ការឃុំខ្លួននយោបាយ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia អ្នកទោសនយោបាយ ឬការឃុំខ្លួននយោបាយ គឺជាការជាប់ឃុំឃាំងរបស់បុគ្គលម្នាក់ដែលត្រូវបានចាប់ដាក់គុកដោយសារសកម្មភាពនយោបាយរបស់ពួកគេ។ ក្នុងករណីជាច្រើន បទល្មើសនយោបាយមិនមែនជាមូលហេតុផ្លូវការសម្រាប់ការឃុំខ្លួននោះទេ ដោយរដ្ឋាភិបាលអាចចោទប្រកាន់ដោយបទល្មើសផ្សេងៗដូចជា ការក្បត់ជាតិ ការបំពានច្បាប់សន្តិសុខ ឬការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានក្លែងក្លាយជាដើម។ ក្រុមអង្គការសិទ្ធិមនុស្សដូចជា Amnesty International បានស្គាល់ និងតាមដានអ្នកទោសនយោបាយទូទាំងពិភពលោក ដោយហៅពួកគេមួយចំនួនថាជា "អ្នកទោសមនសិការ" (prisoner of conscience)។ បញ្ហានេះបានទាក់ទាញការយកចិត្តទុកដាក់ពីសហគមន៍អន្តរជាតិ ដោយមានរង្វាន់ដូចជារង្វាន់សន្តិភាពណូបែល និងរង្វាន់សាការូវ (Sakharov Prize) ត្រូវបានប្រគល់ជូនអតីតអ្នកទោសនយោបាយជាច្រើនដើម្បីទទួលស្គាល់ការតស៊ូដើម្បីសិទ្ធិមនុស្ស និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ការឃុំខ្លួននយោបាយកើតមាននៅទូទាំងពិភពលោក ដោយមិនកំណត់ត្រឹមប្រទេសណាមួយឡើយ។ យោងតាមរូបភាពពីបណ្ណសារហ្គេស្តាប៉ូ ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ក្នុងសម័យណាស៉ីបានឃុំខ្លួនអ្នកប្រឆាំងនយោបាយរាប់ម៉ឺននាក់។ នៅតំបន់អាស៊ី អ្នកទោសនយោបាយល្បីៗរួមមានមហាត្មះ គន្ធី (ឥណ្ឌា) លោក ណិលសុន ម៉ង់ដេឡា (អាហ្វ្រិកខាងត្បូង) និងអ្នកស្រី អង់សាន ស៊ូជី (មីយ៉ាន់ម៉ា)។ ពួកគេត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជាអ្នកតស៊ូទាមទារសិទ្ធិ និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ហើយក្រោយមកទទួលបានរង្វាន់សន្តិភាពណូបែល។ រូបភាពពី Wikimedia Commons បង្ហាញពីការប្រគល់រង្វាន់សាការូវដល់អ្នកស្រី ស៊ូជី នៅឆ្នាំ ២០១៣ និងការជួបជាមួយអតីតប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក លោក បារ៉ាក់ អូបាម៉ា។ នៅរុស្ស៊ី អ្នកនយោបាយប្រឆាំង និងអ្នកកាសែតត្រូវបានឃុំខ្លួនក្រោមច្បាប់ថ្មីៗ។ នៅអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត សកម្មជនសិទ្ធិស្ត្រីត្រូវបានគេចាប់ដាក់គុក។ នៅចិន អ្នកតស៊ូមតិជនជាតិភាគតិចអ៊ុយហ្គួរត្រូវបានកាត់ទោសធ្ងន់ធ្ងរ។ បាតុភូតនេះបង្ហាញថាការឃុំខ្លួននយោបាយមិនមែនជារឿងអតីតកាលទេ ប៉ុន្តែនៅតែជាឧបករណ៍គ្រប់គ្រងដ៏សំខាន់សម្រាប់រដ្ឋាភិបាលនិយមផ្ដាច់ការ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ការឃុំខ្លួនដោយសារហេតុផលនយោបាយបានកើតមានតាំងពីសម័យបុរាណមកម្ល៉េះ ប៉ុន្តែនៅក្នុងសម័យទំនើប វាបានក្លាយជាឧបករណ៍របស់រដ្ឋដើម្បីបង្ក្រាបការប្រឆាំង។ ក្នុងសម័យអាណានិគម មហាត្មះ គន្ធី នៃប្រទេសឥណ្ឌា ត្រូវបានចាប់ដាក់គុកជាច្រើនលើកដោយអាជ្ញាធរអង់គ្លេស។ រូបភាពពី Wikimedia Commons បានបង្ហាញគាត់កំពុងសរសេរកំណត់ហេតុនៅក្នុងគុកក្នុងឆ្នាំ ១៩៤២។ នៅអាហ្វ្រិកខាងត្បូង លោក ណិលសុន ម៉ង់ដេឡា ត្រូវបានគេឃុំខ្លួនអស់រយៈពេលយូរអង្វែងដោយសារសកម្មភាពប្រឆាំងរបបអាផាថេត។ រូបភាពរបស់លោកនៅឆ្នាំ ១៩៩៤ ក្រោយការដោះលែង បានបង្ហាញពីការផ្លាស់ប្ដូរឆ្ពោះទៅកាន់ប្រជាធិបតេយ្យ។

នៅអាល្លឺម៉ង់ របបណាស៉ីបានឃុំខ្លួនអ្នកប្រឆាំងនយោបាយរាប់ម៉ឺននាក់ ដូចដែលឃើញក្នុងបណ្ណសារហ្គេស្តាប៉ូ។ នៅរុស្ស៊ីសម័យសូវៀត អ្នកប្រឆាំងនយោបាយជាច្រើនត្រូវបានបញ្ជូនទៅគុក ឬជំរំប្រមូលផ្ដុំ (Gulag)។ ប្រវត្តិសាស្ត្រនេះបានបន្សល់ទុកនូវកេរដំណែលនៃការប្រឆាំងការគាបសង្កត់ផ្នែកនយោបាយនាពេលបច្ចុប្បន្ន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅបច្ចុប្បន្ន ការឃុំខ្លួននយោបាយនៅតែជាបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សធំមួយដែលទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍អន្តរជាតិ។ តាមរូបភាពពី Wikimedia Commons អ្នកនយោបាយប្រឆាំងរុស្ស៊ី អ៊ីលីយ៉ា យ៉ាស៊ីន (Ilya Yashin) ត្រូវបានកាត់ទោសដាក់ពន្ធនាគារ ៨ ឆ្នាំកន្លះនៅឆ្នាំ ២០២២ ក្រោមច្បាប់ត្រួតពិនិត្យសង្គ្រាមសម្រាប់ការប្រឆាំងសង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែន។ លោក ឌីមីទ្រី អ៊ីវ៉ាណូវ (Dmitry Ivanov) ក៏ត្រូវបានកាត់ទោសដាក់ពន្ធនាគារ ៨,៥ ឆ្នាំក្រោមច្បាប់ព័ត៌មានក្លែងក្លាយនៅឆ្នាំ ២០២២។ Amnesty International បានទទួលស្គាល់គាត់ជា "អ្នកទោសមនសិការ" (prisoner of conscience) ហើយសមាគមអនុស្សាវរីយ៍ (Memorial Society) បានចាត់គាត់ជាអ្នកទោសនយោបាយ។

នៅអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត សកម្មជនសិទ្ធិស្ត្រី លូចាញ អាល់ហាថ្លូល (Loujain al-Hathloul) ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាអ្នកទោសនយោបាយ។ តាមរូបភាពពី Wikimedia Commons នាងត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាអ្នកតស៊ូមតិដើម្បីសិទ្ធិបើកបររថយន្តរបស់ស្ត្រី។ នៅចិន លោក អ៊ីលហាំ តូហ៊ី (Ilham Tohti) ជាអ្នកតស៊ូមតិដើម្បីជនជាតិភាគតិចអ៊ុយហ្គួរ កំពុងជាប់ទោសដាក់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត។ កូនស្រីរបស់លោកបានទទួលរង្វាន់សាការូវ (Sakharov Prize) ឆ្នាំ ២០១៩ ក្នុងនាមឪពុករបស់នាង ដែលបង្ហាញពីការយកចិត្តទុកដាក់របស់សហគមន៍អន្តរជាតិចំពោះអ្នកទោសនយោបាយនៅទូទាំងពិភពលោក។

នៅទួរគី អ្នកកាសែតជាច្រើនត្រូវបានចាប់ដាក់គុក ហើយពួកគេបានធ្វើបាតុកម្មនៅថ្ងៃសិទ្ធិមនុស្ស ១០ ធ្នូ ២០១៦។ នៅមីយ៉ាន់ម៉ា អ្នកស្រី អង់សាន ស៊ូជី ដែលធ្លាប់ជាអ្នកទោសនយោបាយក៏បានដឹកនាំប្រទេសមួយរយៈ។ ករណីទាំងនេះបង្ហាញថាការឃុំខ្លួននយោបាយនៅតែជាបញ្ហាប្រឈមដ៏ធ្ងន់ធ្ងរសម្រាប់សិទ្ធិមនុស្សនៅទូទាំងពិភពលោក។