ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ការបំពុលគឺជាការដាក់បញ្ចូលសារធាតុកខ្វក់ចូលទៅក្នុងបរិស្ថានធម្មជាតិ ដែលនាំឲ្យមានគ្រោះថ្នាក់។ ការបំពុលអាចកើតមានទាំងក្នុងទម្រង់ជាសារធាតុរឹង រាវ ឧស្ម័ន ឬថាមពលដូចជាសំឡេង ពន្លឺ ឬកម្តៅជាដើម។ សារធាតុបំពុលអាចជាធាតុដែលនាំចូលពីក្រៅ ឬជាធាតុដែលមានស្រាប់នៅក្នុងធម្មជាតិ ប៉ុន្តែបានប្រមូលផ្តុំលើសកម្រិតដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់។

ប្រភេទសំខាន់ៗនៃការបំពុលរួមមាន៖ ការបំពុលខ្យល់ ទឹក ដី សំឡេង ពន្លឺ វិទ្យុសកម្ម និងកម្តៅ។ ដ្យាក្រាមខាងលើដែលចងក្រងដោយ Wikipedia (ដោយផ្អែកលើការសិក្សាវិទ្យាសាស្ត្រជាច្រើន) បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ពីទំនាក់ទំនងរវាងប្រភេទបំពុលនិងបញ្ហាសុខភាព ដូចជាជំងឺហឺត មហារីកសួត ជំងឺបេះដូង និងជំងឺប្រព័ន្ធប្រសាទ ដែលជាហេតុធ្វើឲ្យការបំពុលក្លាយជាកង្វល់សាធារណៈទូទាំងពិភពលោក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia / រដ្ឋបាលព័ត៌មានថាមពល (EIA)

ការបំពុលមានការបែងចែកតាមភូមិសាស្ត្រយ៉ាងជាក់ស្តែង។ យោងតាមទិន្នន័យពីរដ្ឋបាលព័ត៌មានថាមពលនៃសហរដ្ឋអាមេរិក (EIA) ដែលត្រូវបានបង្ហាញក្នុងក្រាហ្វ Wikipedia ប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ធំៗដូចជាចិន សហរដ្ឋអាមេរិក និងឥណ្ឌា បានបំភាយឧស្ម័នកាបូនិកយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ខណៈដែលប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ភាគច្រើនមានកម្រិតបំភាយទាប។ ការវិវត្តនេះបានបង្ហាញពីវិសមភាពក្នុងការទទួលរ៉ាប់រងផលវិបាក ដោយប្រទេសក្រីក្រច្រើនតែជាអ្នកទទួលរងគ្រោះពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុដែលបណ្តាលមកពីការបំពុលនេះ។

តាម Wikipedia រូបភាពតំបន់ឧស្សាហកម្មនៅក្រុងយ៉ាងចូវ ប្រទេសចិន បង្ហាញពីទិដ្ឋភាពនៃការបំពុលខ្យល់ដែលគ្របដណ្តប់លើតំបន់ដែលមានប្រជាជនរស់នៅយ៉ាងក្រាស់ក្រែល។ ចំណែកនៅក្នុងមហាសមុទ្រវិញ ផែនទីចំណុចសំរាមធំប៉ាស៊ីហ្វិក (Great Pacific Garbage Patch) ពី NOAA ដែលចែករំលែកក្នុង Wikipedia បានបង្ហាញពីការប្រមូលផ្តុំសំណល់ប្លាស្ទិកនៅកណ្តាលមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក ដែលបំផ្លាញជីវិតសត្វសមុទ្រ និងប៉ះពាល់ដល់ខ្សែច្រវាក់អាហារ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia / បណ្ណសារជាតិអាមេរិក (NARA)

ការបំពុលបានលេចឡើងជាបញ្ហាធំចាប់តាំងពីបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្ម នៅពេលដែលការដុតធ្យូងថ្ម និងឥន្ធនៈហ្វូស៊ីលបានកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ រូបថតមួយពីបណ្ណសារជាតិអាមេរិក (NARA) ដែលផ្សព្វផ្សាយតាម Wikipedia បង្ហាញពីស្រទាប់ផ្សែងខ្មៅក្រាស់ៗ បាំងស្ពាន Clark Avenue នៅសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ១៩៧៣។ រូបភាពនេះជាសក្ខីភាពនៃសម័យកាលដែលការត្រួតពិនិត្យបរិស្ថាននៅមានកម្រិត ហើយផ្សែងរោងចក្រគឺជាសញ្ញានៃការរីកចម្រើនផ្នែកឧស្សាហកម្ម។

នៅសតវត្សរ៍ទី២១ ឧបទ្ទវហេតុធំៗជាច្រើនបានបន្តទាក់ទាញការយកចិត្តទុកដាក់ជាសកល។ យោងតាម Wikipedia រូបថតផ្សែងអ័ព្ទនៅកណ្តាលក្រុងមូស្គូ ប្រទេសរុស្ស៊ី នៅខែសីហា ឆ្នាំ២០១០ បានបង្ហាញពីឥទ្ធិពលនៃភ្លើងឆេះព្រៃ និងការបំភាយឧស្សាហកម្ម ដែលធ្វើឲ្យគុណភាពខ្យល់ធ្លាក់ចុះដល់កម្រិតគ្រោះថ្នាក់។ ដូចគ្នានេះ រូបភាពផ្សែងអ័ព្ទនៅតៃវ៉ាន់ (ដែលមាននៅក្នុងបណ្តុំ Wikipedia) បញ្ជាក់ថា បញ្ហានេះមិនមានព្រំដែនទេ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមទស្សនៈសេដ្ឋកិច្ច ការបំពុលត្រូវបានចាត់ទុកជាផលវិបាកខាងក្រៅអវិជ្ជមាន (negative externality)។ ដូចដែលដ្យាក្រាមពី Wikipedia បានពណ៌នា នៅក្នុងទីផ្សារសេរី អ្នកផលិតមានទំនោរផលិតទំនិញច្រើនជាងកម្រិតដែលសង្គមអាចទទួលបានផលល្អបំផុត ដោយសារពួកគេមិនបានបង់ថ្លៃសម្រាប់ការខូចខាតបរិស្ថានដែលខ្លួនបង្ក។ នេះជាហេតុដែលរដ្ឋាភិបាលជាច្រើនដាក់ចេញពន្ធបំពុល ឬប្រព័ន្ធជួញដូរឥណទានកាបូន។

ការវិនិយោគក្នុងបច្ចេកវិទ្យាកាត់បន្ថយការបំពុលក៏ជាចំណែកសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់ដែរ។ រូបថតពី Wikipedia បង្ហាញឧបករណ៍កម្តៅអុកស៊ីតកម្ម (thermal oxidizer) នៅរោងចក្រមួយក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលជាបច្ចេកវិទ្យាបំបែកឧស្ម័នពុល។ រីឯនៅកូសូវ៉ូ ឧបករណ៍ប្រមូលធូលី (dust collector) ក៏ត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងសកម្មដើម្បីកាត់បន្ថយភាគល្អិតក្នុងខ្យល់ ដែលបង្ហាញថា ទោះបីជាប្រទេសមានកម្រិតសេដ្ឋកិច្ចខុសគ្នា ការត្រួតពិនិត្យការបំពុលនៅតែអាចអនុវត្តបាន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់កម្ពុជា ការបំពុលកំពុងក្លាយជាកង្វល់កាន់តែខ្លាំងឡើង ដោយសារកំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងការអភិវឌ្ឍន៍ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ រូបថតដែលចែកចាយក្នុង Wikipedia បង្ហាញពីទឹកពណ៌ខៀវចាស់ (indigo) ដែលបង្ហូរចូលក្នុងប្រព័ន្ធទឹកនៅរាជធានីភ្នំពេញកាលពីឆ្នាំ២០០៥។ ការបំពុលទឹកប្រភេទនេះ ជាធម្មតាមកពីឧស្សាហកម្មវាយនភណ្ឌ ដែលប្រើសារធាតុគីមី និងពណ៌ ហើយបើគ្មានប្រព័ន្ធប្រព្រឹត្តិកម្មត្រឹមត្រូវ នឹងប៉ះពាល់ដល់សុខភាពអ្នកប្រើប្រាស់ទឹក និងជីវិតក្នុងទឹក។

ក្រៅពីបញ្ហាក្នុងស្រុក រូបភាពនៃសំរាមនៅតាមឆ្នេរប្រទេសហ្គីយ៉ាណា និងឧបករណ៍ចាប់កម្ទេចកាកសំណល់នៅទន្លេយ៉ារ៉ា ប្រទេសអូស្ត្រាលី (ដែលមាននៅក្នុង Wikipedia) ឆ្លុះបញ្ចាំងពីបញ្ហាសកលនៃការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការតាមដាននិន្នាការនៃការបំពុល ជាពិសេសការបំពុលខ្យល់ឆ្លងដែន (transboundary haze) និងការបំពុលទន្លេមេគង្គ គឺជារឿងចាំបាច់សម្រាប់ការការពារសុខភាពសាធារណៈ និងនិរន្តរភាពនៃធនធានធម្មជាតិដ៏មានតម្លៃរបស់ប្រទេស។