ប្រាសាទព្រះវិហារ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រាសាទព្រះវិហារ គឺជាប្រាសាទបុរាណដ៏ធំមួយដែលសាងសង់ដោយចក្រភពខ្មែរ នៅលើច្រាំងថ្មភ្នំកម្ពស់ ៥២៥ ម៉ែត្រ ក្នុងជួរភ្នំដងរែក ភាគខាងជើងនៃប្រទេសកម្ពុជា។ តាមវិគីភីឌា ប្រាសាទនេះមានឈ្មោះដើមថា ស្រីសិខរេស្វរៈ ដែលមានន័យថា «ប្រាសាទនៃភ្នំដ៏ពិសិដ្ឋ» ហើយត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងសម័យព្រហ្មញ្ញសាសនា ឧទ្ទិសដល់ព្រះសិវៈ។ ក្រោយមកប្រាសាទនេះបានក្លាយជាទីសក្ការៈព្រះពុទ្ធសាសនា។

ប្រាសាទព្រះវិហារត្រូវបានអង្គការយូណេស្កូចុះបញ្ជីជាតំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោកនៅឆ្នាំ២០០៨ ប៉ុន្តែការចុះបញ្ជីនេះបានបង្កជាជម្លោះជាថ្មីរវាងកម្ពុជានិងថៃអំពីកម្មសិទ្ធិលើតំបន់ជុំវិញ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ប្រាសាទព្រះវិហារ ស្ថិតនៅក្នុងស្រុកជាំខ្សាន្ត ខេត្តព្រះវិហារ ភាគខាងជើងនៃប្រទេសកម្ពុជា ចម្ងាយប្រហែល ១៤០ គីឡូម៉ែត្រពីអង្គរវត្ត និង ៣២០ គីឡូម៉ែត្រពីរាជធានីភ្នំពេញ។ វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា ប្រាសាទនេះត្រូវបានសាងសង់តាមអ័ក្សពីជើងទៅត្បូង ដោយផ្នែកខាងត្បូងមានវាលទំនាបធំល្វឹងល្វើយស្ថិតនៅក្នុងទឹកដីកម្ពុជា ខណៈខាងជើងជាច្រាំងភ្នំដ៏ចោតឆ្ពោះទៅប្រទេសថៃ។

តំបន់ជុំវិញប្រាសាទមានប្រជាជនរស់នៅតិចតួច ដោយទីប្រជុំជនដ៏ជិតបំផុតគឺស្រុកស្រែអំបិល (ឬស្រែអំ) ដែលស្ថិតនៅប្រមាណ ២០ គីឡូម៉ែត្រខាងត្បូង។ ប្រជាជនភាគច្រើនពឹងផ្អែកលើកសិកម្ម និងបន្តិចម្ដងៗលើវិស័យទេសចរណ៍ដែលកំពុងមានការរីកចម្រើន។ កាលពីសម័យកន្លងមក ការចូលទៅកាន់ប្រាសាទអាចធ្វើឡើងបានតែពីភាគីថៃប៉ុណ្ណោះ តែក្រោយមកកម្ពុជាបានកសាងផ្លូវថ្មីមួយកាលពីដើមសតវត្សទី២១ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យភ្ញៀវទេសចរចូលពីខាងកម្ពុជាបានយ៉ាងងាយស្រួល។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ការចាប់ផ្ដើមសាងសង់ប្រាសាទព្រះវិហារមានតាំងពីដើមសតវត្សទី៩ ក្នុងរាជ្យព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១ ដោយកសាងជាអាស្រមសម្រាប់ព្រាហ្មណ៍។ ក្រោយមកប្រាសាទត្រូវបានពង្រីកយ៉ាងធំធេងដោយព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ (សតវត្សទី១១) និងព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ (សតវត្សទី១២) ដែលជាព្រះមហាក្សត្រសាងសង់ប្រាសាទអង្គរវត្តផងដែរ។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានឧទ្ទិសដល់ព្រះសិវៈ ហើយស្ថាបត្យកម្មរបស់វាឆ្លុះបញ្ចាំងពីឥទ្ធិពលព្រហ្មញ្ញសាសនាយ៉ាងខ្លាំង មុននឹងផ្លាស់ប្ដូរទៅជាវត្តព្រះពុទ្ធសាសនានៅសម័យក្រោយ។

នៅដើមសតវត្សទី២០ មានជម្លោះទឹកដីរវាងសៀម (ប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ន) និងឥណ្ឌូចិនរបស់បារាំង (ដែលកម្ពុជាជាផ្នែកមួយ)។ វិគីភីឌារាយការណ៍ថា នៅឆ្នាំ១៩០៤ សន្ធិសញ្ញាមួយបានកំណត់ព្រំដែនតាមខ្សែទឹកដែលនាំឱ្យមានភាពមិនច្បាស់លាស់ ប៉ុន្តែផែនទីឧបសម្ព័ន្ធ I ដែលគូរដោយមន្ត្រីបារាំងនៅឆ្នាំ១៩០៧ បានបង្ហាញប្រាសាទស្ថិតក្នុងទឹកដីកម្ពុជា។

នៅឆ្នាំ១៩៥៩ កម្ពុជាបានប្ដឹងថៃទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ)។ តុលាការបានសម្រេចក្នុងឆ្នាំ១៩៦២ ដោយសំឡេង ៩ ទល់នឹង ៣ ថាប្រាសាទព្រះវិហារស្ថិតនៅក្រោមអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា ដោយផ្អែកលើផែនទីនោះ និងការទទួលយករបស់ថៃពីមុន។ ទោះជាយ៉ាងណា ជម្លោះជុំវិញតំបន់ជុំវិញប្រាសាទបានផ្ទុះឡើងជាថ្មីនៅឆ្នាំ២០០៨ និងឈានដល់ការប៉ះទង្គិចដោយអាវុធរវាងកងទ័ពទាំងពីរនៅឆ្នាំ២០១១។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ប្រាសាទព្រះវិហារ គឺជាស្នាដៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរដ៏វិសេសវិសាល ដែលត្រូវបានចាត់ទុកជាប្រាសាទមួយក្នុងចំណោមប្រាសាទភ្នំដ៏អស្ចារ្យបំផុត។ តាមវិគីភីឌា ប្រាសាទនេះមានគោបុរៈ (ខ្លោងទ្វារ) ចំនួន ៥ តភ្ជាប់គ្នាតាមបណ្តោយផ្លូវប្រវែង ៨០០ ម៉ែត្រ ដែលមានកាំជណ្ដើរថ្ម និងជញ្ជាំងឆ្លាក់ក្បាច់នាគយ៉ាងស្រស់ស្អាត។ គោបុរៈទាំងនេះនាំទៅកាន់ប្រាង្គកណ្តាលនៅខាងលើគេបង្អស់ ដែលធ្លាប់ជាកន្លែងតម្កល់ព្រះសិវលិង្គ។

ក្រៅពីតម្លៃផ្នែកសាសនានិងស្ថាបត្យកម្ម ប្រាសាទព្រះវិហារជាកន្លែងទាក់ទាញទេសចរដ៏សំខាន់។ ការចុះក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោកបានជំរុញចំនួនអ្នកទស្សនា ជាពិសេសភ្ញៀវក្នុងស្រុក និងអ្នកសិក្សាអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ។ យ៉ាងណាមិញ ភាពតានតឹងតាមព្រំដែន និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់ នៅតែជាឧបសគ្គដល់ការអភិវឌ្ឍន៍វិស័យទេសចរណ៍ពេញសក្តានុពល។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន ប្រាសាទព្រះវិហារនៅតែជាប្រធានបទរសើបក្នុងទំនាក់ទំនងរវាងកម្ពុជា និងថៃ។ តាមវិគីភីឌា នៅឆ្នាំ២០១១ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិបានចេញវិធានការបណ្ដោះអាសន្នឱ្យបង្កើតតំបន់គ្មានយោធាជុំវិញប្រាសាទ ដើម្បីបញ្ចៀសការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធ។ ក្រោយមក នៅឆ្នាំ២០១៣ តុលាការដដែលបានបកស្រាយសាលក្រមឆ្នាំ១៩៦២ ដោយបញ្ជាក់ថា តំបន់ថ្មដាដែលប្រាសាទឈរលើគឺជាកម្មសិទ្ធិរបស់កម្ពុជា ប៉ុន្តែដីជុំវិញមួយចំនួននៅតែជាជម្លោះ។

ក្នុងឆ្នាំថ្មីៗនេះ ស្ថានភាពនៅតំបន់ព្រំដែនមានភាពស្ងប់ស្ងាត់ជាងមុន ហើយប្រទេសទាំងពីរបានបង្ហាញកាយវិការសហការគ្នាក្នុងការលើកកម្ពស់ទេសចរណ៍ និងការអភិរក្សបេតិកភណ្ឌ។ ប៉ុន្តែសំណួរអំពីអធិបតេយ្យភាពលើផ្ទៃដី ៤.៦ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ជុំវិញប្រាសាទ មិនទាន់ត្រូវបានដោះស្រាយទាំងស្រុងនៅឡើយ។ សម្រាប់ពលរដ្ឋកម្ពុជា ប្រាសាទព្រះវិហារមិនត្រឹមតែជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជានិមិត្តរូបនៃមោទនភាពជាតិ និងការតស៊ូទាមទារសិទ្ធិលើទឹកដីខ្លួនផងដែរ។