ប្រជានិយម

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវីគីភីឌា ប្រជានិយម (Populism) គឺជាគោលគំនិតនយោបាយមួយដែលមានភាពចម្រូងចម្រាស់ក្នុងនិយមន័យ ហើយវាសង្កត់ធ្ងន់លើគំនិតនៃ «ប្រជាជនសាមញ្ញ» ដែលជារឿយៗផ្ទុយនឹងឥស្សរជនដែលគេចាត់ទុកថាជាក្រុមដឹកនាំ។ ពាក្យនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ចាប់តាំងពីចុងសតវត្សទី១៩ ហើយត្រូវបានអនុវត្តចំពោះអ្នកនយោបាយ គណបក្ស និងចលនាផ្សេងៗ ជាញឹកញាប់មានលក្ខណៈជាពាក្យប្រមាថ។ នៅក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ និងវិទ្យាសាស្ត្រសង្គមដទៃទៀត និយមន័យផ្សេងៗនៃប្រជានិយមត្រូវបានគេប្រើប្រាស់។ អ្នកទ្រឹស្ដីនយោបាយអាហ្សង់ទីន លោក Ernesto Laclau បានបង្កើតនិយមន័យពិសេសមួយដែលមើលឃើញថា ប្រជានិយមអាចជាកម្លាំងវិជ្ជមានសម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរសង្គមដែលមានលក្ខណៈរំដោះ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា បាតុភូតប្រជានិយមបានរីករាលដាលទូទាំងពិភពលោក ដោយមានវត្តមាននៅក្នុងតំបន់ជាច្រើនដូចជា សហរដ្ឋអាមេរិក អឺរ៉ុប អាមេរិកឡាទីន និងអាស៊ី។ ប្រជានិយមមិនមែនជាមនោគមវិជ្ជាដែលមានឯកសណ្ឋានទេ តែវាបង្ហាញខ្លួនទាំងក្នុងរូបភាពឆ្វេងនិយម និងស្តាំនិយម។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំ (Donald Trump) ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាតំណាងប្រជានិយមស្តាំនិយម ដោយប្រើវោហារសាស្ត្រប្រឆាំងនឹងឥស្សរជននយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ច។ ខណៈដែលលោក ប៊ែរនី សាន់ដឺរ៍ (Bernie Sanders) បង្ហាញពីប្រជានិយមឆ្វេងនិយមដោយផ្តោតលើវិសមភាពសេដ្ឋកិច្ច។ នៅតំបន់អឺរ៉ុប ចលនាប្រជានិយមបានកើនឡើងនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន ដូចជា ហុងគ្រី ប៉ូឡូញ និងបារាំង ដែលជារឿយៗបង្ហាញពីការប្រឆាំងអន្តោប្រវេសន៍ និងការរិះគន់សហភាពអឺរ៉ុប។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

តាមវីគីភីឌា ពាក្យ «populism» បានកើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៨៩០ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក តាមរយៈចលនាគណបក្សប្រជាជន (People's Party) ដែលតំណាងឲ្យកសិករ និងកម្មករប្រឆាំងនឹងឥទ្ធិពលរបស់ធនាគារធំ និងផ្លូវដែក។ នៅក្នុងអំឡុងពេលដូចគ្នានេះ នៅប្រទេសរុស្ស៊ី ចលនា Narodniks បានព្យាយាមកៀងគរកសិករឲ្យធ្វើបដិវត្តន៍សង្គមនិយម។ នៅដើមសតវត្សទី២០ មេដឹកនាំប្រជានិយមនៅអាមេរិកឡាទីនដូចជា Juan Perón នៅអាហ្សង់ទីន និង Getúlio Vargas នៅប្រេស៊ីល បានប្រើប្រាស់គោលនយោបាយសង្គម និងការគាំទ្រពីវណ្ណៈកម្មករ ដើម្បីបង្កើតចលនាប្រជានិយមដ៏មានឥទ្ធិពល។ ពេញមួយសតវត្សទី២០ ប្រជានិយមបានវិវត្តទៅជាចលនាផ្សេងៗ រួមទាំងចលនាជាតិនិយម និងការតស៊ូដើម្បីឯករាជ្យនៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា វិមាត្រសេដ្ឋកិច្ចនៃប្រជានិយមរួមមានការរិះគន់ប្រព័ន្ធមូលធននិយមសកល និងការបង្កើតគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចដែលផ្តល់អាទិភាពដល់ប្រជាជនក្នុងស្រុក។ នេះរួមមានការបង្កើនពន្ធលើអ្នកមាន ការគាំពារឧស្សាហកម្មក្នុងស្រុក និងការប្រឆាំងនឹងកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរី។ ឧទាហរណ៍ លោក ប៊ែរនី សាន់ដឺរ៍ បានស្នើគោលនយោបាយ «សេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់ទាំងអស់គ្នា» ដើម្បីកាត់បន្ថយវិសមភាព។ នៅផ្នែកវប្បធម៌ ប្រជានិយមច្រើនបង្ហាញពីការគាំទ្រតម្លៃប្រពៃណី និងអត្តសញ្ញាណជាតិ ដោយមានការប្រឆាំងនឹងពហុវប្បធម៌ និងអន្តោប្រវេសន៍។ ចលនាប្រជានិយមជាច្រើននៅអឺរ៉ុបបានផ្សារភ្ជាប់ការការពារវប្បធម៌ជាតិជាមួយនឹងការប្រឆាំងនឹងសាសនាអ៊ីស្លាម និងឥទ្ធិពលពីខាងក្រៅ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

បច្ចុប្បន្ននេះ តាមវីគីភីឌា ប្រជានិយមបានក្លាយជាប្រធានបទសំខាន់នៅលើឆាកអន្តរជាតិ ដោយសារឥទ្ធិពលរបស់វាទៅលើលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការពិភពលោក។ ក្នុងរយៈពេលពីរទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ យើងបានឃើញការកើនឡើងនៃមេដឹកនាំប្រជានិយមមួយចំនួនដូចជា លោកដូណាល់ ត្រាំនៅសហរដ្ឋអាមេរិក, លោក Boris Johnson នៅចក្រភពអង់គ្លេស, និងមេដឹកនាំប្រទេសប្រេស៊ីល និងឥណ្ឌា។ ការរីកលូតលាស់នេះបានធ្វើឱ្យមានការព្រួយបារម្ភអំពីនិរន្តរភាពនៃប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យសេរី និងការកើនឡើងនៃការបែងចែកក្នុងសង្គម។ សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ការយល់ដឹងអំពីប្រជានិយមមានសារៈសំខាន់ ព្រោះនិន្នាការនេះក៏អាចជះឥទ្ធិពលដល់នយោបាយក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ រួមទាំងប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ ដែលជាកន្លែងដែលវោហារសាស្ត្រប្រជានិយមអំពីអធិបតេយ្យជាតិ និងការប្រឆាំងឥស្សរជនអាចជះឥទ្ធិពលដល់ការបោះឆ្នោត និងគោលនយោបាយ។