ប៉ូលីណេស៊ី

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ប៉ូលីណេស៊ី គឺជាតំបន់រងមួយនៃអូសេអានី ដែលបង្កើតឡើងដោយកោះជាង ១០០០ រាយប៉ាយនៅមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកកណ្តាល និងខាងត្បូង។ ជនជាតិដើមដែលរស់នៅតំបន់នេះ ត្រូវបានគេហៅថា ប៉ូលីណេស៊ាន ដោយពួកគេមានចំណុចរួមច្រើន រួមមាន ចំណងទាក់ទងផ្នែកភាសា ទំនៀមទម្លាប់វប្បធម៌ និងជំនឿប្រពៃណី។ តំបន់នេះល្បីល្បាញដោយសារសម្រស់ធម្មជាតិ សិល្បៈនាវាចរណ៍បុរាណ និងបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ដ៏សម្បូរបែប។ ប៉ូលីណេស៊ីក៏មានសារៈសំខាន់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ដោយសារការតាំងទីលំនៅរបស់មនុស្សដំបូងនៅទូទាំងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា តំបន់ប៉ូលីណេស៊ីគ្របដណ្ដប់លើតំបន់ត្រីកោណមួយដែលមានកំពូលនៅហាវ៉ៃ កោះអ៊ីស្ទើរ (រ៉ាប៉ានុយ) និងនូវែលសេឡង់ (អូតេអារ៉ូអា)។ បណ្តុំកោះធំៗរួមមាន សាម័រ តុងហ្គា ទូវ៉ាលូ កោះឃុក និងប៉ូលីណេស៊ីបារាំង។ កោះទាំងនេះរួមមានទាំងកោះភ្នំភ្លើងខ្ពស់ និងកោះផ្កាថ្មរាប។ ប្រជាជនប៉ូលីណេស៊ានសរុបមានប្រមាណជាង ២ លាននាក់ទូទាំងពិភពលោក ដោយភាគច្រើនរស់នៅក្នុងតំបន់កោះដើមកំណើតឬនៅជាសហគមន៍នាដ្យាស្មោនៅក្នុងប្រទេសដូចជា នូវែលសេឡង់ សហរដ្ឋអាមេរិក និងអូស្ត្រាលី។ ភាសាដែលនិយាយជាកម្មសិទ្ធិរបស់អម្បូរភាសាអូស្ត្រូនេស៊ី ហើយមានទំនាក់ទំនងគ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានកត់ត្រាថា ជនជាតិប៉ូលីណេស៊ានបុរាណគឺជាអ្នកនាវាចរដ៏ប៉ិនប្រសប់ ដែលប្រើទូកពីរសមបក និងវិធីសាស្ត្ររុករកផ្កាយ ដើម្បីធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ ការតាំងទីលំនៅដំបូងបានចាប់ផ្ដើមនៅប្រមាណ ១៥០០-១០០០ មុនគ.ស. នៅតំបន់សាម័រ និងតុងហ្គា (ឡាភីតា) បន្ទាប់មកបានរីករាលដាលទៅកាន់កោះនានានៅខាងកើតដូចជា ហាវ៉ៃ កោះអ៊ីស្ទើរ និងនូវែលសេឡង់ នៅប្រមាណឆ្នាំ ១០០០ គ.ស.។ អរិយធម៌បុរាណទាំងនេះបានបន្សល់ទុកនូវស្នាដៃឆ្នើមដូចជា ចម្លាក់ថ្មម៉ូអៃនៅរ៉ាប៉ានុយ និងស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទហេយ៉ូនៅកោះសុងសិប។

ការទាក់ទងជាមួយអឺរ៉ុបដំបូងបានកើតឡើងនៅសតវត្សទី១៦ ប៉ុន្តែការរុករកសំខាន់ៗធ្វើឡើងដោយអ្នករុករកដូចជា អាបែល តាសមែន និងជេម ឃុក ក្នុងសតវត្សទី១៧-១៨។ ក្នុងសតវត្សទី១៩ មហាអំណាចអឺរ៉ុបបានធ្វើអាណានិគមកិច្ចលើកោះជាច្រើន ដែលនាំឱ្យមានការផ្លាស់ប្ដូរវប្បធម៌ និងប្រជាសាស្ត្រ។ សព្វថ្ងៃ ប្រទេសកោះមួយចំនួនបានទទួលឯករាជ្យ ខណៈខ្លះទៀតជាដែនដីក្រោមអធិបតេយ្យភាពបរទេស ដូចជា ហាវ៉ៃ (សហរដ្ឋអាមេរិក) និងប៉ូលីណេស៊ីបារាំង។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា សេដ្ឋកិច្ចនៃកោះប៉ូលីណេស៊ីពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើវិស័យទេសចរណ៍ ការនេសាទត្រី កសិកម្មដាំដុះដូងប្រេង (កូប្រា) វ៉ានីឡា និងផ្លែឈើត្រូពិក ក៏ដូចជាប្រាក់បញ្ជូនពីពលរដ្ឋដែលធ្វើការនៅបរទេស។ កោះខ្លះទទួលបានជំនួយអភិវឌ្ឍន៍ពីប្រទេសម្ចាស់អធិបតេយ្យភាព។ វប្បធម៌ប៉ូលីណេស៊ានមានភាពសម្បូរបែបដោយរួមមាន សិល្បៈសាក់ តន្ត្រី និងរបាំប្រពៃណីដូចជា ហ៊ូឡានៅហាវ៉ៃ ហាកានៅនូវែលសេឡង់ និងរបាំតាមូរ៉េនៅតាហ៊ីទី។ ការឆ្លាក់ឈើ និងសិប្បកម្មក៏ជាផ្នែកសំខាន់ផងដែរ។ ការរស់ឡើងវិញនៃនាវាចរណ៍បុរាណដោយប្រើទូកទ្វេសមបកបានក្លាយជាចលនាវប្បធម៌ដ៏សំខាន់មួយ ដើម្បីស្តារមោទនភាពជាតិសាសន៍។ សង្គមប៉ូលីណេស៊ានជាប្រពៃណីមានគោលការណ៍សហគមន៍រឹងមាំ ហើយតម្លៃគ្រួសារវែងជាគ្រឹះនៃជីវិតប្រចាំថ្ងៃ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ប៉ូលីណេស៊ីទទួលបានការយកចិត្តទុកដាក់ជាសាកល ដោយសារបញ្ហាបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុនិងការកើនឡើងកម្ពស់ទឹកសមុទ្រ ដែលគម្រាមកំហែងដោយផ្ទាល់ដល់កោះរាបដូចជា ទូវ៉ាលូ និងគីរីបាទី (ផ្នែកខ្លះរបស់ប៉ូលីណេស៊ី)។ យោងតាមវិគីភីឌា ក្រុមមេដឹកនាំប៉ូលីណេស៊ី (Polynesian Leaders Group) ដែលបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ២០១១ ដោយលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីទូឡាអេប៉ា សាអ៊ីឡេឡេ ម៉ាឡេឡេហ្គាវនៃសាម័រ មានគោលដៅពង្រឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការលើបញ្ហារួមដូចជាបរិស្ថាន និងអភិវឌ្ឍន៍។ ក្នុងវេទិកាអន្តរជាតិ ប្រទេសកោះប៉ាស៊ីហ្វិកដើរតួនាទីជាសំឡេងដ៏សំខាន់សម្រាប់សន្តិសុខបរិស្ថាន និងនាវាចរណ៍ដែនសមុទ្រ។ សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ទំនាក់ទំនងជាមួយប៉ូលីណេស៊ីអាចកើតឡើងតាមរយៈវេទិកាអាស៊ានដែលមានការពង្រីកកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយបណ្តាប្រជាជាតិប៉ាស៊ីហ្វិក ឬតាមរយៈវិស័យទេសចរណ៍ និងការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌។