ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមនិយមន័យពីវិគីភីឌា ការគាបសង្កត់នយោបាយ គឺជាសកម្មភាពរបស់អង្គភាពរដ្ឋដែលគ្រប់គ្រងប្រជាពលរដ្ឋដោយប្រើកម្លាំងក្នុងហេតុផលនយោបាយ។ គោលបំណងចម្បងគឺកំហិត ឬរារាំងប្រជាពលរដ្ឋពីការចូលរួមក្នុងជីវិតនយោបាយនៃសង្គម ដែលនាំឱ្យឋានៈរបស់ពួកគេធ្លាក់ចុះ។ យុទ្ធសាស្ត្រគាបសង្កត់ជាទូទៅផ្ដោតទៅលើក្រុមប្រជាពលរដ្ឋដែលទំនងជាប្រជែងនឹងឧត្តមគតិនយោបាយរបស់រដ្ឋ ដើម្បីរក្សាការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋាភិបាល។

នៅក្នុងប្រទេសដែលមានរបបផ្ដាច់ការ (autocracies) ការប្រើប្រាស់ការគាបសង្កត់នយោបាយ គឺសំដៅទប់ស្កាត់ការគាំទ្រចំពោះក្រុមប្រឆាំង និងការប្រមូលផ្ដុំគ្នាប្រឆាំងនឹងរបប។ វិគីភីឌាពន្យល់ថា ទម្រង់នៃការគាបសង្កត់នេះច្រើនបង្ហាញខ្លួនតាមរយៈគោលនយោបាយដូចជា៖ ការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស ការរំលោភបំពានលើការឃ្លាំមើល អំពើហិង្សារបស់ប៉ូលីស តុលាការដែលគ្មានយុត្តិធម៌ (kangaroo courts) ការជាប់ពន្ធនាគារ ការរំកិលទីលំនៅដោយបង្ខំ ការដកហូតសិទ្ធិប្រជាពលរដ្ឋ ការបោសសម្អាតនយោបាយ (lustration) និងសកម្មភាពហិង្សា ឬអំពើភេរវកម្ម ដូចជា ការសម្លាប់ ការប្រហារជីវិតដោយគ្មានការកាត់ទោស ការធ្វើទារុណកម្ម ការបាត់ខ្លួនដោយបង្ខំ និងការដាក់ទោសក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការលើសកម្មជននយោបាយ អ្នកមិនយល់ស្រប ឬប្រជាជនទូទៅ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

វិគីភីឌាបានបង្ហាញថា យុទ្ធសាស្ត្រគាបសង្កត់នយោបាយអាចចែកចេញជាពីរប្រភេទសំខាន់ៗ គឺយុទ្ធសាស្ត្រដោយផ្ទាល់ និងយុទ្ធសាស្ត្រលាក់កំបាំង។ យុទ្ធសាស្ត្រដោយផ្ទាល់ គឺសកម្មភាពដែលតម្រង់ទៅរកបុគ្គល ឬក្រុមជាក់លាក់ ដោយធ្វើឱ្យពួកគេដឹងអំពីគ្រោះថ្នាក់ដែលកំពុងកើតមាន។ ចំណែកយុទ្ធសាស្ត្រលាក់កំបាំង ពឹងផ្អែកលើការគម្រាមថាប្រជាពលរដ្ឋអាចនឹងត្រូវចាប់ខ្លួន ប្រសិនបើពួកគេប្រព្រឹត្តសកម្មភាពណាមួយដែលចាត់ទុកថាជាការប្រឆាំង។

ប្រសិទ្ធភាពនៃយុទ្ធសាស្ត្រទាំងពីរមានភាពខុសគ្នា។ យុទ្ធសាស្ត្រលាក់កំបាំង ជារឿយៗជំរុញឱ្យអ្នកប្រឆាំងប្រើវិធីសាស្រ្តប្រឆាំងដែលពិបាករកឃើញ ខណៈដែលយុទ្ធសាស្ត្រដោយផ្ទាល់ អនុញ្ញាតឱ្យសាធារណជនមើលឃើញ និងអាចមានប្រតិកម្មតប។ បើតាមប្រភពដដែល ការគាបសង្កត់ទាំងពីរទម្រង់នេះ អាចកើតមាននៅគ្រប់សង្គមទាំងអស់ ដោយមិនចាំបាច់មានលក្ខណៈជាសកលឡើយ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ព្រឹត្តិការណ៍កុបកម្ម Vaasa នៅប្រទេសហ្វាំងឡង់ ថ្ងៃទី ៤ មិថុនា ១៩៣០ គឺជាឧទាហរណ៍មួយនៃការគាបសង្កត់នយោបាយដែលត្រូវបានចងក្រងដោយវិគីភីឌា។ នៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍នេះ ក្រុមចលនាស្លាបស្តាំ Lapua បានធ្វើការវាយប្រហារទៅលើអតីតមន្ត្រីឆ្មាំក្រហម និងអ្នកបោះពុម្ពផ្សាយកាសែតកុម្មុយនីស្ត ដើម្បីបំបិទមាត់អ្នកដែលមានគំនិតនយោបាយផ្ទុយ។ ការប្រើអំពើហិង្សាបែបនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីទម្រង់មួយនៃការគាបសង្កត់ដែលបានកើតមានឡើងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនយោបាយនៃតំបន់អឺរ៉ុប។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

យោងតាមវិគីភីឌា ការគាបសង្កត់នយោបាយមិនត្រឹមតែអនុវត្តតាមរយៈគោលនយោបាយជាលាយលក្ខណ៍អក្សរប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងអាចពង្រឹងតាមរយៈមធ្យោបាយសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌ផងដែរ។ ឧទាហរណ៍ ការកាន់កាប់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយដោយរដ្ឋ និងឯកជន អនុញ្ញាតឱ្យអំណាចគ្រប់គ្រងលំហូរព័ត៌មាន និងកំហិតការផ្សព្វផ្សាយគំនិតប្រឆាំង។ ការកាន់កាប់នេះទាមទារដើមទុន និងធនធានសេដ្ឋកិច្ចដ៏ច្រើន ដូច្នេះវាជាទំនាក់ទំនងរវាងសេដ្ឋកិច្ច និងការគាបសង្កត់នយោបាយ។

នៅលើវិស័យវប្បធម៌ ការគាបសង្កត់នយោបាយត្រូវបានពង្រឹងដោយការត្រួតពិនិត្យខ្លួនឯង (self-censorship) ក្នុងចំណោមប្រជាពលរដ្ឋ។ នៅពេលដែលប្រជាជនខ្លាចការដាក់ទោស ឬការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ ពួកគេនឹងសម្រេចចិត្តមិនបញ្ចេញមតិប្រឆាំង ឬមតិដែលខុសពីរដ្ឋ ដែលធ្វើឱ្យការគាបសង្កត់ក្លាយជាប្រព័ន្ធដោយមិនចាំបាច់ប្រើកម្លាំងផ្ទាល់។ នេះជារបៀបមួយដែលធ្វើឱ្យរដ្ឋអាចរក្សាការគ្រប់គ្រងដោយមិនសូវមានការតស៊ូចំហ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

បច្ចុប្បន្ននេះ ការគាបសង្កត់នយោបាយនៅតែជាបញ្ហាសកលដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ ដោយសារតែរបបដឹកនាំបែបផ្ដាច់ការ និងពាក់កណ្ដាលផ្ដាច់ការនៅតែបន្តអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រគាបសង្កត់ដើម្បីរក្សាអំណាច។ វិគីភីឌាបញ្ជាក់ថា ការគាបសង្កត់នេះមានគោលដៅកំហិតសេរីភាពខាងនយោបាយ និងបង្ក្រាបចលនាប្រឆាំង ដែលជាការរំលោភលើគោលការណ៍សិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ។ អង្គការអន្តរជាតិជាច្រើន ដូចជា អង្គការសហប្រជាជាតិ និងអង្គការសិទ្ធិមនុស្សផ្សេងៗ តែងតាមដាន និងរាយការណ៍អំពីករណីទាំងនេះ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការស្វែងយល់អំពីការគាបសង្កត់នយោបាយ ជួយឱ្យមានការយល់ដឹងកាន់តែស៊ីជម្រៅអំពីព្រឹត្តិការណ៍នយោបាយនៅក្នុងតំបន់ និងពិភពលោក។ KhmerPulse ផ្ដល់ព័ត៌មានពហុប្រភពអំពីប្រធានបទនេះជាប្រចាំ ដើម្បីឱ្យមហាជនទទួលបានទស្សនៈចម្រុះ។