ការពុល

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ការពុល (Poisoning) គឺជាផលប៉ះពាល់បង្កគ្រោះថ្នាក់ដែលកើតឡើង នៅពេលដែលសារធាតុពុលត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងរាងកាយមនុស្ស ឬសត្វ។ តាម Wikipedia ពាក្យ "ការពុល" មានប្រភពមកពីពាក្យ "ថ្នាំពិស" (poison) ដែលសំដៅទៅលើសារធាតុគីមីណាមួយ ដែលអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ ឬសម្លាប់សារពាង្គកាយរស់ នៅពេលត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងរាងកាយ។

ការពុលអាចកើតឡើងតាមរយៈការលេបចូល ការស្រូបចូលផ្លូវដង្ហើម ការចាក់បញ្ចូល ឬការស្រូបយកតាមរយៈស្បែក។ វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីរោគសញ្ញា យន្តការ ការវិនិច្ឆ័យ និងការព្យាបាលនៃការពុល ត្រូវបានគេហៅថា "ជាតិពុលវិទ្យា" (Toxicology)។ បញ្ហានេះពាក់ព័ន្ធនឹងវិស័យជាច្រើន រួមមានវេជ្ជសាស្ត្រ សុខភាពសាធារណៈ បរិស្ថាន និងសន្តិសុខអាហារ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ការពុលជាបាតុភូតសាកលដែលប៉ះពាល់ដល់មនុស្សនៅគ្រប់ទ្វីប ដោយមិនកំណត់តំបន់ភូមិសាស្ត្រណាមួយឡើយ។ ប៉ុន្តែតាមការរាយការណ៍របស់អង្គការសុខភាពពិភពលោក ប្រទេសដែលមានចំណូលទាប និងមធ្យមទទួលរងបន្ទុកធំជាងគេ ដោយសារតែបទប្បញ្ញត្តិគ្រប់គ្រងសារធាតុគីមីនៅខ្សោយ ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតក្នុងវិស័យកសិកម្ម និងបញ្ហាសន្តិសុខអាហារ។

ក្រុមងាយរងគ្រោះបំផុតមានកុមារតូចៗ ដែលច្រើនលេបសារធាតុគ្រោះថ្នាក់ដោយចៃដន្យនៅផ្ទះ កម្មករកសិដ្ឋាន និងកម្មករនៅរោងចក្រដែលប៉ះពាល់នឹងសារធាតុគីមី និងប្រជាជននៅតំបន់ដែលមានការបំពុលបរិស្ថានធ្ងន់ធ្ងរ ដូចជាការបំពុលដោយជាតិអាសេនិកក្នុងទឹកក្រោមដី។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ការប្រើប្រាស់ថ្នាំពិសមានប្រវត្តិចាស់គូឆ្លាស់នឹងអារ្យធម៌មនុស្ស។ នៅសម័យបុរាណ ជាតិអាសេនិក (arsenic) ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាញឹកញាប់ ដោយសារតែវាជាម្សៅពណ៌សស្រដៀងនឹងស្ករ ពិបាករកឃើញ ហើយគ្មានរសជាតិច្បាស់លាស់។ លក្ខណៈទាំងនេះធ្វើឱ្យជាតិអាសេនិកត្រូវបានហៅថា "ថ្នាំពិសរបស់ស្តេច" និង "ស្តេចនៃថ្នាំពិស"។

ឧបទ្ទវហេតុដ៏ល្បីមួយគឺ "ការពុលស្ករគ្រាប់ Bradford ឆ្នាំ ១៨៥៨" នៅចក្រភពអង់គ្លេស ដែលបណ្តាលឱ្យមានអ្នកស្លាប់ និងឈឺច្រើននាក់ ក្រោយពេលអាសេនិកត្រីអុកស៊ីតត្រូវបានគេយល់ច្រឡំជាសារធាតុជំនួសស្ករ ហៅថា "daff"។ ឧបទ្ទវហេតុនេះបានជំរុញឱ្យចក្រភពអង់គ្លេសអនុម័តច្បាប់ Pharmacy Act ឆ្នាំ ១៨៦៨ ដើម្បីគ្រប់គ្រងការលក់សារធាតុគ្រោះថ្នាក់។

នៅសតវត្សទី ២០ ការអភិវឌ្ឍវិស័យឧស្សាហកម្មបានបង្កើតប្រភេទថ្នាំពិសថ្មីៗជាច្រើន រួមមានសារធាតុបំពុលឧស្សាហកម្ម អាវុធគីមី និងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត ដែលធ្វើឱ្យជាតិពុលវិទ្យាទំនើបក្លាយជាមុខវិជ្ជាវិទ្យាសាស្ត្រដាច់ដោយឡែកមួយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ការពុលមានឥទ្ធិពលធំធេងលើសេដ្ឋកិច្ចសុខាភិបាលជាសាកល តាមរយៈការចំណាយលើការព្យាបាលអ្នកជំងឺ ការបាត់បង់ផលិតភាពការងារ និងការគ្រប់គ្រងបរិស្ថាន។ វិស័យកសិកម្មពឹងផ្អែកលើថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត និងជី ដែលប្រសិនបើប្រើប្រាស់មិនត្រឹមត្រូវ អាចបង្កការពុលដល់កម្មករ និងបំពុលប្រភពទឹក។

ក្នុងវប្បធម៌ ថ្នាំពិសបានក្លាយជាប្រធានបទក្នុងអក្សរសាស្ត្រ ភាពយន្ត និងរឿងព្រេងជាច្រើន ចាប់ពីសោកនាដកម្មរបស់ Shakespeare រហូតដល់រឿងស៊ើបអង្កេតសម័យទំនើប។ នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ រួមទាំងកម្ពុជា វប្បធម៌ប្រជាប្រិយក៏មានជំនឿអំពីពពួកសត្វ និងរុក្ខជាតិពុលជាច្រើនផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់អ្នកអានកម្ពុជា បញ្ហាការពុលនៅតែមានភាពជាប់ពាក់ព័ន្ធយ៉ាងខ្លាំង។ តាមការរាយការណ៍ផ្សេងៗ បញ្ហាសារធាតុគីមីសេសសល់ក្នុងផលិតផលកសិកម្ម ការបំពុលដោយជាតិអាសេនិកក្នុងទឹកអណ្តូងនៅតំបន់មួយចំនួននៃប្រទេសកម្ពុជា និងការពុលអាហារពីការប្រើប្រាស់សារធាតុថែរក្សាមិនមានស្តង់ដារ នៅតែជាបញ្ហាប្រឈមធ្ងន់ធ្ងរ។

លើឆាកអន្តរជាតិ ករណីការពុលដែលមានលក្ខណៈនយោបាយ ដូចជាការប្រើប្រាស់សារធាតុ Novichok និងករណីពាក់ព័ន្ធនឹងអ្នកប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាល ច្រើនតែក្លាយជាព័ត៌មានលំដាប់ខ្ពស់។ ការពង្រឹងបទប្បញ្ញត្តិសុវត្ថិភាពអាហារ ការអប់រំសាធារណៈអំពីការការពារកុមារ និងការធ្វើតេស្តគុណភាពទឹក គឺជាវិធានការគន្លឹះដែលអ្នកជំនាញខាងសុខាភិបាលណែនាំជាបន្តបន្ទាប់។