អ្នកមាន តែមិនមែនដើម្បីប្រជាពលរដ្ឋទូទៅនោះទេ។ ការរិះគន់ចម្បងចំពោះរបបនេះគឺវាបំផ្លាញគោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យ ដោយធ្វើឱ្យសម្លេងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋធម្មតាគ្មានទម្ងន់ធៀបនឹងឥទ្ធិពលនៃទ្រព្យសម្បត្តិ។ យ៉ាងណាមិញ ពាក្យនេះច្រើនតែត្រូវបានប្រើក្នុងការវិភាគនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ចដើម្បីពិពណ៌នាពីសង្គមដែលអ្នកមានមានឥទ្ធិពលខ្លាំងជាងប្រជាពលរដ្ឋធម្មតា។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ទោះបីជារបបប្លូតូក្រាស៊ីមិនមែនជាទីតាំងភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ក៏ដោយ ក៏គំរូរបស់វាត្រូវបានរកឃើញនៅទូទាំងពិភពលោក ទាំងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនិងបច្ចុប្បន្នកាល។ នៅសម័យបុរាណ សាធារណរដ្ឋរ៉ូមត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាសង្គមដែលពួកអភិជនមានទ្រព្យសម្បត្តិ (patricians) កាន់អំណាចនយោបាយ ដោយប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិដីធ្លីនិងទាសករដើម្បីពង្រឹងឥទ្ធិពល។ នៅយុគសម័យកណ្តាល សាធារណរដ្ឋវេនីស (Venice) បានក្លាយជាមហាអំណាចពាណិជ្ជកម្មដែលគ្រប់គ្រងដោយគ្រួសារអភិជនដែលជាអ្នកមាន ដែលបានដាក់ប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតដ៏ស្មុគស្មាញ ប៉ុន្តែនៅទីបំផុតមានតែអ្នកមានប៉ុណ្ណោះដែលអាចឡើងកាន់អំណាច។

នៅសម័យទំនើប ប្រទេសដែលត្រូវបានអ្នករិះគន់ហៅថាជារបបប្លូតូក្រាស៊ីរួមមាន សហរដ្ឋអាមេរិក ជាពិសេសបន្ទាប់ពីការសម្រេចរបស់តុលាការកំពូលក្នុងរឿង Citizens United (២០១០) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យសាជីវកម្មនិងអ្នកមានចំណាយលុយគ្មានកំណត់លើការឃោសនានយោបាយ។ ប្រទេសរុស្ស៊ីក៏ជាឧទាហរណ៍មួយដែរ ដែលពួកឧកញ៉ា (oligarchs) មានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើរដ្ឋាភិបាល។ ប្រជាជនដែលរងផលប៉ះពាល់ចម្បងក្នុងសង្គមបែបនេះគឺអ្នកមានប្រាក់ចំណូលទាប កម្មករ និងក្រុមជនជាតិភាគតិច ដែលជារឿយៗគ្មានតំណាងនយោបាយគ្រប់គ្រាន់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ពាក្យ «plutocracy» មានប្រភពចេញពីភាសាក្រិកបុរាណ «ploutos» (πλοῦτος) មានន័យថា «ទ្រព្យសម្បត្តិ» និង «kratos» (κράτος) មានន័យថា «អំណាច ឬការគ្រប់គ្រង»។ តាមវិគីភីឌា ការប្រើពាក្យនេះក្នុងភាសាអង់គ្លេសដំបូងគេត្រូវបានកត់ត្រានៅឆ្នាំ ១៦៣១។ គួរកត់សម្គាល់ថាទស្សនវិទូក្រិកបុរាណដូចជា អារីស្តូត បានពិពណ៌នាអំពីទម្រង់រដ្ឋាភិបាលដែលគ្រប់គ្រងដោយអ្នកមាន ដោយហៅថា «អូលីហ្កាគី» ដែលជាទម្រង់មួយមិនប្រក្រតីនៃរបបអភិជន (aristocracy)។

នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសម័យទំនើប បាតុភូតប្លូតូក្រាស៊ីបានលេចឡើងយ៉ាងច្បាស់នៅសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងកំឡុងចុងសតវត្សទី ១៩ ដែលគេស្គាល់ថា «យុគសម័យមាសបំភ្លឺ» (Gilded Age)។ នៅពេលនោះ មហាសេដ្ឋីឧស្សាហកម្មដូចជា ចន ឌី រ៉កហ្វឺឡឺ (John D. Rockefeller) និង អេនឌ្រូ ការណេហ្គី (Andrew Carnegie) បានប្រមូលទ្រព្យសម្បត្តិយ៉ាងសម្បើម ហើយប្រើប្រាស់ឥទ្ធិពលនយោបាយដើម្បីការពារផលប្រយោជន៍ខ្លួន។ ក្នុងអំឡុងពេលនេះ គម្លាតរវាងអ្នកមាននិងអ្នកក្របានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង បង្កឱ្យមានចលនាការងារនិងការអំពាវនាវឱ្យមានកំណែទម្រង់។ របាយការណ៍វិគីភីឌាក៏បានបញ្ជាក់ថា ពាក្យនេះមិនមែនជាផ្នែកនៃទស្សនវិជ្ជានយោបាយផ្លូវការឡើយ ប៉ុន្តែជាការពិពណ៌នាបែបវិភាគ។

នៅសតវត្សទី ២០ និង ២១ ប្រធានបទនេះបានត្រឡប់មករស់រវើកឡើងវិញ ជាពិសេសក្រោយវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុឆ្នាំ ២០០៨ និងចលនា Occupy Wall Street ក្នុងឆ្នាំ ២០១១ ដែលបានចោទជាសំណួរអំពីឥទ្ធិពលនៃ «១%» ដែលជាអ្នកមានបំផុត។ ចលនាទាំងនេះបានអះអាងថា របបប្លូតូក្រាស៊ីបានក្លាយជាការពិតនៅក្នុងប្រព័ន្ធមូលធននិយមទំនើប ដែលលុយអាចទិញឥទ្ធិពលនយោបាយបាន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ច របបប្លូតូក្រាស៊ីនាំឱ្យមានវិសមភាពកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ ដោយសារអ្នកមានអាចរៀបចំគោលនយោបាយពន្ធដារ ច្បាប់ការងារ និងការវិនិយោគសាធារណៈឱ្យអនុគ្រោះដល់ខ្លួន។ ដូចក្រាហ្វខាងលើ (ដកស្រង់ពីវិគីភីឌា) បង្ហាញ ប្រាក់ឈ្នួលអប្បបរមានៅសហរដ្ឋអាមេរិកមិនបានកើនឡើងស្របតាមផលិតភាពរបស់កម្មករទេ តាំងពីទសវត្សឆ្នាំ ៧០ មក។ នេះបង្ហាញថាផលប្រយោជន៍នៃកំណើនសេដ្ឋកិច្ចត្រូវបានប្រមូលយកដោយអ្នកមានភាគតិច ខណៈប្រាក់ចំណូលរបស់កម្មករនៅទ្រឹង។ នៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន ការបរិច្ចាគសម្រាប់យុទ្ធនាការនយោបាយ និងការធ្វើសកម្មភាពលីងឃីង (lobbying) ត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាយន្តការដែលអ្នកមានប្រើដើម្បីទទួលឥទ្ធិពល។

ខាងវប្បធម៌ ឥទ្ធិពលនៃទ្រព្យសម្បត្តិអាចមើលឃើញតាមរយៈការគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយដោយមហាសាជីវកម្ម និងការផ្តល់មូលនិធិដល់ក្រុមអ្នកគិត (think tanks) ដែលបង្កើតមតិសាធារណៈ។ អ្នករិះគន់បានព្រមានថា នៅពេលដែលអ្នកមានគ្រប់គ្រងការនិទានរឿងសាធារណៈ នោះវាកាន់តែពិបាកសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងការទទួលបានព័ត៌មានឯករាជ្យនិងចូលរួមប្រកបដោយអត្ថន័យក្នុងដំណើរការប្រជាធិបតេយ្យ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ក្នុងសម័យកាលបច្ចុប្បន្ន ការព្រួយបារម្ភអំពីរបបប្លូតូក្រាស៊ីកំពុងកើនឡើង ដោយសារតែកម្រិតវិសមភាពសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកបានឈានដល់កម្រិតមិនធ្លាប់មាន។ របាយការណ៍ពីអង្គការអន្តរជាតិដូចជា អង្គការសហប្រជាជាតិ និង មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ បានព្រមានថា វិសមភាពធ្ងន់ធ្ងរអាចបង្កឱ្យមានអស្ថិរភាពសង្គម និងបំផ្លាញជំនឿលើស្ថាប័នប្រជាធិបតេយ្យ។ ចលនាប្រឆាំងវិសមភាពដូចជា ចលនា Yellow Vests នៅបារាំង និងការតវ៉ានៅឈីលី ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការមិនពេញចិត្តជាសកលចំពោះឥទ្ធិពលនៃអ្នកមានលើនយោបាយ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅកម្ពុជា និងនៅក្រៅប្រទេស ការយល់ដឹងអំពីគំនិតនេះមានសារៈសំខាន់ ពីព្រោះប្រទេសកម្ពុជាក៏កំពុងជួបប្រទះបញ្ហាពាក់ព័ន្ធនឹងឥទ្ធិពលនៃលុយក្នុងនយោបាយ ការប្រមូលផ្តុំទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងចំណោមឥស្សរជន និងការរឹតត្បិតសិទ្ធិសេរីភាពបញ្ចេញមតិ។ ការពិភាក្សាជាសាធារណៈអំពីអភិបាលកិច្ចល្អ និងយុត្តិធម៌សង្គម កំពុងក្លាយជារឿងចាំបាច់សម្រាប់អនាគតរបស់ប្រទេស។ ម៉្យាងវិញទៀត និន្នាការសកលនៃការប្រឆាំងនឹងរបបប្លូតូក្រាស៊ីអាចផ្តល់មេរៀនដ៏មានតម្លៃសម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការកសាងសង្គមមួយដែលមានសមភាពជាងមុន។