ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រទេសស៊ីរី ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋអារ៉ាប់ស៊ីរី គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីខាងលិច និងតំបន់ឡេវ៉ាន មានព្រំប្រទល់ជាប់សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេនៅខាងលិច តួកគីនៅខាងជើង អ៊ីរ៉ាក់នៅខាងកើត ហ្សកដានីនៅខាងត្បូង និងអ៊ីស្រាអែលនិងលីបង់នៅខាងនិរតី។ រដ្ឋធានីគឺទីក្រុងដាម៉ាស់ ដែលជាទីក្រុងធំជាងគេនិងជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌និងសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់។

តាមទិន្នន័យពី Wikipedia ប្រទេសស៊ីរីមានប្រជាជនប្រមាណ ២៥ លាននាក់ និងផ្ទៃដី ១៨៥,១៨០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលធ្វើឱ្យវាជាប្រទេសទី ៥៧ ដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេ និងទី ៨៧ ដែលមានផ្ទៃដីធំជាងគេក្នុងពិភពលោក។ ស៊ីរីធ្លាប់ជាទីតាំងនៃអរិយធម៌បុរាណដ៏សម្បូរបែប ហើយក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ បានក្លាយជាចំណុចក្តៅនៃសង្គ្រាមស៊ីវិលនិងការផ្លាស់ប្តូររបបដ៏ធំធេង។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ស៊ីរីមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រចម្រុះ ចាប់ពីឆ្នេរសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ រហូតដល់ជួរភ្នំនៅភាគខាងលិច និងវាលខ្សាច់ស្ងួតនៅភាគខាងកើត។ ទន្លេអ៊ឺប្រាត ដែលហូរកាត់ប្រទេស គឺជាប្រភពទឹកសំខាន់សម្រាប់វិស័យកសិកម្ម និងការប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ។ តំបន់ឆ្នេរមានអាកាសធាតុត្រជាក់សើម ខណៈផ្ទៃក្នុងប្រទេសមានអាកាសធាតុស្ងួតខ្លាំង។

យោងតាម Wikipedia ប្រជាជនស៊ីរីភាគច្រើនជាជនជាតិអារ៉ាប់ (ប្រមាណ ៩០%) និងមានជនជាតិភាគតិចដូចជា ឃឺដ អាមេនី និងតួកមេន។ សាសនាដែលមានឥទ្ធិពលជាងគេគឺឥស្លាមស៊ុននី បន្តដោយក្រុមអាឡាវី គ្រិស្តសាសនានិកាយផ្សេងៗ និងសាសនាដទៃទៀត។ ភាសាអារ៉ាប់ជាភាសាផ្លូវការ ខណៈភាសាឃឺដ អាមេនី និងអារ៉ាមិកក៏ត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅក្នុងសហគមន៍មួយចំនួនផងដែរ។ ទីក្រុងសំខាន់ៗរួមមាន ដាម៉ាស់ អាឡេប្បូ ហូមស៍ និងឡាតាគី។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia ប្រទេសស៊ីរីមានប្រវត្តិសាស្ត្រយូរលង់ណាស់មកហើយ ដោយមានភស្តុតាងនៃការតាំងទីលំនៅតាំងពីសម័យថ្មរំលីងប្រហែល ១០,០០០ ឆ្នាំមុន។ នៅសម័យបុរាណ វាជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃអាណាចក្រធំៗដូចជា អេប្លា ម៉ារី និងនគរហ្វេនីស៊ី ក្រោយមកត្រូវបានបន្តគ្រប់គ្រងដោយអាសស៊ីរី បាប៊ីឡូន ពែរ្ស ក្រិច (អាណាចក្រសេលូស៊ីដ) និងរ៉ូម។ នៅសតវត្សទី ៧ ការមកដល់នៃសាសនាឥស្លាមបានធ្វើឱ្យដាម៉ាស់ក្លាយជារាជធានីនៃចក្រភពអ៊ូម៉ៃយ៉ាឌ់ (Umayyad Caliphate) ដែលជារដ្ឋឥស្លាមដ៏ធំមួយ។ ជាបន្តបន្ទាប់ ស៊ីរីបានស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អូតូម៉ង់ពីឆ្នាំ ១៥១៦ រហូតដល់ដើមសតវត្សទី ២០។

បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី ១ បារាំងបានទទួលអាណត្តិគ្រប់គ្រងស៊ីរីពីសម្ព័ន្ធប្រជាជាតិ ហើយបន្ទាប់ពីការតស៊ូទាមទារឯករាជ្យ ប្រទេសនេះបានក្លាយជារដ្ឋឯករាជ្យនៅឆ្នាំ ១៩៤៦។ ទោះយ៉ាងណា ស៊ីរីបានប្រឈមនឹងរដ្ឋប្រហារជាច្រើន រហូតដល់គណបក្សបាអាត (Ba'ath Party) ឡើងកាន់អំណាចនៅឆ្នាំ ១៩៦៣។ លោក ហាហ្វេស អាល់-អាសាដ (Hafez al-Assad) បានឡើងជាប្រធានាធិបតីនៅឆ្នាំ ១៩៧១ បង្កើតរបបផ្តាច់ការគ្រួសារអាសាដដែលគ្រប់គ្រងដោយដែកកេះ។ កូនប្រុសរបស់លោកគឺ បាស្ហារ អាល់-អាសាដ (Bashar al-Assad) បានស្នងតំណែងនៅឆ្នាំ ២០០០។

នៅឆ្នាំ ២០១១ ជាផ្នែកនៃ "អារ៉ាប់ស្ព្រីង" (Arab Spring) បាតុកម្មទាមទារប្រជាធិបតេយ្យបានផ្ទុះឡើង ប៉ុន្តែត្រូវបានរបបអាសាដបង្ក្រាបយ៉ាងឃោរឃៅ ដែលនាំឱ្យមានសង្គ្រាមស៊ីវិលដ៏រ៉ាំរ៉ៃ។ ក្រុមប្រដាប់អាវុធជាច្រើនរួមទាំងក្រុមរដ្ឋអ៊ីស្លាម (ISIS) បានឆក់យកឱកាសកាន់កាប់ទឹកដីភាគច្រើន។ យោងតាម Wikipedia សង្គ្រាមនេះបណ្តាលឱ្យមនុស្សរាប់សែននាក់ស្លាប់ និងរាប់លាននាក់ភៀសខ្លួនទៅក្រៅប្រទេស។ នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២៤ កងកម្លាំងប្រឆាំងដែលដឹកនាំដោយក្រុមហៃអាត់ តារីរ អាល់-ស្ហាម (Hayat Tahrir al-Sham) បានបើកការវាយលុកដ៏ធំ ហើយបានដណ្តើមយកទីក្រុងធំៗ រហូតផ្តួលរំលំរបបអាសាដ ដែលរត់ភៀសខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសរុស្ស៊ី។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

មុនពេលសង្គ្រាម សេដ្ឋកិច្ចស៊ីរីពឹងផ្អែកលើប្រេងឆៅ កសិកម្ម និងទេសចរណ៍។ ដីមានជីជាតិនៅតាមជ្រលងទន្លេអ៊ឺប្រាតផ្តល់ផលិតផលដូចជា កប្បាស ស្រូវសាលី និងផ្លែឈើ។ ប៉ុន្តែសង្គ្រាមស៊ីវិលបានបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ រោងចក្រ និងអគារសំខាន់ៗជាច្រើន ដែលធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចដួលរលំ និងមានអតិផរណាខ្ពស់។ ទណ្ឌកម្មអន្តរជាតិក៏បានដាក់សម្ពាធបន្ថែមទៀត។ បច្ចុប្បន្ននេះ ស៊ីរីត្រូវការការស្តារឡើងវិញដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។

វប្បធម៌ស៊ីរីគឺសម្បូរបែបដោយការលាយឡំគ្នារវាងអរិយធម៌បុរាណ ឥស្លាម និងលោកខាងលិច។ ប្រទេសនេះមានកំណាព្យដ៏ល្បីល្បាញដូចជា អាដូនីស (Adunis) និងមានរបាំប្រពៃណីដូចជាដាប់កេ (Dabke) ដែលគេនិយមសម្តែងក្នុងពិធីមង្គលការនិងពិធីជប់លៀង។ ម្ហូបអាហារស៊ីរីដូចជា ហូមមូស (hummus) ហ្វាឡាហ្វែល (falafel) និងសាវ៉ាម៉ា (shawarma) ត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោក។ តំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោកយូណេស្កូជាច្រើនដូចជា បាល់មីរ៉ា និងទីក្រុងបុរាណអាឡេប្បូ បានរងការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៅក្នុងសង្គ្រាម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ការដួលរលំនៃរបបអាសាដនៅខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២៤ បានបញ្ចប់ការគ្រប់គ្រងរបស់គ្រួសារអាសាដដែលមានរយៈពេលជាង ៥០ ឆ្នាំ។ រដ្ឋាភិបាលអន្តរកាលថ្មីដឹកនាំដោយលោក អាម៉េដ អាល់-សារ៉ា (Ahmed al-Sharaa) កំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាប្រឈមជាច្រើន រួមមានការស្តារសន្តិសុខ ការពង្រឹងសេដ្ឋកិច្ច និងការទប់ស្កាត់ការវិលត្រឡប់របស់ក្រុមជ្រុលនិយម។ យោងតាម Wikipedia លោកអាល់-សារ៉ាបានទទួលការគាំទ្រពីមេដឹកនាំអន្តរជាតិមួយចំនួន ដូចជាប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក ដូណាល់ ត្រាំ និងមកុដរាជកុមារអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត នៅក្នុងជំនួបនៅរៀដ កាលពីខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២៥។

ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះ អ៊ីស្រាអែលបានពង្រីកការឈ្លានពានចូលទឹកដីស៊ីរីបន្ថែមទៀតនៅចុងឆ្នាំ ២០២៤ ក្រៅពីតំបន់ខ្ពង់រាបហ្គោឡានដែលខ្លួនកាន់កាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៦៧។ រុស្ស៊ីដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តសំខាន់របស់របបមុន បានបាត់បង់ឥទ្ធិពល ហើយអ៊ីរ៉ង់ក៏បានដកថយចេញពីឆាកនយោបាយស៊ីរី។ សហគមន៍អន្តរជាតិកំពុងពិចារណាលើកលែងទណ្ឌកម្មមួយចំនួន ដើម្បីជំរុញការកសាងឡើងវិញ ប៉ុន្តែស្ថានការណ៍សន្តិសុខនៅមានភាពផុយស្រួយ ដោយមានសកម្មភាពពីសំណល់ក្រុម ISIS និងភាពតានតឹងជាមួយក្រុមឃឺដនៅភាគខាងជើង។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការផ្លាស់ប្តូរនៅស៊ីរីគឺជាសញ្ញានៃការកែប្រែតុល្យភាពអំណាចនៅមជ្ឈឹមបូព៌ា ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់គោលនយោបាយការបរទេសរបស់មហាអំណាច និងមានឥទ្ធិពលដល់ជំនួយមនុស្សធម៌អន្តរជាតិ។