វិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា វិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយគឺជាវិស័យសិក្សាមួយដែលមានគោលដៅស្វែងរកការយល់ដឹងបែបវិទ្យាសាស្ត្រអំពីនយោបាយ។ វាទាក់ទងនឹងប្រព័ន្ធនៃការគ្រប់គ្រងនិងអំណាច ព្រមទាំងការវិភាគសកម្មភាពនយោបាយ គំនិតនយោបាយ អាកប្បកិរិយានយោបាយ និងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងច្បាប់ពាក់ព័ន្ធ។ អ្នកឯកទេសក្នុងវិស័យនេះត្រូវបានគេហៅថា អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ (political scientists)។

ខុសពីទស្សនវិជ្ជានយោបាយ (political philosophy) ដែលផ្តោតសំខាន់លើការវាយតម្លៃតាមរយៈការវិនិច្ឆ័យតម្លៃ (normative) វិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយសង្កត់ធ្ងន់លើការពិពណ៌នា និងការពន្យល់ (descriptive and explanatory) ហើយផ្តល់អាទិភាពដល់ភស្តុតាងជាក់ស្តែង (empirical evidence) ជាជាងការវិនិច្ឆ័យខាងសីលធម៌។ នេះមានន័យថាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយមិនគ្រាន់តែពិភាក្សាថាតើប្រព័ន្ធនយោបាយមួយ «គួរតែ» យ៉ាងណានោះទេ ប៉ុន្តែពួកគេសង្កេតនិងវាស់វែងថាតើវា «គឺ» យ៉ាងណា ដោយប្រើទិន្នន័យ និងវិធីសាស្ត្រស្ថិតិ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

វិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយត្រូវបានសិក្សានិងអនុវត្តនៅទូទាំងពិភពលោក ដោយមានស្ថាប័នសិក្សានិងសមាគមវិជ្ជាជីវៈជាច្រើន។ សមាគមវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយអាមេរិក (APSA) ដែលបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ គឺជាអង្គការមួយក្នុងចំណោមអង្គការចំណាស់ជាងគេបំផុតក្នុងវិស័យនេះ។ សព្វថ្ងៃ មហាវិទ្យាល័យនិងសាកលវិទ្យាល័យធំៗជាច្រើនផ្តល់កម្មវិធីសិក្សាថ្នាក់បរិញ្ញានិងបរិញ្ញាជាន់ខ្ពស់ផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយធ្វើការនៅក្នុងវិស័យសិក្សា រដ្ឋាភិបាល អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល និងគណៈគិតពិចារណា (think tanks)។ នៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ កម្មវិធីសិក្សាផ្នែកនេះកំពុងទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍កាន់តែខ្លាំង ស្របពេលដែលតម្រូវការសម្រាប់ការវិភាគគោលនយោបាយសាធារណៈកើនឡើង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា វិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយបានកើតឡើងជាវិន័យសិក្សាផ្សេងគ្នានៅចុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ ដោយទទួលឥទ្ធិពលពីការរីកចម្រើននៃវិជ្ជានិយាម (empiricism) និងទស្សនវិជ្ជាវិជ្ជមាន (positivism) ដែលសង្កត់ធ្ងន់លើការប្រមូលទិន្នន័យជាក់ស្តែង និងការពិសោធន៍។ វាបានវិវត្តចេញពីប្រវត្តិសាស្ត្រ ទស្សនវិជ្ជា និងច្បាប់ ក្នុងអំឡុងពេលដែលសាកលវិទ្យាល័យកំពុងធ្វើជំនាញវិជ្ជាជីវៈ។

ការបង្កើតសមាគមវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយអាមេរិក (APSA) ក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ គឺជាព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់មួយក្នុងការបង្កើតវិន័យនេះជាផ្លូវការ។ ការបង្កើតនាយកដ្ឋានវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយនៅសាកលវិទ្យាល័យនានានៅអាមេរិកនិងអឺរ៉ុបបានពង្រឹងជំហររបស់វាជាវិន័យឯករាជ្យ។

បដិវត្តន៍អាកប្បកិរិយា (behavioral revolution) ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០ បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការផ្លាស់ប្តូរការសង្កត់ធ្ងន់ទៅលើការពន្យល់អំពីអាកប្បកិរិយារបស់មនុស្សដោយវិទ្យាសាស្ត្រ ពីទស្សនៈដែលមិនលំអៀង និងអព្យាក្រឹត។ វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបរិមាណិក (quantitative research methods) ដូចជាការស្ទង់មតិ (surveys) ការវិភាគប្រវត្តិសាស្ត្រ (historical analysis) និងការសាកល្បងជាក់ស្តែង (empirical testing) ត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយ ដើម្បីស្វែងយល់ពីឥរិយាបថនយោបាយរបស់ប្រជាជន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយវិស័យសេដ្ឋកិច្ច ដោយសារការសម្រេចចិត្តនយោបាយជារឿយៗជះឥទ្ធិពលដល់គោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច និងផ្ទុយមកវិញ។ ការសិក្សាអំពីអន្តរកម្មរវាងនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ចត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាសេដ្ឋកិច្ចនយោបាយ (political economy)។ លើសពីនេះទៀត វាក៏វិភាគអំពីវប្បធម៌នយោបាយ (political culture) និងឥទ្ធិពលនៃតម្លៃសង្គមលើឥរិយាបថនយោបាយផងដែរ។ ការស្រាវជ្រាវអំពីវប្បធម៌នយោបាយបានបង្ហាញថាប្រពៃណី សាសនា និងតម្លៃសង្គមដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបង្កើតឥរិយាបថបោះឆ្នោត និងការចូលរួមនយោបាយ។ ការយល់ដឹងពីកត្តាទាំងនេះជួយដល់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រគោលនយោបាយដែលឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន វិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយមានសារៈសំខាន់ក្នុងការយល់ដឹងអំពីបញ្ហាសកល ដូចជាការបោះឆ្នោត អំពើពុករលួយ ជម្លោះអន្តរជាតិ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងប្រទេស និងគោលនយោបាយសាធារណៈ។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយប្រើវិធីសាស្ត្របរិមាណិកនិងគុណភាពដើម្បីវិភាគទិន្នន័យ និងផ្តល់នូវការព្យាករណ៍អំពីនិន្នាការនយោបាយ។ នៅក្នុងយុគសម័យឌីជីថល អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយក៏សិក្សាអំពីឥទ្ធិពលនៃប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គមលើមតិសាធារណៈ និងការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានក្លែងក្លាយផងដែរ។

សម្រាប់អ្នកអានក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ការស្វែងយល់អំពីវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយអាចជួយពង្រឹងការវិភាគអំពីដំណើរការប្រជាធិបតេយ្យ ការបោះឆ្នោត និងគោលនយោបាយរបស់រដ្ឋាភិបាល ព្រមទាំងយល់ដឹងអំពីរបៀបដែលនយោបាយជះឥទ្ធិពលដល់ជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ។