ភាសាព័រទុយហ្គាល់

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ភាសាព័រទុយហ្គាល់ជាភាសារ៉ូម៉ាំងខាងលិចនៅក្នុងក្រុមភាសាឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប ដែលសរសេរដោយអក្សរឡាតាំង។ តាមវិគីភីឌា ភាសានេះមានអ្នកនិយាយជាភាសាកំណើតប្រមាណ ២៦៧ លាននាក់ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាភាសាដែលគេនិយាយច្រើនបំផុតទី ៥ នៅលើពិភពលោក។ លើសពីនេះ វាក៏ជាភាសាដែលគេនិយាយច្រើនជាងគេនៅអឌ្ឍគោលខាងត្បូងផងដែរ។

ភាសាព័រទុយហ្គាល់ជាភាសាផ្លូវការនៅក្នុងប្រទេសចំនួន ៩ គឺ ព័រទុយហ្គាល់ ប្រេស៊ីល អង់ហ្គោឡា ម៉ូសំប៊ិក កាប់វែរ ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ សៅតូម៉េ និងព្រីនស៊ីប៉េ ហ្គីណេអីក្វាទ័រ និងទីម័រខាងកើត។ រីឯនៅម៉ាកាវវិញ ភាសានេះមានឋានៈជាភាសាផ្លូវការសហការជាមួយភាសាចិន ដោយយោងតាមព័ត៌មានពីវិគីភីឌា។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

សហគមន៍អ្នកនិយាយភាសាព័រទុយហ្គាល់ ឬហៅថាលូសូហ្វូន (Lusophone) មានវត្តមាននៅទូទាំងពិភពលោក។ ប្រទេសប្រេស៊ីលមានចំនួនអ្នកនិយាយភាសានេះច្រើនជាងគេ ដោយមានប្រជាជនភាគច្រើនប្រើប្រាស់ជាភាសាកំណើត។ នៅទ្វីបអាហ្វ្រិក ប្រទេសអង់ហ្គោឡា និងម៉ូសំប៊ិកក៏មានអ្នកនិយាយភាសាព័រទុយហ្គាល់ជាច្រើនលាននាក់ដែរ។

វិគីភីឌាបានផ្ដល់ផែនទីឆ្នាំ ២០២៤ ដែលបង្ហាញថាភាគរយអ្នកនិយាយភាសាព័រទុយហ្គាល់ជាភាសាកំណើតនៅអង់ហ្គោឡាកំពុងកើនឡើងនៅតាមបណ្ដាខេត្តផ្សេងៗ។ ដូចគ្នាដែរ នៅម៉ូសំប៊ិក ទិន្នន័យពីផែនទីវិគីភីឌាក៏បង្ហាញពីសមាមាត្រអ្នកនិយាយភាសានេះខុសៗគ្នាតាមតំបន់។ ក្រៅពីនេះ មានសហគមន៍អ្នកនិយាយភាសាព័រទុយហ្គាល់នៅក្នុងប្រទេសជប៉ុន ដោយសារការធ្វើអន្តោប្រវេសន៍ត្រឡប់មកវិញនៃជនជាតិជប៉ុនដែលមានដើមកំណើតប្រេស៊ីល (Japanese Brazilians) ដូចបង្ហាញក្នុងស្លាកសញ្ញាពហុភាសានៅទីក្រុងអូអ៊ីហ្ស៊ូមិ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ភាសាព័រទុយហ្គាល់បានវិវត្តចេញពីភាសាឡាតាំងដែលនិយាយដោយប្រជាជននៅឧបទ្វីបអ៊ីបឺរៀ (Iberian Peninsula) ក្រោយការកាន់កាប់របស់ចក្រភពរ៉ូម៉ាំង។ ផែនទីវិគីភីឌាបង្ហាញពីការវិវត្តភាសានៅអឺរ៉ុបភាគនិរតីរវាងឆ្នាំ ១០០០ និង ២០០០ ដោយភាសាកាលីស៊ី-ព័រទុយហ្កាល់ (Galician–Portuguese) ត្រូវបានបង្ហាញជាពណ៌ខៀវ។ នេះជាទម្រង់ដើមនៃភាសាព័រទុយហ្គាល់ទំនើប។

ឯកសារសរសេរដ៏ចំណាស់ជាងគេដែលគេស្គាល់ជាភាសាព័រទុយហ្គាល់គឺ «ព្រះរាជសក្យមរតករបស់ព្រះបាទអាហ្វុនសូទី២» (The Will of Afonso II) ក្នុងឆ្នាំ ១២១៤ ដែលរក្សាទុកនៅបណ្ណសារជាតិតូរ៉េឌូតុមបូ (Torre do Tombo) ក្នុងប្រទេសព័រទុយហ្គាល់ តាមការបញ្ជាក់ពីវិគីភីឌា។ បន្ទាប់មក ក្នុងយុគសម័យរុករក (Age of Discovery) ក្រុមនាវិកព័រទុយហ្គាល់បាននាំភាសានេះទៅកាន់តំបន់ផ្សេងៗក្នុងទ្វីបអាហ្វ្រិក អាស៊ី និងអាមេរិកខាងត្បូង។ អាណានិគមប្រេស៊ីលបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃពិភពលោកនិយាយភាសាព័រទុយហ្គាល់ដ៏ធំបំផុតរហូតមកទល់សព្វថ្ងៃ។

វិគីភីឌាក៏បានរាយការណ៍ពីភាពចម្រុះនៃគ្រាមភាសាព័រទុយហ្គាល់ក្នុងប្រទេសព័រទុយហ្គាល់ និងប្រេស៊ីល តាមរយៈផែនទីគ្រាមភាសាផ្សេងៗ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ភាសាព័រទុយហ្គាល់មានមរតកវប្បធម៌ដ៏សម្បូរបែប។ អ្នកនិពន្ធព័រទុយហ្គាល់ដូចជាលោក លូអ៊ីស ឌី កាមូអ៊ែស (Luís de Camões) ដែលនិពន្ធកំណាព្យវីរកថា «អូស លូស៊ីយ៉ាដាស» (Os Lusíadas) និងលោក ហ្សូសេ សារ៉ាម៉ាហ្គោ (José Saramago) ដែលជាអ្នកទទួលរង្វាន់ណូបែលផ្នែកអក្សរសាស្ត្រ បានធ្វើឲ្យអក្សរសាស្ត្រភាសានេះល្បីរន្ទឺជាអន្តរជាតិ។ សារមន្ទីរភាសាព័រទុយហ្គាល់ (Museum of the Portuguese Language) នៅទីក្រុងសៅប៉ូឡូ ប្រេស៊ីល គឺជាកន្លែងឧទ្ទិសដល់ភាសានេះ និងជានិមិត្តរូបនៃការគោរពតម្កល់ភាសា។

ខាងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ប្រទេសដែលនិយាយភាសាព័រទុយហ្គាល់ ជាពិសេសប្រេស៊ីល មានសេដ្ឋកិច្ចធំធាត់ ហើយប្រទេសនៅទ្វីបអាហ្វ្រិកដូចជាអង់ហ្គោឡា និងម៉ូសំប៊ិកកំពុងអភិវឌ្ឍ។ វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា នៅទីក្រុងហ្គោអាក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា កាសែតជាភាសាព័រទុយហ្គាល់ចំនួន ៣ នៅតែត្រូវបានចេញផ្សាយ ដែលបញ្ជាក់ពីឥទ្ធិពលយូរអង្វែងនៃភាសានេះក្នុងពាណិជ្ជកម្ម និងវប្បធម៌។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅតំបន់អាស៊ី ភាសាព័រទុយហ្គាល់បន្តមានវត្តមានរបស់ខ្លួន ជាពិសេសនៅម៉ាកាវ ដែលជាតំបន់រដ្ឋបាលពិសេសរបស់ប្រទេសចិន។ តាមវិគីភីឌា ម៉ាកាវទទួលស្គាល់ភាសាព័រទុយហ្គាល់ជាភាសាផ្លូវការសហការមួយជាមួយភាសាចិន ហើយសញ្ញាសាធារណៈដូចជានៅស្ថានីយស្ពានហុងកុង-ជូហៃ-ម៉ាកាវឆ្លុះបញ្ចាំងពីឋានៈនេះ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត សហគមន៍និយាយភាសាព័រទុយហ្គាល់នៅក្នុងប្រទេសជប៉ុន ដែលកើតពីការធ្វើអន្តោប្រវេសន៍ត្រឡប់របស់ជនជាតិជប៉ុនដើមកំណើតប្រេស៊ីល ក៏បង្ហាញពីទំនាក់ទំនងឆ្លងវប្បធម៌ដែលនៅតែសកម្មរហូតសព្វថ្ងៃ។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទោះបីមិនមានសហគមន៍និយាយភាសានេះច្រើនក៏ដោយ ការយល់ដឹងអំពីភាសាព័រទុយហ្គាល់អាចជួយពង្រីកទស្សនវិស័យអំពីបណ្ដាប្រទេសលូសូហ្វូន ដែលមួយចំនួនកំពុងដើរតួនាទីកាន់តែខ្លាំងនៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ច និងពាណិជ្ជកម្មសកល។