ទិដ្ឋភាពទូទៅ

តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា សិទ្ធិនយោបាយគឺជាក្រុមសិទ្ធិដែលការពារសេរីភាពរបស់បុគ្គលពីការរំលោភបំពានដោយរដ្ឋាភិបាល អង្គការសង្គម និងបុគ្គលឯកជន។ សិទ្ធិទាំងនេះធានាឱ្យបុគ្គលមានសិទ្ធិចូលរួមក្នុងជីវភាពនយោបាយ និងសង្គមរបស់រដ្ឋ។ កតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិស្តីពីសិទ្ធិស៊ីវិល និងនយោបាយ (ICCPR) នៃអង្គការសហប្រជាជាតិ បានកំណត់សិទ្ធិទាំងនេះយ៉ាងលម្អិត រួមមានសិទ្ធិបោះឆ្នោត សិទ្ធិឈរឈ្មោះជាបេក្ខជន សេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ ការប្រមូលផ្តុំ និងការបង្កើតសមាគម។

យោងតាមវិគីភីឌា សិទ្ធិនយោបាយជាផ្នែកមួយនៃសិទ្ធិមនុស្សជាសាកល ហើយត្រូវបានចែងនៅក្នុងមាត្រាជាច្រើននៃសេចក្តីប្រកាសជាសកលស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស (UDHR) ក៏ដូចជាកតិកាសញ្ញាតំបន់ផ្សេងទៀត។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ការគោរពសិទ្ធិនយោបាយនៅទូទាំងពិភពលោកមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងខ្លាំង។ តាមវិគីភីឌា ប្រទេសដែលមានរបបប្រជាធិបតេយ្យចាស់ទុំដូចជានៅអឺរ៉ុបខាងលិច និងអាមេរិកខាងជើង មានការការពារសិទ្ធិទាំងនេះយ៉ាងរឹងមាំ រួមទាំងការបោះឆ្នោតដោយសេរី និងយុត្តិធម៌ និងសេរីភាពសារព័ត៌មានឯករាជ្យ។ ផ្ទុយទៅវិញ នៅតំបន់អាស៊ី អាហ្វ្រិក និងមជ្ឈិមបូព៌ា ប្រទេសជាច្រើនមានកម្រិតការពារទាប ឬត្រូវបានចាត់ទុកថាជារបបផ្តាច់ការ ឬពាក់កណ្តាលផ្តាច់ការ។

យោងតាមការប៉ាន់ស្មានដែលដកស្រង់ដោយវិគីភីឌា ប្រជាជនរាប់ពាន់លាននាក់នៅលើពិភពលោករស់នៅក្រោមរបបដែលមានសិទ្ធិនយោបាយមានកម្រិត ដែលប៉ះពាល់ដល់ការចូលរួមក្នុងការសម្រេចចិត្តរបស់រដ្ឋ។ ការបែងចែកនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពខុសគ្នានៃប្រព័ន្ធនយោបាយ ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងកត្តាវប្បធម៌។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ប្រវត្តិនៃសិទ្ធិនយោបាយអាចត្រូវបានគេតាមដានរហូតដល់សម័យបុរាណ ដូចជាលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅក្រុងអាថែនបុរាណ និងសាធារណរដ្ឋរ៉ូម។ នៅសម័យកណ្តាល ឯកសារដូចជា Magna Carta ក្នុងឆ្នាំ១២១៥ បានកំណត់សិទ្ធិរបស់ពួកអភិជន ដែលជាជំហានដំបូងឆ្ពោះទៅរកការការពារសិទ្ធិបុគ្គល។

នៅសតវត្សរ៍ទី១៨ ការតស៊ូទាមទារសិទ្ធិនយោបាយបានក្លាយជាចលនាធំ ដូចជាបដិវត្តន៍បារាំងឆ្នាំ១៧៨៩ ដែលបានប្រកាសសិទ្ធិមនុស្ស និងពលរដ្ឋ។ ឯកសារសំខាន់ៗផ្សេងទៀត រួមមានរដ្ឋធម្មនុញ្ញសហរដ្ឋអាមេរិក និងក្រមសិទ្ធិ (Bill of Rights) ដែលបានធានាសិទ្ធិនយោបាយដល់ពលរដ្ឋ។

នៅសតវត្សរ៍ទី២០ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ សហគមន៍អន្តរជាតិបានអនុម័តសេចក្តីប្រកាសជាសកលស្តីពីសិទ្ធិមនុស្សនៅឆ្នាំ១៩៤៨ និងកតិកាសញ្ញា ICCPR នៅឆ្នាំ១៩៦៦ (ចូលជាធរមាននៅឆ្នាំ១៩៧៦)។ ឯកសារទាំងនេះបានបង្កើតក្របខ័ណ្ឌច្បាប់អន្តរជាតិសម្រាប់ការពារសិទ្ធិនយោបាយ។

ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងនៃការតស៊ូដើម្បីសិទ្ធិនយោបាយនៅអឺរ៉ុបខាងកើតគឺចលនានិទាឃរដូវក្រូអាស៊ីក្នុងឆ្នាំ១៩៧១។ តាមវិគីភីឌា លោកស្រីសាវ៉ាកា ដាប់ឆេវីច-គុឆារ ជាអ្នកចូលរួមដ៏សំខាន់នៅក្នុងចលនានោះ ហើយក្រោយមកបានក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ត្រីទីមួយគេនៅអឺរ៉ុប។ រូបថតខាងលើបង្ហាញពីលោកស្រី ដែលជានិមិត្តរូបនៃការតស៊ូទាមទារសិទ្ធិនយោបាយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ទំនាក់ទំនងរវាងសិទ្ធិនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ចជាប្រធានបទស្មុគស្មាញ។ តាមវិគីភីឌា ប្រទេសដែលមានការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់មួយចំនួនធំ មានទំនោរការពារសិទ្ធិនយោបាយបានល្អ ប៉ុន្តែមានករណីលើកលែងដូចជាប្រទេសចិន ដែលមានកំណើនសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ តែមានកម្រិតសិទ្ធិនយោបាយទាប។

ពីទស្សនៈវប្បធម៌ ការជជែកវែកញែកអំពី "តម្លៃអាស៊ី" បានលើកឡើងថា ស្ថិរភាព និងការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចអាចមានសារៈសំខាន់ជាងសិទ្ធិនយោបាយនៅក្នុងសង្គមអាស៊ីមួយចំនួន។ យោងតាមវិគីភីឌា ទស្សនៈនេះត្រូវបានរិះគន់ដោយអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្សថាជាការបង្ហាញអំពីភាពមិនស៊ីគ្នារវាងការអភិវឌ្ឍន៍ និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។

នៅក្នុងបរិបទសកល វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា សេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារសេរី និងសង្គមស៊ីវិលរឹងមាំតែងតែជាកត្តាគាំទ្រដល់ការពង្រីកសិទ្ធិនយោបាយ ខណៈដែលសេដ្ឋកិច្ចដែលពឹងផ្អែកលើធនធានធម្មជាតិអាចបង្កើតរបបនិយមផ្តាច់ការ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សិទ្ធិនយោបាយនៅតែជាប្រធានបទសំខាន់ក្នុងឆាកអន្តរជាតិនាពេលបច្ចុប្បន្ន។ យោងតាមវិគីភីឌា បញ្ហាប្រឈមថ្មីៗដូចជាការឃ្លាំមើលឌីជីថល ការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានមិនពិត និងការកើនឡើងនៃរបបផ្តាច់ការបានដាក់សម្ពាធលើការការពារសិទ្ធិទាំងនេះ។

កតិកាសញ្ញា ICCPR តម្រូវឱ្យរដ្ឋាភិបាលទាំងអស់រាយការណ៍អំពីការអនុវត្តសិទ្ធិនយោបាយជាទៀងទាត់ដល់គណៈកម្មាធិការសិទ្ធិមនុស្សនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ។ ក្នុងនាមជារដ្ឋភាគីនៃកតិកាសញ្ញានេះ កម្ពុជាមានកាតព្វកិច្ចគោរព និងការពារសិទ្ធិនយោបាយរបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្លួន។ ទោះយ៉ាងណា របាយការណ៍របស់អង្គការសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិជាញឹកញាប់បានលើកឡើងពីការព្រួយបារម្ភទាក់ទងនឹងការអនុវត្តជាក់ស្តែង ដូចជាការរឹតត្បិតសេរីភាពសារព័ត៌មាន ការបង្ក្រាបសកម្មជន និងការបោះឆ្នោតដែលមិនមានលក្ខណៈសេរី និងយុត្តិធម៌។