ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ការធ្វើឃាត (Assassination) គឺជាការសម្លាប់ដោយចេតនា តាមរយៈការវាយប្រហារភ្លាមៗ ឬដោយសម្ងាត់ ទៅលើបុគ្គលម្នាក់ ជាពិសេសបុគ្គលដែលលេចធ្លោ ឬមានសារៈសំខាន់ ដោយហេតុផលនយោបាយ សង្គម ឬមនោគមវិជ្ជា។ ការធ្វើឃាតអាចត្រូវបានបញ្ជាដោយបុគ្គល ឬអង្គការ ហើយអាចត្រូវបានអនុវត្តដោយពួកគេផ្ទាល់ ឬដោយជនរួមគំនិតដែលពួកគេជួលមក។ អ្នកដែលអនុវត្តការធ្វើឃាត ត្រូវបានគេហៅថា «អ្នកធ្វើឃាត» (assassin)។

យោងតាមវិគីភីឌា ទង្វើនេះត្រូវបានអនុវត្តតាំងពីសម័យបុរាណមកម្ល៉េះ ហើយនៅតែកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់រហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។ លក្ខណៈសម្គាល់សំខាន់ គឺការវាយប្រហារភ្លាមៗ ឬសម្ងាត់ ដែលសំដៅលើបុគ្គលជាគោលដៅ ហើយជាធម្មតាទាក់ទងនឹងហេតុផលនយោបាយ សង្គម ឬមនោគមវិជ្ជា។ ដោយសារគោលដៅជាបុគ្គលដែលមានតួនាទីសំខាន់ ការធ្វើឃាតតែងតែក្លាយជាព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ និងនយោបាយ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ទោះបីជាការធ្វើឃាតមិនចងភ្ជាប់នឹងទឹកដីណាមួយជាក់លាក់ក៏ដោយ ប្រវត្តិនៃការធ្វើឃាតបានបន្សល់ដានទុកនៅតាមទីកន្លែងជាច្រើនជុំវិញពិភពលោក។ តាមវិគីភីឌា ប្រាសាទ Masyaf ក្នុងទីក្រុង Hama នៃប្រទេសស៊ីរី ធ្លាប់ជាទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់ក្រុមដែលគេស្គាល់ថា Assassins នៅក្នុងតំបន់ Levant។ ទីតាំងនេះបង្ហាញថា ការធ្វើឃាតមានឫសគល់យូរអង្វែងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។

ចំណែក «ប្រជាជន» ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការធ្វើឃាត មានទាំងអ្នកបញ្ជា អ្នករៀបចំ និងអ្នកអនុវត្តផ្ទាល់។ តាមវិគីភីឌា អ្នកអនុវត្តការធ្វើឃាតត្រូវបានគេហៅថា assassin ដូចជា John Wilkes Booth ដែលបានធ្វើឃាតលោក Abraham Lincoln នៅមហោស្រព Ford's Theatre និង Lee Harvey Oswald ដែលជាអ្នកធ្វើឃាតប្រធានាធិបតី John F. Kennedy។ ការធ្វើឃាតអាចកើតឡើងដោយបុគ្គលតែម្នាក់ ឬដោយក្រុម និងអង្គការដែលមានការរៀបចំ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ការធ្វើឃាតត្រូវបានអនុវត្តតាំងពីសម័យបុរាណ ដែលបង្ហាញថាបាតុភូតនេះមានអាយុកាលយូរអង្វែង។ នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអឺរ៉ុប ការធ្វើឃាតលោក William the Silent ដោយ Balthasar Gérard នៅថ្ងៃទី១០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៥៨៤ គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ដែលត្រូវបានគេចងចាំ និងគូរជារូបភាពឡើងវិញនៅសតវត្សរ៍ទី១៨។

នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ការធ្វើឃាតប្រធានាធិបតី Abraham Lincoln នៅមហោស្រព Ford's Theatre ដោយ John Wilkes Booth ត្រូវបានគេចងចាំយ៉ាងខ្លាំង ហើយក្រោយមកត្រូវបានគេយកមកបង្ហាញឡើងវិញតាមរយៈរូបភាព និងស្លាយ រួមទាំងស្លាយប្រហែលឆ្នាំ១៩០០។ ការធ្វើឃាតប្រធានាធិបតី John F. Kennedy ក៏បានបន្សល់ទុកកាំភ្លើង Carcano Model 38 របស់លោក Lee Harvey Oswald ជាវត្ថុប្រវត្តិសាស្ត្រ។

ក្នុងសម័យទំនើប ការធ្វើឃាត និងការប៉ុនប៉ងធ្វើឃាតនៅតែកើតឡើងលើមេដឹកនាំ និងបុគ្គលសំខាន់ៗ។ តាមវិគីភីឌា លោកស្រី Indira Gandhi នាយិការដ្ឋមន្ត្រីនៃប្រទេសឥណ្ឌា ត្រូវបានធ្វើឃាត ហើយប្រធានាធិបតី Ronald Reagan ក៏ធ្លាប់រងការប៉ុនប៉ងធ្វើឃាតផងដែរ។ ចំណែកក្នុងឆ្នាំ២០០៧ ការធ្វើឃាតលោក Abdul Sattar Abu Risha បានសម្លាប់អង្គរក្សម្នាក់ដោយគ្រាប់បែកបង្កប់ (IED)។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ការធ្វើឃាតមិនត្រឹមតែជាទង្វើនយោបាយប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏បានជ្រាបចូលក្នុងវប្បធម៌ សិល្បៈ និងការចងចាំសាធារណៈផងដែរ។ តាមវិគីភីឌា នៅប្រទេសជប៉ុន និនជា (ninja) មានមុខងារជាច្រើន រួមមានចារកម្ម ការបំផ្លិចបំផ្លាញ និងការធ្វើឃាត ដែលត្រូវបានគូរបង្ហាញក្នុងស្នាដៃគំនូរព្រាងរបស់សិល្បករ Hokusai។

ការចងចាំអំពីការធ្វើឃាតក៏ត្រូវបានរក្សាទុកតាមរយៈវត្ថុ និងរូបភាពប្រវត្តិសាស្ត្រ ដូចជាសម្លៀកបំពាក់ដែលមានស្នាមឈាម និងវត្ថុផ្ទាល់ខ្លួនរបស់លោកស្រី Indira Gandhi នៅពេលលោកស្រីត្រូវបានធ្វើឃាត។ ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចវិញ តាមវិគីភីឌា ការធ្វើឃាតអាចត្រូវបានអនុវត្តដោយអ្នកបញ្ជាផ្ទាល់ ឬដោយជនរួមគំនិតដែលគេជួលមក ដែលបង្ហាញថាក្នុងករណីខ្លះ មានការជួលបុគ្គលឲ្យអនុវត្តការធ្វើឃាត។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បើទោះបីជាការធ្វើឃាតមានប្រវត្តិតាំងពីសម័យបុរាណក៏ដោយ វានៅតែជាប្រធានបទព័ត៌មាន និងបញ្ហាសន្តិសុខសំខាន់នៅក្នុងពិភពលោកបច្ចុប្បន្ន។ តាមវិគីភីឌា ដ្រូនប្រយុទ្ធ MQ-1 Predator ត្រូវបានគេប្រើជួនកាលក្នុងប្រតិបត្តិការសម្លាប់ជាគោលដៅ (targeted killings) ដែលបង្ហាញថាបច្ចេកវិទ្យាទំនើបបានផ្លាស់ប្តូរវិធីសាស្ត្រវាយប្រហារលើគោលដៅបុគ្គល។

ការការពារមេដឹកនាំ និងតួអង្គសំខាន់ៗក៏មានការវិវឌ្ឍផងដែរ។ តាមវិគីភីឌា សម្តេចប៉ាប Benedict XVI បានប្រើរថយន្ត Popemobile ដែលកែប្រែពី Mercedes-Benz M-Class នៅ São Paulo ប្រទេសប្រេស៊ីល ក្នុងឆ្នាំ២០០៧ ដែលជាឧទាហរណ៍នៃវិធានការការពារបុគ្គលសាធារណៈជាន់ខ្ពស់។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរទាំងក្នុងប្រទេស និងនៅក្រៅប្រទេស ការយល់ដឹងអំពីនិយមន័យ ប្រវត្តិ និងវិធីសាស្ត្រទំនើបនៃការធ្វើឃាត ជួយឲ្យការតាមដានព័ត៌មានអន្តរជាតិមានភាពច្បាស់លាស់ជាងមុន។ តាមវិគីភីឌា ការធ្វើឃាតជាបាតុភូតដែលមានឫសគល់ជ្រៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ហើយការសិក្សាអំពីវាជួយឲ្យយើងយល់ពីទំនាក់ទំនងរវាងអំណាច អំពើហិង្សា និងនយោបាយ។