ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia អ្នកទោសសង្គ្រាម (Prisoner of War — POW) គឺជាបុគ្គលម្នាក់ដែលត្រូវបានឃុំខ្លួនដោយភាគីធ្វើសង្គ្រាមមួយក្នុងអំឡុងពេល ឬក្រោយជម្លោះប្រដាប់អាវុធ។ ពាក្យនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ ១៦១០។ ក្រោមអនុសញ្ញាហ្សឺណែវទី ៣ ឆ្នាំ ១៩៤៩ រដ្ឋដែលចាប់ខ្លួនត្រូវមានកាតព្វកិច្ចផ្តល់ការព្យាបាលដោយមនុស្សធម៌ និងមិនត្រូវបង្ខំឱ្យធ្វើការដែលគ្រោះថ្នាក់ ឬប្រើពួកគេជាខែលមនុស្សឡើយ។ បុគ្គលដែលមានសិទ្ធិទទួលបានឋានៈជាអ្នកទោសសង្គ្រាមរួមមានទាហាន យុទ្ធជនប្រដាប់អាវុធ និងបុគ្គលិកពេទ្យយោធា។

តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ការចាប់ឈ្លើយសឹកមានតាំងពីសម័យបុរាណ ហើយការព្យាបាលចំពោះពួកគេមានភាពខុសគ្នាខ្លាំងអាស្រ័យលើសម័យកាល និងវប្បធម៌។ សព្វថ្ងៃនេះ អ្នកទោសសង្គ្រាមត្រូវបានការពារដោយច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ ប៉ុន្តែការរំលោភបំពាននៅតែកើតមាន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

អ្នកទោសសង្គ្រាមមានភាពសម្បូរបែបខាងប្រជាជន ដោយពួកគេអាចមកពីគ្រប់ជាតិសាសន៍ និងគ្រប់វ័យ ដែលចូលរួមក្នុងជម្លោះប្រដាប់អាវុធ។ មិនត្រឹមតែទាហានប៉ុណ្ណោះទេ អ្នកសារព័ត៌មាន និងជនស៊ីវិលដែលអមដំណើរកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ ក៏អាចត្រូវបានចាត់ទុកជាអ្នកទោសសង្គ្រាមដែរ។ ស្ត្រីក៏ធ្លាប់ជាប់ជាអ្នកទោសសង្គ្រាមដូចគ្នា — ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ គិលានុបដ្ឋាកាយិកាអាមេរិកត្រូវបានជួយសង្គ្រោះពីជំរុំ Santo Tomas និង Los Baños នៅហ្វីលីពីនក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៥។ កុមារដែលត្រូវបានជ្រើសរើសជាទាហានក៏អាចរងផលប៉ះពាល់ដូចគ្នា ដែលធ្វើឱ្យបញ្ហាអ្នកទោសសង្គ្រាមជាប់ទាក់ទងនឹងសិទ្ធិកុមារ។

នៅក្នុងសង្គ្រាមធំៗ ជំរុំឃុំខ្លួនមានទីតាំងនៅគ្រប់ទ្វីបទាំងអស់។ ឧទាហរណ៍ អ្នកទោសបារាំងសេណេហ្គាល់ត្រូវបាននាំទៅកាន់ Stalag I-B នៅព្រុស្សីខាងកើត (ប៉ូឡូញបច្ចុប្បន្ន) ខណៈអ្នកទោសាមេរិកនិងហ្វីលីពីនត្រូវបានដើរកាត់ព្រៃភ្នំនៅបាតាន។ ភាពចម្រុះនៃទីកន្លែងទាំងនេះបង្ហាញពីវិសាលភាពសកលនៃបញ្ហា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃអ្នកទោសសង្គ្រាមអាចតាមដានបានរហូតដល់សម័យបុរាណ។ ចម្លាក់នៅអាប៊ូស៊ីមប៊ែល (សតវត្សរ៍ទី ១៣ មុនគ.ស.) បង្ហាញពីអ្នកទោសគូសដែលត្រូវបានចាប់ដោយពួកអេហ្ស៊ីប។ នៅក្នុងចក្រភពរ៉ូម អ្នកទោសត្រូវបានដង្ហែក្នុងពិធីជ័យជម្នះ ហើយជារឿយៗត្រូវបានលក់ជាទាសករ។ ពួកអ៉ហ្សតេក ដូចដែលគេឃើញក្នុង Codex Mendoza (ឆ្នាំ ១៥៤១) បានបូជាអ្នកទោសសង្គ្រាមដោយការកាត់ក្បាល។ រូបភាពពីសតវត្សរ៍ទី ១៤ ក៏បង្ហាញពីពួកម៉ុងហ្គោលដែលអមដោយអ្នកទោសចងជាប់។

ការផ្លាស់ប្តូរដ៏ធំមួយបានកើតឡើងនៅសតវត្សរ៍ទី ១៩ និង ២០ ជាមួយនឹងការបង្កើតច្បាប់មនុស្សធម៌។ អនុសញ្ញាហ្សឺណែវឆ្នាំ ១៨៦៤, ១៩០៦, ១៩២៩ និង ១៩៤៩ បានដាក់ចេញនូវវិធានការពារអ្នកទោស ដូចជាការហាមឃាត់ការធ្វើទារុណកម្ម និងកាតព្វកិច្ចជូនដំណឹងដល់កាកបាទក្រហម។ សូម្បីតែក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលអាមេរិក (១៨៦១-១៨៦៥) ការស្លាប់របស់អ្នកទោសសង្គ្រាមនៅតែខ្ពស់ដោយសារកង្វះអាហារនិងជំងឺ។ រូបថតដ៏ល្បីរបស់ទាហានសហភាពម្នាក់ដែលត្រូវបានដោះលែងពីជំរុំ Belle Isle បង្ហាញពីភាពស្គមស្គាំងយ៉ាងខ្លាំង។

ទោះយ៉ាងណា សង្គ្រាមលោកលើកទី ២ បានបង្ហាញពីការរំលោភបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបំផុត។ រូបភាពប្រវត្តិសាស្ត្រពី Wikipedia រាយការណ៍ថា អ្នកទោសសង្គ្រាមសូវៀតប្រមាណ ២,៨ លាននាក់ត្រូវបានសម្លាប់ដោយពួកណាស៊ីចន្លោះខែមិថុនា ១៩៤១ ដល់ខែមករា ១៩៤២ ដោយពួកគេត្រូវបានចាត់ទុកជាមនុស្សថោកទាប។ ក្នុងចំណោមនោះ ទាហានជ្វីហ្វយ៉ាងហោច ៥០ ០០០ នាក់ត្រូវបានជ្រើសរើសយកទៅប្រហារជីវិតភ្លាមៗ។ នៅភាគខាងកើត ការដើរមរណៈបាតានក្នុងឆ្នាំ ១៩៤២ បានសម្លាប់អ្នកទោសាមេរិកនិងហ្វីលីពីនរាប់ពាន់នាក់។ សង្គ្រាមបន្តបន្ទាប់ដូចជាសង្គ្រាមកូរ៉េ (១៩៥០-១៩៥៣) និងសង្គ្រាមវៀតណាម (១៩៥៥-១៩៧៥) ក៏បានបន្សល់ទុករូបភាពដ៏ឈឺចាប់នៃការធ្វើទារុណកម្ម និងការសម្លាប់អ្នកទោសសង្គ្រាមផងដែរ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ក្រៅពីផលប៉ះពាល់ខាងមនុស្ស អ្នកទោសសង្គ្រាមមានឥទ្ធិពលខាងសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងខ្លាំង។ ក្នុងសង្គ្រាមធំៗ ពួកគេត្រូវបានបង្ខំឱ្យធ្វើជាកម្លាំងពលកម្មក្នុងវិស័យសំណង់ កសិកម្ម និងឧស្សាហកម្ម។ រថភ្លើង "Forty-and-eight" ដែលប្រើសម្រាប់ដឹកអ្នកទោសាមេរិកនៅអាល្លឺម៉ង់ បានបង្ហាញពីប្រព័ន្ធភស្តុភារដែលមានតម្លៃថ្លៃ។ ផ្លូវដែកមរណៈភូមា-ថៃ ដែលសាងសង់ដោយអ្នកទោសសង្គ្រាមនៃពួកជប៉ុន គឺជាឧទាហរណ៍ដ៏ល្បីនៃការកេងប្រវ័ញ្ចកម្លាំងពលកម្មដែលបណ្ដាលឱ្យមនុស្សស្លាប់រាប់ម៉ឺននាក់។ ក្រោយសង្គ្រាម អ្នកទោសអាល្លឺម៉ង់ក៏ត្រូវបានឃុំខ្លួនក្នុងជំរុំបណ្ដោះអាសន្នដូចជា Rheinwiesenlager ដែលជាទីវាលបើកចំហដ៏លំបាក។

ខាងវប្បធម៌ អ្នកទោសសង្គ្រាមបានក្លាយជាប្រធានបទដ៏សំខាន់មួយក្នុងសិល្បៈ និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ។ គំនូររបស់ Jan van Huchtenburg ស្ដីពីការបោះគ្រាប់ឡូត៍ បង្ហាញពីភាពចៃដន្យនៃជីវិត និងមរណៈរបស់អ្នកទោសក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧។ នៅសតវត្សរ៍ទី ២០ ភាពយន្តដូចជា The Bridge on the River Kwai និង The Great Escape បានធ្វើឱ្យបទពិសោធន៍ក្នុងជំរុំឃុំឃាំងល្បីល្បាញទូទាំងពិភពលោក។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ទង់ POW/MIA បានក្លាយជានិមិត្តសញ្ញាដ៏មានឥទ្ធិពលសម្រាប់ការចងចាំអ្នកបាត់ខ្លួនក្នុងសង្គ្រាម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងពិភពលោកបច្ចុប្បន្ន អ្នកទោសសង្គ្រាមនៅតែជាបញ្ហាមនុស្សធម៌ដ៏ធំមួយ។ ជម្លោះនៅតំបន់បាល់កង់ក្នុងទសវត្សរ៍ ១៩៩០ ដូចជាសង្គ្រាមកូសូវ៉ូ (១៩៩៩) បានបណ្ដាលឱ្យមានអ្នកទោសសង្គ្រាមយូហ្គោស្លាវីជាច្រើនត្រូវបានឃុំខ្លួនដោយកងកម្លាំងណាតូ។ រូបភាពពីជំរុំនៅកូសូវ៉ូបង្ហាញថា សូម្បីតែនៅចុងសតវត្សរ៍ទី ២០ ឋានៈអ្នកទោសសង្គ្រាមនៅតែត្រូវបានអនុវត្ត។ គណៈកម្មាធិការអន្តរជាតិនៃកាកបាទក្រហម (ICRC) ដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការត្រួតពិនិត្យស្ថានភាពអ្នកទោស និងលើកកម្ពស់ការអនុលោមតាមច្បាប់សង្គ្រាម។

សម្រាប់អ្នកអានចង្វាក់ខ្មែរ ការយល់ដឹងអំពីសិទ្ធិអ្នកទោសសង្គ្រាមគឺមានសារៈសំខាន់ ជាពិសេសដោយសារកម្ពុជាក៏ធ្លាប់ឆ្លងកាត់សង្គ្រាម និងរបបប្រល័យពូជសាសន៍ដែរ។ ការគោរពច្បាប់សង្គ្រាម និងការការពារមនុស្សនៅពេលមានជម្លោះ គឺជាមូលដ្ឋាននៃសន្តិភាពយូរអង្វែង។