អ្នកទោសនយោបាយ
ទិដ្ឋភាពទូទៅ
ប្រភព: Wikipedia
អ្នកទោសនយោបាយ (political prisoner) គឺជាបុគ្គលម្នាក់ដែលត្រូវបានឃុំឃាំង ឬដាក់ពន្ធនាគារ ដោយសារសកម្មភាពនយោបាយរបស់ខ្លួន។ តាមការពន្យល់របស់ Wikipedia បទល្មើសនយោបាយមិនមែនតែងតែជាមូលហេតុផ្លូវការនៃការឃុំខ្លួននោះទេ។ ជាញឹកញាប់ រដ្ឋាភិបាលចោទប្រកាន់បុគ្គលទាំងនោះពីបទផ្សេងៗ ដូចជាការក្បត់ជាតិ ការញុះញង់ ការបោកប្រាស់ ឬបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌធម្មតា ដើម្បីបិទបាំងហេតុផលនយោបាយពិតប្រាកដ។
ប្រធានបទនេះមានសារៈសំខាន់ ព្រោះវាប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ទៅលើសេរីភាពបញ្ចេញមតិ សិទ្ធិមនុស្ស និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យជុំវិញពិភពលោក។ អង្គការអន្តរជាតិដូចជា Amnesty International បានបង្កើតឡើងនូវពាក្យ "អ្នកទោសសតិសម្បជញ្ញៈ" (prisoner of conscience) ដើម្បីសំដៅទៅលើបុគ្គលដែលត្រូវបានឃុំខ្លួន ដោយសារតែជំនឿ ពូជសាសន៍ ឬគំនិតរបស់ខ្លួន ដោយមិនបានប្រើ ឬគាំទ្រអំពើហិង្សា។
ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន
ប្រភព: Wikipedia
បាតុភូតអ្នកទោសនយោបាយមានវត្តមាននៅគ្រប់ទ្វីប និងគ្រប់របបនយោបាយ មិនថារដ្ឋផ្តាច់ការ ឬប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យឡើយ ទោះបីជាចំនួននិងលក្ខណៈខុសគ្នាក៏ដោយ។ តាម Wikipedia តួលេខប្រវត្តិសាស្ត្រល្បីៗ ដែលត្រូវបានចាត់ទុកជាអ្នកទោសនយោបាយ រួមមាន មហាត្មគន្ធី (ឥណ្ឌា) លោក Nelson Mandela (អាហ្វ្រិកខាងត្បូង) លោកស្រី Aung San Suu Kyi (មីយ៉ាន់ម៉ា) និង Emma Goldman (សហរដ្ឋអាមេរិក)។
ប្រជាជនក្រុមនេះមានប្រវត្តិសាស្រ្តចម្រុះ — អ្នកសារព័ត៌មាន អ្នកសកម្មសិទ្ធិមនុស្ស អ្នកនយោបាយប្រឆាំង អ្នកការពារសិទ្ធិស្ត្រី តំណាងជនជាតិភាគតិច និងអ្នកនិពន្ធ។ យោងតាម Wikipedia កូនស្រីរបស់លោក Ilham Tohti អ្នកការពារសិទ្ធិជនជាតិអ៊ុយហ្គួរ ដែលបច្ចុប្បន្នកំពុងជាប់ទោសអស់មួយជីវិតនៅប្រទេសចិន បានទទួលរង្វាន់ Sakharov ឆ្នាំ ២០១៩ ជំនួសឪពុកនាង។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ប្រភព: Wikipedia
ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការឃុំខ្លួនអ្នកទោសនយោបាយ មានអាយុកាលប៉ុនប៉ងស្មើនឹងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃរដ្ឋផងដែរ។ ក្នុងសតវត្សរ៍ទី ២០ ការឃុំខ្លួនបុគ្គលដោយហេតុផលនយោបាយបានឈានដល់កម្រិតធំធេង ជាពិសេសក្រោមរបបណាស៊ី (Nazi) នៅប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ ដែល Gestapo បានឃុំឃាំងមនុស្សរាប់សែននាក់។ របបកុម្មុយនិស្តក្នុងសហភាពសូវៀត ក៏បានបង្កើតប្រព័ន្ធជំរុំ Gulag ដែលបានដាក់ពន្ធនាគារអ្នកប្រឆាំងនយោបាយរាប់លាននាក់។
នៅអាហ្វ្រិកខាងត្បូង លោក Nelson Mandela ត្រូវបានឃុំខ្លួនអស់រយៈពេល ២៧ ឆ្នាំ មុនពេលក្លាយជាប្រធានាធិបតី។ នៅមីយ៉ាន់ម៉ា លោកស្រី Aung San Suu Kyi ត្រូវបានដាក់ឲ្យនៅក្រោមការឃុំខ្លួននៅក្នុងផ្ទះ អស់រយៈពេលជិត ១៥ ឆ្នាំ មុនពេលនាងទទួលបានរង្វាន់ណូបែលសន្តិភាព និងរង្វាន់ Sakharov។
ករណីប្រវត្តិសាស្ត្រទាំងនេះបានបង្ហាញថា អ្នកទោសនយោបាយជាច្រើនបានក្លាយជានិមិត្តរូបនៃចលនាប្រជាធិបតេយ្យ និងបន្ទាប់មកបានប្រែក្លាយទៅជាមេដឹកនាំជាតិរបស់ខ្លួន។
ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន
ប្រភព: Wikipedia
នៅសម័យបច្ចុប្បន្ន បញ្ហាអ្នកទោសនយោបាយនៅតែជាប្រធានបទក្តៅក្នុងព័ត៌មានអន្តរជាតិ។ យោងតាម Wikipedia នៅប្រទេសរុស្ស៊ី បន្ទាប់ពីការលុកលុយអ៊ុយក្រែនឆ្នាំ ២០២២ អ្នកនយោបាយប្រឆាំងជាច្រើនត្រូវបានដាក់ពន្ធនាគារក្រោមច្បាប់ត្រួតពិនិត្យព័ត៌មានសង្គ្រាម។ លោក Ilya Yashin ត្រូវបានកាត់ទោសឲ្យជាប់គុក ៨ ឆ្នាំកន្លះ ដោយសារសេចក្តីថ្លែងការណ៍ប្រឆាំងសង្គ្រាម។ លោក Dmitry Ivanov ត្រូវបានកាត់ទោសឲ្យជាប់គុក ៨ ឆ្នាំកន្លះក្រោមច្បាប់ "ព័ត៌មានក្លែងក្លាយ" និងត្រូវបានទទួលស្គាល់ជា "អ្នកទោសសតិសម្បជញ្ញៈ" ដោយ Amnesty International។
នៅប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត អ្នកសកម្មសិទ្ធិស្ត្រី Loujain al-Hathloul បានក្លាយជានិមិត្តរូបនៃការតស៊ូប្រឆាំងនឹងការរឹតបន្តឹងសិទ្ធិស្ត្រី។ នៅប្រទេសតួកគី អ្នកសារព័ត៌មានរាប់រយនាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួនបន្ទាប់ពីការប៉ុនប៉ងធ្វើរដ្ឋប្រហារឆ្នាំ ២០១៦។
សម្រាប់អ្នកអានកម្ពុជា និងជនជាតិខ្មែរនៅក្រៅប្រទេស ប្រធានបទនេះមានសារៈសំខាន់ ព្រោះវាជាប់ទាក់ទងនឹងការពិភាក្សាជុំវិញសេរីភាពសារព័ត៌មាន សិទ្ធិនយោបាយ និងស្តង់ដារសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ ដែលអង្គការដូចជា Amnesty International និង Human Rights Watch តែងតាមដានរាយការណ៍ជាប្រចាំ។
អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ
ណាហ្គេស មូហ្គាំម៉ាឌី អ្នកឈ្នះពានរង្វាន់នូបែលដែលជាប់ពន្ធនាគារ ត្រូវបានដឹកទៅពេទ្យបន្ទាន់
ស្ត្រីជននិរទេសសិទ្ធិអ៊ីរ៉ង់ ណាហ្គេស មូហ្គាំម៉ាឌី ត្រូវបានដឹកទៅមន្ទីរពេទ្យភ្លាមៗ បន្ទាប់ពីរងគ្រោះដោយ "វិបត្តិបេះដូង" ខណៈពេលនៅក្នុងពន្ធនាគារ។