ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌា ការមានផ្ទៃពោះ គឺជារយៈពេលដែលកូន ឬកូនច្រើន លូតលាស់នៅក្នុងស្បូនរបស់ស្ត្រី។ ការមានផ្ទៃពោះច្រើន ដូចជាកូនភ្លោះ គឺនៅពេលដែលមានកូនច្រើនជាងមួយ។ ដំណើរការនេះចាប់ផ្ដើមពីការបង្កកំណើត ដោយអូវ៉ុលរបស់ស្ត្រីត្រូវបានផ្សំជាមួយមេជីវិតឈ្មោល ហើយបន្ទាប់មកអំប្រ៊ីយ៉ុងបង្កប់ខ្លួននៅក្នុងស្បូន។

រយៈពេលនៃការមានផ្ទៃពោះជាទូទៅគឺប្រហែល ៤០ សប្ដាហ៍ ដោយគិតចាប់ពីថ្ងៃដំបូងនៃរដូវចុងក្រោយ ហើយត្រូវបានបែងចែកជា ៣ ត្រីមាស៖ ត្រីមាសទី១ (សប្ដាហ៍ទី ១-១៣) ជាដំណាក់កាលដែលអំប្រ៊ីយ៉ុងបង្កើតសរីរាង្គសំខាន់ៗ និងមានហានិភ័យរលូតខ្ពស់។ ត្រីមាសទី២ (សប្ដាហ៍ទី ១៤-២៧) គភ៌ចាប់ផ្ដើមធ្វើចលនា និងអាចដឹងតាមរយៈអេកូ។ ត្រីមាសទី៣ (សប្ដាហ៍ទី ២៨-៤០) គភ៌លូតលាស់យ៉ាងឆាប់រហ័ស និងរៀបចំសម្រាប់ការសម្រាល។ ការសម្រាលកូនធម្មតាជាទូទៅកើតឡើងនៅចន្លោះសប្ដាហ៍ទី ៣៧ ដល់ ៤២។

សញ្ញាដំបូងនៃការមានផ្ទៃពោះរួមមាន ការអស់រដូវ ចង្អោរពេលព្រឹក អស់កម្លាំង និងការប្រែប្រួលសុដន់។ ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យអាចធ្វើបានតាមរយៈការតេស្តឈាម ឬនោម និងការពិនិត្យអេកូដើម្បីបញ្ជាក់ និងកំណត់អាយុគភ៌។ ការថែទាំផ្ទៃពោះមុនពេលសម្រាល (ការមានគភ៌) មានសារៈសំខាន់ក្នុងការតាមដានសុខភាពម្ដាយ និងកូន និងកាត់បន្ថយហានិភ័យ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ទោះបីជាការមានផ្ទៃពោះជាបាតុភូតសកលក៏ដោយ ការចូលទៅដល់សេវាថែទាំសុខភាពមាតាមានភាពខុសគ្នាខ្លាំងតាមតំបន់ភូមិសាស្ត្រ និងកម្រិតសេដ្ឋកិច្ច។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌា ដែលដកស្រង់ទិន្នន័យពីអង្គការសុខភាពពិភពលោក និងធនាគារពិភពលោក ក្នុងឆ្នាំ ២០១២ មានការមានផ្ទៃពោះប្រមាណ ២១៣ លានករណីនៅទូទាំងពិភពលោក ដោយ ៨៥% នៃករណីទាំងនោះកើតឡើងនៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។ នៅក្នុងប្រទេសក្រីក្រ ស្រ្តីមានផ្ទៃពោះជាច្រើនមិនអាចទទួលបានការថែទាំពីអ្នកជំនាញបាន ដែលនាំឱ្យមានអត្រាមរណៈភាពមាតាខ្ពស់ជាងនៅប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍។

តាមស្ថិតិ អាយុរបស់ស្រ្តីមានផ្ទៃពោះក៏ប្រែប្រួលតាមតំបន់ផងដែរ ដោយប្រទេសមួយចំនួនមានអត្រាមានផ្ទៃពោះក្នុងវ័យក្មេងខ្ពស់។ ការអប់រំសុខភាព ការចាក់វ៉ាក់សាំង និងការផ្គត់ផ្គង់អាហារូបត្ថម្ភ គឺជាកត្តាដែលប៉ះពាល់ដល់លទ្ធផលនៃការមានផ្ទៃពោះ។ នៅក្នុងប្រទេសដែលមានចំណូលមធ្យមដូចជាប្រទេសកម្ពុជា រដ្ឋាភិបាលបានកំពុងពង្រឹងសេវាសុខភាពមាតា ដើម្បីកាត់បន្ថយអត្រាមរណៈភាពមាតា និងទារក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការយល់ដឹងអំពីការមានផ្ទៃពោះបានវិវត្តពីសម័យបុរាណរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។ នៅសម័យបុរាណ អ្នកប្រាជ្ញក្រិកដូចជា ហ៊ីបផូក្រាត បានសន្និដ្ឋានថា ការមានផ្ទៃពោះកើតឡើងដោយសារការលាយឡំនៃសារធាតុពីបុរស និងស្ត្រី។ ក្រោយមក ហ្គាលេន បានសិក្សាពីសរីរាង្គបន្តពូជរបស់ស្ត្រី។ នៅសតវត្សទី ១៧ ការរកឃើញមេជីវិតឈ្មោលដោយលោក អង់តូនី វ៉ាន់ លេវិនហូក បានបើកផ្លូវថ្មីសម្រាប់ការយល់ដឹងអំពីការបង្កកំណើត។

នៅសតវត្សទី ១៨ គ្រូពេទ្យជនជាតិស្កុតឡែន វីលៀម ហាន់ធើ (William Hunter) បានបោះពុម្ពសៀវភៅ "Anatomia uteri humani gravidi" ដែលមានគំនូរលម្អិតនៃស្បូនអំឡុងពេលមានផ្ទៃពោះ (ដូចរូបខាងលើ)។ ការវិវត្តផ្នែកសម្ភពបានបង្កើនសុវត្ថិភាពនៃការសម្រាលកូន ជាពិសេសក្រោយការណែនាំវិធីសាស្ត្រសំអាត (antisepsis) នៅសតវត្សទី ១៩។

នៅសតវត្សទី ២០ បច្ចេកវិទ្យាអេកូ (ultrasound) ត្រូវបានបង្កើត និងអនុញ្ញាតឱ្យគ្រូពេទ្យមើលឃើញរូបភាពគភ៌ក្នុងស្បូនជាលើកដំបូង។ ការធ្វើតេស្តមានផ្ទៃពោះក៏មានការរីកចម្រើន ពីការប្រើទឹកនោមសត្វទៅជាការតេស្តឈាមដែលផ្ដល់លទ្ធផលឆាប់រហ័ស។ ចំណេះដឹងបែបវេជ្ជសាស្ត្រទំនើប បូករួមទាំងការថែទាំមុនពេលសម្រាល បានកាត់បន្ថយហានិភ័យយ៉ាងខ្លាំង។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ការមានផ្ទៃពោះមានផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងទាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌។ តាមផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ការមានផ្ទៃពោះ និងការសម្រាលកូន តម្រូវឱ្យមានការចំណាយច្រើនលើការថែទាំសុខភាព ថ្នាំពេទ្យ និងការឈប់សម្រាកពីការងារ។ យោងតាមវីគីភីឌា នៅក្នុងប្រទេសជាច្រើនដែលគ្មានការធានារ៉ាប់រងសុខភាពគ្រប់គ្រាន់ ការចំណាយនេះអាចធ្វើឱ្យគ្រួសារធ្លាក់ក្នុងភាពក្រីក្រ។ ផ្ទុយទៅវិញ នៅប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ គោលនយោបាយឈប់សម្រាកពេលសម្រាលកូនដែលមានប្រាក់ឈ្នួល ជួយការពារសុខុមាលភាពសេដ្ឋកិច្ចរបស់គ្រួសារ។ នៅកម្ពុជា ច្បាប់ក៏ផ្តល់ការសម្រាកលំហែមាតុភាពស្របតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ ដើម្បីគាំទ្រសុខភាពម្ដាយ និងកូន។

ផ្នែកវប្បធម៌ ការមានផ្ទៃពោះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ក្នុងសង្គម ហើយមានទំនៀមទម្លាប់ និងជំនឿជាច្រើនជុំវិញវា។ នៅក្នុងសាសនាគ្រីស្ទ ដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់ព្រះនាងម៉ារី (មានព្រះគភ៌ព្រះយេស៊ូ) ទៅកាន់នាងអេលីសាបិត (ក៏មានគភ៌យ៉ូហានបាទីស្ទ) គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ព្រះគម្ពីរដែលត្រូវបានបង្ហាញក្នុងសិល្បៈ (ដូចរូបសំណាកខាងលើ)។ នៅក្នុងវប្បធម៌ខ្មែរ ស្រ្តីមានផ្ទៃពោះត្រូវប្រកាន់ខ្ជាប់នូវការប្រតិបត្តិមួយចំនួន ដូចជាការជៀសវាងអាហារមួយចំនួន និងការធ្វើពិធីផ្សេងៗដើម្បីសុខភាពម្ដាយ និងកូន។ ទំនៀមទាំងនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីតម្លៃសង្គម និងការគោរពចំពោះភាពជាម្ដាយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ សុខភាពមាតានៅតែជាប្រធានបទសុខភាពសកលដ៏សំខាន់។ យោងតាមគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍សហស្សវត្សរ៍ថ្មី (SDGs) របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ គោលដៅទី ៣.១ កំណត់ថា ត្រូវកាត់បន្ថយអត្រាមរណៈភាពមាតាទូទាំងពិភពលោកមកត្រឹមតិចជាង ៧០ នាក់ក្នុង ១០០ ០០០ កំណើតរស់ ត្រឹមឆ្នាំ ២០៣០។ នៅកម្ពុជា ក្រសួងសុខាភិបាលបាន និងកំពុងអនុវត្តកម្មវិធីថែទាំសុខភាពមាតា និងទារក ដូចជាការជំរុញឱ្យមានការសម្រាលកូននៅមន្ទីរពេទ្យ និងការផ្តល់សេវាថែទាំមុនពេលសម្រាលដោយឥតគិតថ្លៃនៅតាមមណ្ឌលសុខភាពសាធារណៈ។

ក្រៅពីនេះ បញ្ហាសុខភាពផ្លូវចិត្តក្រោយសម្រាល (ដូចជាជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្ត) កំពុងទទួលបានការយកចិត្តទុកដាក់កាន់តែខ្លាំង។ វីគីភីឌាក៏បានកត់សម្គាល់ដែរថា ការវិវត្តនៃបច្ចេកវិទ្យា ដូចជាការព្យាបាលភាពគ្មានកូន (IVF) និងការត្រួតពិនិត្យគភ៌ផ្សេងៗ បានផ្លាស់ប្តូររបៀបដែលយើងមើលឃើញការមានផ្ទៃពោះ។ KhmerPulse បន្តផ្សាយព័ត៌មានអំពីបញ្ហាសុខភាពទាំងនេះ ដែលជាប្រធានបទសំខាន់សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា និងសហគមន៍ខ្មែរនៅក្រៅប្រទេស។