ទិដ្ឋភាពទូទៅ

អស្ថិរភាពនយោបាយគឺជាបាតុភូតដែលសំដៅទៅលើការខ្វះស្ថិរភាពក្នុងប្រព័ន្ធនយោបាយ ដែលអាចបណ្ដាលឲ្យមានការផ្លាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាលមិនប្រក្រតី ឬវិបត្តិនយោបាយ។ តាមវីគីភីឌា (Wikipedia) ទ្រឹស្ដីមួយដែលពន្យល់ពីបញ្ហានេះគឺ នយោបាយពុកផុយ (political decay) ដែលត្រូវបានស្នើឡើងដោយលោក Samuel P. Huntington ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៥។

ទ្រឹស្ដីនេះចែងថា ភាពវឹកវរនិងភាពគ្មានរបៀបរៀបរយអាចកើតឡើងនៅពេលដែលការធ្វើទំនើបកម្មសង្គម ដូចជាការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងការផ្លាស់ប្ដូរវប្បធម៌ កើតឡើងក្នុងល្បឿនលឿនជាងការធ្វើទំនើបកម្មស្ថាប័ននយោបាយ។ នៅពេលដែលស្ថាប័នមិនអាចសម្របខ្លួនទៅនឹងការផ្លាស់ប្ដូរសង្គម ការពុកផុយនយោបាយនឹងកើតមាន និងនាំទៅរកអស្ថិរភាព។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

យោងតាមវីគីភីឌា ទ្រឹស្ដីនេះមិនផ្ដោតលើទីតាំងភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ឡើយ ប៉ុន្តែអាចអនុវត្តចំពោះប្រទេសណាក៏ដោយ ដែលកំពុងឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្ដូរសង្គមធំៗ។ លោក Huntington បានផ្ដោតការយកចិត្តទុកដាក់លើទំនាក់ទំនងរវាងប្រព័ន្ធនយោបាយនៃប្រទេសផ្សេងៗគ្នា និងការលេចចេញនៃប្រព័ន្ធនយោបាយថ្មី ដែលជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ស្វែងយល់ពីអស្ថិរភាពនយោបាយជាសកល។

ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងបរិបទសង្គមមួយដែលមានការអភិវឌ្ឍឆាប់រហ័ស ប៉ុន្តែខ្វះស្ថាប័ននយោបាយរឹងមាំ តែងប្រឈមនឹងផលប៉ះពាល់នានា ដូចជាការរំខានដល់សេវាសាធារណៈ និងការកើនឡើងនៃភាពតានតឹងសង្គម។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

តាមវីគីភីឌា ទ្រឹស្ដីនយោបាយពុកផុយត្រូវបានពិពណ៌នាដំបូងដោយ Samuel P. Huntington នៅឆ្នាំ ១៩៦៥។ លោកបានផ្ដល់និយមន័យផ្សេងៗគ្នាសម្រាប់គំនិត "ការអភិវឌ្ឍនយោបាយ" (political development) ដោយផ្អែកលើមូលដ្ឋានពីរគឺ ការធ្វើទំនើបកម្ម និងការបង្កើតស្ថាប័ន (institutionalization)។

លោកបានលើកឡើងថា ទម្រង់នៃការពុកផុយនយោបាយអាចត្រូវបានកំណត់ទៅតាមនិយមន័យនីមួយៗ ហើយលោកបានទទួលស្គាល់ថានិយមន័យទាំងនោះគ្រាន់តែជាវិធីសាស្ត្រតាមអំពើចិត្ត (arbitrary) សម្រាប់ស្វែងយល់ពីការលេចចេញនិងការវិវត្តនៃប្រព័ន្ធនយោបាយ។ ការសិក្សារបស់លោកផ្ដោតសំខាន់ទៅលើការប្រៀបធៀបទំនាក់ទំនងរវាងប្រព័ន្ធនយោបាយនៃប្រទេសផ្សេងៗ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

កត្តាសេដ្ឋកិច្ចជាធាតុផ្សំស្នូលក្នុងការធ្វើទំនើបកម្មសង្គម។ តាមទ្រឹស្ដីនេះ នៅពេលដែលសេដ្ឋកិច្ចរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស ប៉ុន្តែស្ថាប័ននយោបាយមិនត្រូវបានពង្រឹង គម្លាតរវាងការរំពឹងទុករបស់សង្គម និងសមត្ថភាពរបស់រដ្ឋនឹងកើនឡើង ដែលអាចបង្កឲ្យមានអស្ថិរភាព។

ផ្នែកវប្បធម៌ ការផ្លាស់ប្ដូរឥរិយាបថនិងតម្លៃសង្គមដែលមកជាមួយការអប់រំ និងព័ត៌មានទំនើប អាចបង្កើតការទាមទារខាងនយោបាយកាន់តែខ្លាំង។ ប្រសិនបើគ្មានយន្តការស្ថាប័នណាអាចឆ្លើយតបបាន សម្ពាធទាំងនោះអាចឈានទៅរកការពុកផុយនិងអស្ថិរភាពនយោបាយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

រហូតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ន ទ្រឹស្ដីនយោបាយពុកផុយនៅតែមានភាពពាក់ព័ន្ធក្នុងការវិភាគអស្ថិរភាពនយោបាយ ជាពិសេសនៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។ តាមវីគីភីឌា ទ្រឹស្ដីនេះបានជួយគូសបញ្ជាក់ពីគំរូនៃទំនាក់ទំនងរវាងការអភិវឌ្ឍនិងស្ថាប័ន ដែលអាចអនុវត្តចំពោះប្រទេសជាច្រើន។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ការយល់ដឹងអំពីទ្រឹស្ដីនេះអាចជាឧបករណ៍សំខាន់ក្នុងការតាមដាននិន្នាការនយោបាយក្នុងតំបន់អាស៊ាន និងពិភពលោក។ នៅក្នុងបរិបទដែលកម្ពុជាកំពុងអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច ការពង្រឹងស្ថាប័ននយោបាយឲ្យរឹងមាំអាចជាគន្លឹះដ៏សំខាន់ក្នុងការទប់ស្កាត់អស្ថិរភាពនិងធានាបាននូវការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព។