ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌាជាភាសាអង់គ្លេស ប្រាសាទព្រះវិហារ គឺជាសំណង់បុរាណដ៏ធំស្កឹមស្កៃ កសាងឡើងដោយអាណាចក្រខ្មែរ ក្នុងយុគសម័យអង្គរ។ ដើមឡើយ ប្រាសាទនេះជាទីសក្ការៈហិណ្ឌូ ឧទ្ទិសដល់ព្រះសិវៈ ហើយក្រោយមកក៏បានក្លាយជាវត្តអារាមព្រះពុទ្ធសាសនា។ វាត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជាប្រាសាទដ៏ពិសេសមួយ ដោយសារទីតាំងនៅលើច្រាំងថ្មចោទកម្ពស់ ៥២៥ ម៉ែត្រ ក្នុងជួរភ្នំដងរែក ខេត្តព្រះវិហារ ប្រទេសកម្ពុជា។

ប្រាសាទនេះមិនត្រឹមតែល្បីខាងស្ថាបត្យកម្ម និងប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាបេះដូងនៃជម្លោះព្រំដែនរវាងកម្ពុជា និងថៃអស់ជាងមួយសតវត្សមកហើយ។ ក្នុងឆ្នាំ ២០០៨ ប្រាសាទនេះបានចុះក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ ដែលជំរុញឲ្យមានការចាប់អារម្មណ៍ទាំងក្នុង និងក្រៅប្រទេស ហើយក៏នាំឲ្យជម្លោះព្រំដែនឆាបឆេះឡើងវិញផងដែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ប្រាសាទព្រះវិហារជាសំណង់បែរមុខទៅទិសខាងត្បូង តម្រង់ជួរតាមអ័ក្សពីជើងទៅត្បូង។ តាមវិគីភីឌា ទីវាលនៅផ្នែកខាងលើនៃប្រាសាទគឺជាទឹកដីកម្ពុជានៅភាគខាងត្បូង រីឯភាគខាងជើងជាជម្រាលភ្នំចុះទៅកាន់ទឹកដីថៃ។ ដោយសារភូមិសាស្ត្របែបនេះ ការធ្វើដំណើរពីថៃទៅប្រាសាទពីមុនមានភាពងាយស្រួលជាង ប៉ុន្តែដោយសារជម្លោះ ការចូលទស្សនាភាគច្រើនកើតឡើងតែពីខាងកម្ពុជា ដែលមានផ្លូវឡើងច្រាំងថ្មទំនើប។

ខេត្តព្រះវិហារមានប្រជាជនរស់នៅតិចតួច ភាគច្រើនជាអ្នកកសិកម្ម និងពឹងលើព្រៃឈើ។ វត្តមាននៃប្រាសាទបានជំរុញវិស័យទេសចរណ៍ ដែលផ្តល់ការងារក្នុងស្រុក ដូចជា សេវាដឹកជញ្ជូន ផ្ទះសំណាក់ និងការលក់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ប្រាសាទព្រះវិហារកសាងឡើងនាសម័យអង្គរ នៅចន្លោះសតវត្សទី ៩ ដល់ ១២ ដោយអាណាចក្រខ្មែរ។ វាជាប្រាសាទហិណ្ឌូឧទ្ទិសដល់ព្រះសិវៈ ហើយមានរចនាសម្ព័ន្ធពិសេស៖ គោបុរៈ (ខ្លោងទ្វារថ្ម) ចំនួន ៥ សង់ជាជួរតាមផ្លូវថ្មើរជើងប្រវែងប្រមាណ ៨០០ ម៉ែត្រ ពីច្រកចូលខាងជើងរហូតដល់ប្រាង្គកណ្តាលនៅលើកំពូលច្រាំងថ្ម។ តាមគោបុរៈនីមួយៗមានចម្លាក់ក្បូរក្បាច់ល្អិតល្អន់ បង្ហាញពីសិល្បៈខ្មែរបុរាណ។

ជម្លោះព្រំដែនបានផ្ទុះឡើងនៅដើមសតវត្សទី ២០ ក្រោយសន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ ១៩០៤ និង ១៩០៧។ ផែនទីឧបសម្ព័ន្ធ I បានគូសបង្ហាញប្រាសាទនៅក្នុងទឹកដីកម្ពុជា តែថៃជំទាស់ដោយផ្អែកលើខ្សែជម្រកទឹកធម្មជាតិ។ នៅឆ្នាំ ១៩៦២ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) បានសម្រេចថា ប្រាសាទព្រះវិហារជាកម្មសិទ្ធិរបស់កម្ពុជា ដោយយោងតាមផែនទីឧបសម្ព័ន្ធ I។

ក្រោយការចុះបញ្ជីជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោកដោយយូណេស្កូក្នុងឆ្នាំ ២០០៨ ភាពតានតឹងបានកើនឡើង រហូតដល់មានការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធនៅឆ្នាំ ២០០៨ និង ២០១១។ ICJ បានបង្កើតតំបន់គ្មានកងទ័ពបណ្តោះអាសន្ន ហើយនៅឆ្នាំ ២០១៣ បានសម្រេចថា ដីនៅជុំវិញប្រាសាទក៏ជារបស់កម្ពុជាដែរ ប៉ុន្តែពុំបានកំណត់ព្រំដែន ៤,៦ គីឡូម៉ែត្រការ៉េឲ្យច្បាស់លាស់ឡើយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ក្បូរក្បាច់នៅលើហោជាងនៃគោបុរៈទី ៣ បង្ហាញឈុតព្រះសិវៈកំពុងប្រយុទ្ធជាមួយអរជុន ពីវីរកថាហិណ្ឌូ។ នេះជាសក្ខីភាពនៃទំនាក់ទំនងវប្បធម៌រវាងអាណាចក្រខ្មែរ និងឥណ្ឌា។ ប្រាសាទនេះជាទីសក្ការៈដ៏មានតម្លៃខាងសិល្បៈ និងស្ថាបត្យកម្ម ដែលទាក់ទាញអ្នកស្រាវជ្រាវមកពីជុំវិញពិភពលោក។

វិស័យទេសចរណ៍នៅព្រះវិហារមានការរីកចម្រើនគួរឲ្យកត់សម្គាល់ ទោះបីជាប្រឈមនឹងជម្លោះក្តី។ ការទទួលស្គាល់ដោយយូណេស្កូបានជួយទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរ និងនាំមកនូវជំនួយអភិរក្ស។ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានវិនិយោគផ្លូវ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដើម្បីសម្រួលដំណើរទស្សនា។ ភ្ញៀវទេសចរជាតិ និងអន្តរជាតិបានចំណាយលើសេវាកម្មផ្សេងៗ ជួយដល់សេដ្ឋកិច្ចមូលដ្ឋានយ៉ាងច្រើន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់សាធារណជនខ្មែរ ប្រាសាទព្រះវិហារជារូបតំណាងមោទនភាពជាតិ និងអធិបតេយ្យភាព។ សាលក្រម ICJ ឆ្នាំ ១៩៦២ និង ២០១៣ ត្រូវបានចងចាំជាជ័យជំនះផ្លូវច្បាប់របស់កម្ពុជា។ ទោះយ៉ាងណា ភាពមិនច្បាស់លាស់នៃព្រំដែន ៤,៦ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ នៅតែបង្កជាក្តីបារម្ភ ហើយថៃពុំទាន់ទទួលស្គាល់សាលក្រមទាំងស្រុងនៅឡើយ។

នាប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយ ស្ថានភាពនយោបាយរវាងប្រទេសទាំងពីរមានភាពប្រែប្រួល។ សារព័ត៌មានក្នុងស្រុកតែងតែតាមដានដំណឹងពាក់ព័ន្ធ ជាពិសេសនៅថ្ងៃខួបសាលក្រម។ ភ្ញៀវទេសចរកម្ពុជាបន្តទៅទស្សនាប្រាសាទ ដើម្បីបង្ហាញស្មារតីស្នេហាជាតិ និងការគាំទ្រការអភិរក្ស។

បញ្ហាថ្មីៗ ដូចជា ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងកំណើនភ្ញៀវទេសចរ ក៏ជាក្តីកង្វល់សម្រាប់ការថែរក្សាប្រាសាទដែរ។ អាជ្ញាធរជាតិ និងដៃគូអន្តរជាតិកំពុងសហការគ្នាដើម្បីរក្សាស្ថិរភាពរចនាសម្ព័ន្ធ និងគ្រប់គ្រងទេសចរណ៍ប្រកបដោយចីរភាព។