ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមទំព័រ Wikipedia ភាសាអង់គ្លេសស្តីពីការថយចុះចំនួនប្រជាជន (Population decline) ការថយចុះប្រជាជន ដែលហៅផងដែរថា «ការបាត់បង់ប្រជាជន» (depopulation) គឺជាការកាត់បន្ថយទំហំប្រជាជននៅក្នុងតំបន់មួយ។ ទោះចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់ផែនដីនៅតែបន្តកើនឡើងដូចពេញមួយប្រវត្តិសាស្ត្រក៏ដោយ ការព្យាករណ៍ជាច្រើនបានបង្ហាញថា និន្នាការកើនឡើងរយៈពេលវែងនេះអាចនឹងឈានដល់ទីបញ្ចប់។ តាមរបាយការណ៍របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលដកស្រង់ដោយ Wikipedia អត្រាកំណើនសកលបានប្រែប្រួលយ៉ាងខ្លាំង៖ ចាប់ពីសម័យបុរាណដល់មុនបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្ម អត្រាមានត្រឹមប្រហែល ០.០៤% ក្នុងមួយឆ្នាំ។ បន្ទាប់ពីឆ្នាំ១៨០០ អត្រាកើនឡើងដល់កំពូល ២.១% ក្នុងមួយឆ្នាំនាពាក់កណ្តាលសតវត្សទី២០ ប៉ុន្តែចាប់តាំងពីពេលនោះមក ដោយសារការធ្លាក់ចុះអត្រាមានកូនសរុបទូទាំងពិភពលោក អត្រានេះបានថយចុះមកត្រឹម ០.៩% នៅឆ្នាំ២០២៣។ ទាក់ទងនឹងចំនួនពិត កំណើនប្រចាំឆ្នាំបានឡើងដល់កំពូល ៩២.៨ លាននាក់ក្នុងឆ្នាំ១៩៩០ ហើយបានធ្លាក់ចុះមកនៅត្រឹម ៧០.៤ លាននាក់នៅឆ្នាំ២០២៣។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ការថយចុះចំនួនប្រជាជនមិនកើតឡើងស្មើៗគ្នានៅទូទាំងពិភពលោកនោះទេ។ ប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ជាច្រើនកំពុងជួបប្រទះការថយចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់។ យោងតាម Wikipedia ប្រទេសជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង អាល្លឺម៉ង់ និងរុស្ស៊ី ស្ថិតក្នុងចំណោមប្រទេសដែលប្រឈមមុខនឹងវិបត្តិប្រជាសាស្ត្រធ្ងន់ធ្ងរជាងគេ។ នៅជប៉ុន តំបន់ជនបទដូចជា Yubari នៅកោះហុកកៃដូ មានអត្រាប្រជាជនធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង បណ្តាលឱ្យផ្ទះសម្បែងជាច្រើនត្រូវបោះបង់ចោល។ នៅរុស្ស៊ី ភូមិបោះបង់ចោលរាប់ពាន់បានរាយប៉ាយពាសពេញប្រទេស ដោយសារកត្តាភូមិសាស្ត្រដូចជាអាកាសធាតុអាក្រក់ កង្វះឱកាសការងារ និងការផ្លាស់ទីប្រជាជនទៅទីក្រុងធំៗ។ តាមរបាយការណ៍របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ តំបន់អឺរ៉ុបខាងកើត និងប្រទេសបាល់ទិកជាច្រើនក៏កំពុងជួបនឹងនិន្នាការស្រដៀងគ្នាដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ការថយចុះចំនួនប្រជាជនដ៏ធ្ងន់ធ្ងរតែងកើតឡើងដោយសង្គ្រាម ជំងឺរាតត្បាត និងទុរ្ភិក្ស។ Wikipedia បានលើកយកឧទាហរណ៍ពីការដួលរលំនៃប្រជាជនជនជាតិដើមម៉ិកស៊ិកក្នុងសតវត្សទី១៦ និង១៧ បន្ទាប់ពីការឈ្លានពានរបស់អេស្ប៉ាញ។ ការផ្ទុះរាតត្បាតនៃជំងឺអុតស្វាយ និងជំងឺ cocoliztli បណ្តាលឱ្យប្រជាជនធ្លាក់ចុះយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដូចបានបង្ហាញក្នុងរូបភាពខាងលើ។ នៅក្នុងយុគសម័យទំនើប ការថយចុះក៏បានកើតមាននៅក្នុងសង្គមឧស្សាហកម្មផងដែរ ជាពិសេសក្រោយការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀត នៅពេលដែលអត្រាមានកូនធ្លាក់ចុះ និងមរណភាពកើនឡើង។ ថ្មីៗនេះ សង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែនក៏បានធ្វើឱ្យវិបត្តិប្រជាសាស្ត្ររុស្ស៊ីកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើង ដូចបានរាយការណ៍ដោយ Wikipedia ដោយយោងតាមរូបត្រាប្រៃសណីយ៍ដែលពណ៌នាអំពីទាហានរុស្ស៊ីបាត់បង់ជីវិត។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ការថយចុះចំនួនប្រជាជននាំមកនូវផលវិបាកធំធេងទាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌។ នៅពេលប្រជាជនថយចុះ មានការខ្វះខាតកម្លាំងពលកម្ម ដែលប៉ះពាល់ដល់ផលិតភាព និងបង្កើនបន្ទុកដល់ប្រព័ន្ធសន្តិសុខសង្គមសម្រាប់មនុស្សចាស់។ តាមរបាយការណ៍អង្គការសហប្រជាជាតិ ប្រទេសដូចជាជប៉ុន និងអាល្លឺម៉ង់ កំពុងប្រឈមនឹងសមាមាត្រមនុស្សចាស់កើនឡើងខណៈចំនួនកម្មករវ័យក្មេងថយចុះ។ វិបត្តិនេះបានជំរុញឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយ ដូចជាការពន្យារអាយុចូលនិវត្តន៍ និងការទាក់ទាញជនចំណាកស្រុក។ ចំណែកផ្នែកវប្បធម៌វិញ ការថយចុះប្រជាជននៅតំបន់ជនបទបណ្តាលឱ្យភូមិជាច្រើនត្រូវបោះបង់ចោល ដូចភូមិរុស្ស៊ីរាប់ពាន់ដែលបានរៀបរាប់នៅក្នុង Wikipedia ។ ការបាត់បង់សហគមន៍ទាំងនេះធ្វើឱ្យបាត់បង់ប្រពៃណី ភាសា និងរបៀបរស់នៅដែលមានតែមួយគត់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងបរិបទសព្វថ្ងៃ ការថយចុះចំនួនប្រជាជនកំពុងក្លាយជាកង្វល់ដ៏ធំសម្រាប់ប្រទេសជាច្រើន រួមទាំងតំបន់អាស៊ីដូចជាកម្ពុជា ដែលអត្រាមានកូនមាននិន្នាការធ្លាក់ចុះ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ប្រធានបទនេះមានសារៈសំខាន់ព្រោះការផ្លាស់ប្តូរប្រជាសាស្ត្រមានឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់ការធ្វើចំណាកស្រុក សេដ្ឋកិច្ច និងគោលនយោបាយសង្គម។ តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia សង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែនបានបង្កើតរលកជនភៀសខ្លួនដ៏ធំ (សូមមើលរូបភាព) ដែលធ្វើឱ្យវិបត្តិប្រជាសាស្ត្រនៅអឺរ៉ុបកាន់តែស្មុគស្មាញ។ ការរួមបញ្ចូលគ្នានៃអត្រាមានកូនទាប ភាពចាស់នៃប្រជាជន និងការចល័តប្រជាជនដោយសារជម្លោះ បានធ្វើឱ្យប្រទេសដូចជារុស្ស៊ីប្រឈមនឹងការថយចុះយ៉ាងខ្លាំង ហើយសូម្បីតែការបោះពុម្ពត្រាប្រៃសណីយ៍ក៏ត្រូវបានគេប្រើដើម្បីឆ្លុះបញ្ចាំងពីការបាត់បង់ប្រជាជននៅក្នុងសង្គ្រាមនេះ។