ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អ្នកទោសនយោបាយ គឺជាបុគ្គលដែលត្រូវបានឃុំខ្លួន ឬជាប់ពន្ធនាគារ ដោយសារសកម្មភាពនយោបាយរបស់ខ្លួន។ តាមវិគីភីឌា បទល្មើសនយោបាយមិនតែងតែជាហេតុផលផ្លូវការនៃការឃុំខ្លួននោះទេ ពោលគឺអាជ្ញាធរអាចលើកយកបទល្មើសផ្សេងមកចោទប្រកាន់ ខណៈហេតុផលពិតប្រាកដនៅពីក្រោយការឃុំខ្លួន គឺសកម្មភាពនយោបាយ។

ប្រធានបទនេះស្ថិតនៅចំកណ្តាលនៃការជជែកដេញដោលអន្តរជាតិអំពីសិទ្ធិមនុស្ស សេរីភាពបញ្ចេញមតិ និងនីតិរដ្ឋ។ អង្គការសិទ្ធិមនុស្ស ដូចជា Amnesty International បានទទួលស្គាល់បុគ្គលមួយចំនួនថាជា «អ្នកទោសមនស្សិកធម៌» (prisoner of conscience) ហើយអង្គការស្រាវជ្រាវដូចជា Memorial ក៏បានចុះបញ្ជីអ្នកទោសនយោបាយនៅក្នុងប្រទេសរបស់ខ្លួនផងដែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

អ្នកទោសនយោបាយជាបាតុភូតដែលកើតឡើងលើគ្រប់ទ្វីប និងក្នុងបរិបទនយោបាយផ្សេងៗគ្នា ចាប់ពីរបបផ្តាច់ការក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ រហូតដល់រដ្ឋសម័យទំនើប។ តាមវិគីភីឌា ក្នុងចំណោមឧទាហរណ៍ដែលគេស្គាល់ច្រើនបំផុត មាន នេលសុន ម៉ាន់ដេឡា នៅអាហ្វ្រិកខាងត្បូង, មហាត្មៈ គន្ធី នៅឥណ្ឌា, អេម៉ា ហ្គោលម៉ាន់ អ្នកសកម្មជនអនាធិបតេយ្យ និង អ៊ុង សាន ស៊ូជី ដែលជាអ្នកទទួលរង្វាន់ណូបែលសន្តិភាពនៅមីយ៉ាន់ម៉ា។

ជនរងគ្រោះនៃការឃុំខ្លួនប្រភេទនេះ ជាទូទៅគឺអ្នកនយោបាយប្រឆាំង អ្នកកាសែត អ្នកសកម្មជនសិទ្ធិមនុស្ស និងអ្នកតស៊ូដើម្បីសិទ្ធិស្ត្រី ឬជនជាតិភាគតិច។ បណ្តាប្រទេសដែលករណីបែបនេះត្រូវបានលើកឡើងជាញឹកញាប់ រួមមាន រុស្ស៊ី ចិន អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត និងតួកគី។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការឃុំខ្លួនមនុស្សដោយសារសកម្មភាពនយោបាយ មានវត្តមានយូរលង់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ហើយបានក្លាយជាបញ្ហាស្នូលនៃការជជែកអំពីសិទ្ធិមនុស្សនៅសតវត្សរ៍ទី២០។ នៅអាល្លឺម៉ង់ក្នុងសម័យរបបណាស៊ី អង្គការហ្គេស្តាប៉ូបានរក្សាទុកបណ្ណសាររូបភាពអ្នកទោសនយោបាយយ៉ាងច្រើន ដែលបណ្ណសារទាំងនោះនៅតែជាភស្តុតាងប្រវត្តិសាស្ត្រសំខាន់រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។

ក្នុងយុគសម័យអាណានិគម អ្នកដឹកនាំចលនាឯករាជ្យក៏ត្រូវបានអាជ្ញាធរឃុំខ្លួនជាញឹកញាប់ដែរ។ ឧទាហរណ៍ មហាត្មៈ គន្ធី ត្រូវបានឃុំខ្លួនក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ចក្រភពអង់គ្លេសនៅឥណ្ឌា ដោយវិគីភីឌាបង្ហាញរូបថតរបស់លោកក្នុងឆ្នាំ១៩៤២។ បន្ទាប់មកទៀត ករណី នេលសុន ម៉ាន់ដេឡា និង អ៊ុង សាន ស៊ូជី បានក្លាយជានិមិត្តរូបអន្តរជាតិនៃការតស៊ូប្រឆាំងការគាបសង្កត់នយោបាយ។

ក្នុងទសវត្សរ៍ថ្មីៗនេះ ការទទួលស្គាល់ពីសហគមន៍អន្តរជាតិចំពោះអ្នកទោសនយោបាយបានកើនឡើងជាបន្តបន្ទាប់ តាមរយៈពានរង្វាន់ និងយន្តការនានា។ ឧទាហរណ៍ ពានរង្វាន់សាខារ៉ូវសម្រាប់សេរីភាពនៃការគិត (Sakharov Prize for Freedom of Thought) ត្រូវបានផ្តល់ជូនក្នុងឆ្នាំ២០១៩ ដល់កូនស្រីរបស់ អ៊ីលហាំ តូទី ដោយនាងទទួលជំនួសឪពុក ដែលកំពុងជាប់ទោសនៅចិន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បញ្ហាអ្នកទោសនយោបាយនៅតែជាប្រធានបទក្តៅក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ន។ នៅរុស្ស៊ី អ្នកនយោបាយប្រឆាំង អ៊ីលីយ៉ា យ៉ាស៊ីន ត្រូវបានកាត់ទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេល ៨ឆ្នាំកន្លះ ក្រោមច្បាប់ត្រួតពិនិត្យព័ត៌មានសង្គ្រាម ដោយសារសេចក្តីថ្លែងការណ៍ប្រឆាំងសង្គ្រាមរបស់គាត់ក្នុងឆ្នាំ២០២២។ ដ្មីទ្រី អ៊ីវ៉ាណូវ ក៏ត្រូវបានកាត់ទោស ៨ឆ្នាំកន្លះផងដែរ ក្រោមច្បាប់ស្តីពីព័ត៌មានក្លែងក្លាយ ក្នុងឆ្នាំ២០២២ ដោយ Amnesty International បានទទួលស្គាល់គាត់ថាជា «អ្នកទោសមនស្សិកធម៌» និងអង្គការ Memorial បានចុះបញ្ជីគាត់ក្នុងចំណោមអ្នកទោសនយោបាយនៅរុស្ស៊ី។

នៅចិន អ៊ីលហាំ តូទី ដែលជាអ្នកតស៊ូដើម្បីជនជាតិភាគតិចអ៊ុយហ្គួរ កំពុងជាប់ទោសមួយជីវិត។ នៅអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត លូចាន អាល់ហាតឡូល ដែលជាអ្នកសកម្មជនសិទ្ធិស្ត្រី ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាអ្នកទោសនយោបាយ។ ចំណែកនៅតួកគី អ្នកកាសែតបានចេញបាតុកម្មនៅទិវាសិទ្ធិមនុស្ស ថ្ងៃទី១០ ធ្នូ ២០១៦ ដើម្បីប្រឆាំងការជាប់ឃុំខ្លួនសហសេវិករបស់ពួកគេ។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ប្រធានបទនេះពាក់ព័ន្ធនឹងសំណួរគ្រឹះអំពីសេរីភាពបញ្ចេញមតិ សេរីភាពសារព័ត៌មាន និងយុត្តិធម៌។ ដូចដែលវិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ បទល្មើសនយោបាយមិនតែងតែជាហេតុផលផ្លូវការនៃការឃុំខ្លួនទេ ដូច្នេះការកំណត់ថាអ្នកណាជាអ្នកទោសនយោបាយ ត្រូវការការពិនិត្យយ៉ាងល្អិតល្មូតពីអ្នកសារព័ត៌មាន និងអ្នកស្រាវជ្រាវ។